Danıştay 10. Daire E.2022/5390 K.2025/4884

2- ... Kurumu Başkanlığı / ... VEKİLLERİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU

Davacı tarafından, Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumu Yüksek Kurulunun ... tarihli ve ... sayılı kararı ile bu kararla uygulanması uygun bulunan İşyurdu Müdürlüklerince İşletilen Yerlere İlişkin 2022 Yılı Otopark Ücret Tarifesi'nin iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI

Tarsus Adliyesinin yeni yerine taşındığı tarihten bu yana Tarsus Adalet Sarayında yargının diğer unsurları gibi kamu hizmeti görevi yapan avukatlara yönelik adliye bahçesindeki açık alanda otopark tahsisinin ücretsiz olarak uygulandığı, ancak dava konusu karar sonrasında gerekçesiz ve keyfi bir şekilde otoparkın ücretli hâle dönüştürüldüğü, görevi olmayan infaz koruma memuruna, hükümlüye ya da tutukluya elinde makbuz ile tarifeye dayalı olarak para tahsilatı yaptırılmasının herhangi bir meslek ve sanatın korunması, geliştirilmesi veya öğretilmesi amacı taşımadığı,

otoparkın hâkimlere, savcılara ve diğer adliye personeline ücretsiz kullandırılırken avukatlara ücret tarifesi uygulanmasının kabul edilebilir bir yanı olmadığı, dava konusu işlemlerin hukuka aykırı olduğu ve iptal edilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

DAVALILARIN SAVUNMASI

Usule ilişkin olarak, Adalet Bakanlığının hasım mevkiinden çıkarılması gerektiği, Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumunun Adalet Bakanlığına bağlı, özel bütçeli, kamu tüzel kişiliğini haiz bir kurum olduğu, bu bağlamda davada taraf ehliyetinin bulunduğu; esasa ilişkin olarak, infaz sisteminin temel amacının hükümlülerin eğitim ve iyileştirme faaliyetleri ile ıslah edilerek yeniden suç işlemelerini engelleyici etkenleri güçlendirip toplumu suça karşı korumak olduğu, iyileştirme faaliyetleri kapsamında yapılan çalışmaların, hükümlü ve tutukluların yeniden sosyalleşmesi,

üretken bireyler olarak kanunlara ve kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyum sağlamaları için önemli bir yer tuttuğu, bu minval üzere faaliyette bulunan işyurtlarının temel amacının kar elde etmek olmadığı, Türkiye genelinde 19 adet adliye otoparkının işletmesinin Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumununda olduğu, son değişikliğin 2020 yılında yapıldığı, dava konusu Tarife ile fiyatlarda ortalama %50 oranında artış yapıldığı ve 2022 yılı için belirlenen bu fiyatların piyasadaki otopark fiyatlarından oldukça düşük kaldığı, dava konusu düzenlemede usule ve hukuka aykırılık bulunmadığı,

davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...

DÜŞÜNCESİ

Dava Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumu Başkanlığının "Otopark Ücret Tarifeleri" konulu, ... tarih ve ... sayılı işlemi ile bu işlemin ekinde yer alan İşyurdu Müdürlüklerince İşletilen Yerlere İlişkin 2022 Yılı Otopark Ücret Tarifesi'nin iptali istemiyle açılmıştır. Davalı Adalet Bakanlığının usule ilişkin itirazları yerinde görülmemiştir.

15/7/2018 tarih ve 30479 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan 4 sayılı Bakanlıklara bağlı, İlgili, İlişkili Kurum Ve Kuruluşlar İle Diğer Kurum Ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumu başlığını taşıyan altıncı bölümünün 74. maddesinde,

Hükümlü ve tutukluların meslek ve sanatlarının korunup geliştirilmesi veya bir meslek ve sanat öğrenmeleri amacına yönelik olarak çalışmalarını sağlamak üzere işyurtları açmak ve bunların bütün mali ve idari işlerini bir merkezden düzenlemek ve yönetmek amacıyla Adalet Bakanlığına bağlı ve özel bütçeli Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumunun kuruluş, teşkilat, görev ve yetkilerine ilişkin esasların düzenlendiğinin belirtildiği , 77. maddesinde İşyurtları Kurumu Yüksek Kurulunun görevlerinin sayıldığı,

80.maddesinin 2.fıkrasında, Faiz ve sair gelirler, İşyurtları Kurumunun sermaye kaynakları arasında olduğu kuralına yer verilmiştir.

Dava dosyasının incelenmesinden, davacı baro tarafından Ceza İnfaz Kurumları İşyurdu Müdürlüklerine bağlı olarak hizmet sektörü ana faaliyet iş kolu bünyesinde faaliyet gösteren otoparklarda 2022 yılında uygulanacak otopark ücretlerinin belirlenmesi üzerine otoparkın avukatlara ücretli hale getirilmesinin avukatların yargının diğer kurucu unsurları arasında bulunduğu, otoparkın bedel karşılığı kullandırılmasının yasal dayanağı bulunmadığı öne sürülerek iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Adliyeler bünyesinde vatandaşların, avukatların ve adliyelerde görevli personelin ihtiyacını karşılama amacıyla işyurtları kurumu tarafından otoparklar İşletilen otoparkların belirli bir kapasiteye sahip olması ve yine belirli bir işletme gideri olduğu dikkate alındığında, otoparklardan ücret karşılığı istifade edilmesi olağandır.

Bu durumda, işyurdu bünyesinde faaliyet gösteren otoparklardan avukatların belli bir ücret karşılığında faydalandırılmasında ve buna ilişkin olarak belirlenen 2022 Yılı Otopark Ücret Tarifesinde hukuka aykırılık görülmemiştir.

Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği, düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ

Ceza infaz kurumları ile tutukevleri bünyesindeki İşyurdu Müdürlükleri tarafından Türkiye genelinde işletilen adliye otoparklarına ilişkin Ücret Tarifesi, Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumu Yüksek Kurulunun ... tarihli ve ... sayılı kararıyla belirlenmiş ve anılan Tarifede 2021 yılında herhangi bir değişiklik yapılmamıştır.

Bilahare, Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumu Yüksek Kurulunun ... tarihli ve... sayılı kararıyla, 2022 Yılı Ücret Tarifesinin genel ücretlendirmesinde 2020 yılına nazaran ortalama % 50 oranında, avukatların aylık