Danıştay 10. Daire E.2022/1739 K.2023/5897

Dava konusu istem: Davacı tarafından, ... plakalı, yolcu taşımacılığı yapan araç Nizip ilçesinden Gaziantep ili istikametine seyir halinde iken 28/11/2008 tarihinde meydana gelen kaza sebebiyle zarar görenlere 5684 sayılı Kanun uyarınca Güvence Hesabı'ndan ödeme yapıldığından bahisle, davalı idarenin,

ilgili mevzuat gereği vermeye yetkili olduğu yolcu taşımacılığı yetki belgesini vermesi sırasında ibrazı zorunlu belgeler arasında yer alan Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortası poliçesi bulunmadığı halde taşıma yetki belgesini vermesi ve yine mevzuatla verilen denetim görevini yerine getirmemesi nedeniyle olayda hizmet kusuru bulunduğu ileri sürülerek, 207.052,65 TL tutarındaki tazminatın idareye başvuru tarihinden itibaren işleyecek yasal faziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; yolcu taşımacılığı yetki belgesi almak için ibrazı zorunlu belgeler arasında sayılan "zorunlu karayolu taşımacılık mali sorumluluk sigortası" ile "karayolu yolcu taşımacılığı zorunlu koltuk ferdi kaza sigortası" poliçeleri olmadan yetki belgesini vermesi ve denetim görevini yerine getirmemesi nedeniyle kusurlu olduğu sonuç ve kanaatine varılan davalı idarenin, davacı tarafından ... plakalı yolcu taşımacılığı yapan aracın karıştığı 28/11/2008 tarihinde meydana gelen kaza sonucu,

söz konusu aracın geçerli sigortasının bulunmaması nedeniyle 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 14. maddesi hükümleri uyarınca bedeni zarar gören hak sahiplerine ödenen 207.052,65 TL bedeli hizmet kusuru esasına göre davacıya ödemesi gerektiği gerekçesiyle davanın kabulüne, 207.052,65 TL tazminatın idareye başvuru tarihinden işletilecek yasal faiziyle davacıya ödenmesine karar verilmiştir.

Daire kararının özeti: Davalı idarenin temyiz başvurusu üzerine Danıştay Onuncu Dairesince, hukuk ve usule uygun bulunan temyize konu kararın onanmasına karar verilmiştir.

KARAR_DÜZELTME

TALEP_EDENİN_İDDİALARI: Davalı idare tarafından, 4925 sayılı Karayolları Taşıma Kanunu ve bu Kanun'a dayanılarak çıkarılan Karayolları Taşıma Yönetmeliği hükümleri uyarınca zorunlu sigortaları yaptırmak ve sigortası bulunmayan taşıtları trafiğe çıkarmamak hususlarında ilgili taşımacının sorumlu olduğu, herhangi bir kusur veya kusursuz sorumluluğunun bulunmadığı ileri sürülerek Danıştay Onuncu Dairesince verilen kararın düzeltilmesi istenilmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI: Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ: ...

DÜŞÜNCESİ

Karar düzeltme isteminin kabulü ile Mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: Kararın düzeltilmesi dilekçesinde ileri sürülen nedenler, 2577 sayılı Kanun'un Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen 3622 sayılı Kanun ile değişik 54. maddesi hükmüne uygun bulunduğundan, davalı idarenin karar düzeltme isteminin kabulü ile Danıştay Onuncu Dairesinin 25/10/2021 tarih ve E:2016/14364, K:2021/5030 sayılı kararı kaldırılarak davalı idarenin temyiz istemi yeniden incelendi:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dava dosyasının incelenmesinden, Gaziantep Valiliği tarafından 18/06/2007 tarihinde düzenlenen "Y Türü Yetki Belgesi" ile yolcu taşımacılığı yapılan ... plakalı aracın 28/11/2008 tarihinde Nizip ilçesinden, Gaziantep ili istikametine gitmekte iken sebebiyet verdiği kazada ... ve ...'ın vefat ettiği, söz konusu aracın Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortasının bulunmadığının tespit edilmesi nedeniyle Mahkeme kararları uyarınca bu kaza sebebiyle 5684 sayılı Kanun hükümlerine göre güvence hesabından ödeme yapıldığı,

davacı tarafından, Karayolu Taşıma Kanunu ve Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin ilgili maddeleri ile Valilik tarafından çıkarılan Yönerge'nin 47. ve 48. maddelerinin gereği olarak taşıma işini yapan aracın yetki belgesinin ve Karayolu Taşıma Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortasının bulunup bulunmadığı hususlarında gerekli kontrollerin yapılmasından ve sigortasının bulunmaması durumunda gerekli cezai müeyyidelerin uygulanmasından davalı idarenin sorumlu olduğu ve bu sorumluluğunu yerine getirmediğinden bahisle,

hak sahiplerine ödenen tazminatın rücuen ödenmesi talebiyle 23/05/2014 tarihinde davalı idareye yapılan başvurunun reddi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasa'nın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmış; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde ise, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasında sayılmıştır.

5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun "zorunlu sigortalar" başlıklı 13. maddesinin 3. fıkrasında; "Bir faaliyetin icrası ya da bir şeyin kullanılması için izin veya ruhsat vermeye veya bunları denetlemeye yetkili merciler ile ikinci fıkra uyarınca belirlenen kurum ve kuruluşlar; yürütecekleri iş ve işlemlerde, yapılması zorunlu sigortaların geçerli teminat tutarları dâhilinde yaptırılıp yaptırılmadığını araştırmakla yükümlüdür. Bu kurum ve kuruluşlar ile izin veya ruhsat vermeye ve denetlemeye yetkili mercilerce, geçerli teminat tutarında sigorta yapılmamış olduğunun tespiti halinde işlem yapılmaz. Geçerli teminat alınana kadar sigortalının zorunlu sigortaya konu teşkil eden faaliyeti yetkili merciler tarafından durdurulur." hükmüne yer verilmiştir.

Olay tarihinde yürürlükte bulunan ve Gaziantep Valiliği tarafından hazırlanan Karayolu Yolcu Taşımacılığı Yönergesi'nin 6. maddesinde, Gaziantep il sınırları içindeki bir yerleşim noktasından başlayıp 100 km'yi geçmeyen çevre il sınırları içerisindeki ilçelerde sona eren yolcu taşımacılığı faaliyetleriyle mesafesine bakılmaksızın Gaziantep il sınırları içindeki yerleşim noktaları arasında yapılacak düzenli yolcu taşımacılığı faaliyetlerinin yapılabilmesi için idareden yolcu taşımacılığı yetki belgesi alınmasının zorunlu olduğu kuralına.

"Yetki belgesi almak için ibrazı zorunlu belgeler" başlıklı 11. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendinde ise, taşımada kullanılacak taşıtlara ait zorunlu karayolu taşımacılık mali sorumluluk sigortası ile karayolu yolcu taşımacılığı zorunlu koltuk ferdi kaza sigortası poliçelerinin aslının yetki belgesi almak isteyen gerçek ve tüzel kişiler tarafından ibraz edilmesinin zorunlu olduğu kuralına yer verilmiştir.

Aynı Yönergenin "sigortasız taşıma yapılamayacağı" başlıklı 45. maddesinde, zorunlu karayolu taşımacılık mali sorumluluk sigortası ve karayolu yolcu taşımacılığı zorunlu koltuk ferdi kaza sigortası bulunmayan taşıtların yolcu taşımacılığı yapamayacağı ve bu taşıtlara trafiğe çıkış izni verilemeyeceği, denetimler sırasında zorunlu karayolu taşımacılık mali sorumluluk sigortası bulunmadan yolcu taşımacılığı yaptığı tespit edilen taşıtların trafikten men edileceği,

karayolu yolcu taşımacılığı zorunlu koltuk ferdi kaza sigortasının yapılmadığının tespiti halinde ise taşımanın en yakın yerleşim noktasına kadar yapılmasına izin verileceği bu yerleşim noktasında ancak gerekli sigortanın yaptırılması halinde taşımaya devam edilebileceği; "denetim" başlıklı 46. maddesinde ise, yetki belgesi sahiplerinin bu yönerge kapsamındaki her türlü faaliyetlerinin valilik, ilgili idareler ve denetim birimlerinin denetimine tabi olduğu , valiliğin yapacağı denetimleri, Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 74. maddesine istinaden yetkili kılınan trafik polisi ve zabıtası, terminallerde görevli belediye zabıtası ile,

trafik polisinin görev alanı dışında kalan yerlerde ise rütbeli jandarma personeli aracılığıyla yapacağı hükme bağlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Anılan mevzuat hükümlerine göre, Y türü yetki belgesi verilen aracın, Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortasının bulunması gerektiği, idare tarafından yetki belgesi verilirken mevzuatın aradığı zorunlu sigortaların bulunup bulunmadığının araştırılması gerekmektedir.

Bununla birlikte bilindiği üzere mali sorumluluk sigortaları birer yıllık periyotlarla yapılmaktadır. Somut olayda ise, taşımacılık faaliyetinde bulunmak için idareye başvuruda bulunan taşımacının ... plakalı aracına ... tarihinden itibaren başlamak üzere 5 yıl süreyle Y türü yetki belgesi düzenlendiği, ancak idarece yetki belgesi verilirken sigorta poliçesinin araştırılıp eksikliğin tamamlatıldığı varsayılsa dahi yetki belgesinin verildiği tarih baz alındığında, sigorta süresi olarak kabul edilecek 1 yıllık sürenin çok sonrasında 28/11/2008 tarihinde kazanın meydana geldiği anlaşıldığından söz konusu kazada davalı idarenin kusurunun bulunduğundan söz edilemeyeceği sonucuna varılmıştır.

Diğer taraftan, davacı tarafından, trafikte mevzuatla verilen denetim görevini yerine getirmemesi nedeniyle idarenin meydana gelen kazada kusurlu bulunduğu ileri sürülmekte ise de, trafikte seyreden milyonlarca aracı her an denetim altında tutmasının idareden beklenebilecek ve uygulanabilir bir kamu hizmeti olmadığı ve hayatın olağan akışına aykırı olduğu, bu yönüyle mevzuata uymayarak gerekli sigortayı yaptırmayan araç sahibinin ağır kusuru bulunduğu anlaşıldığından davacının bu iddiasının hukuken kabul edilmesine imkan bulunmamaktadır.

Bu itibarla, dava konusu olayda davalı idarenin kusurunun bulunmadığı sonucuna varıldığından, davanın reddine karar verilmesi gerekilirken, davanın kabulü yönündeki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

(X)-KARŞI OY

Danıştay dava daireleri ile İdari veya Vergi Dava Daireleri Kurullarının temyiz üzerine verilen kararları hakkında, ancak 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmaya devam edilen) 54. maddesinde yazılı nedenlerle kararın düzeltilmesi istenebilir. Kararın düzeltilmesi dilekçesinde öne sürülen hususlar ise, anılan maddede yazılı nedenlerden hiçbirine uymamaktadır. Bu itibarla, davalı idarenin kararın düzeltilmesi isteminin reddi gerektiği oyuyla aksi yöndeki Daire kararına katılmıyoruz.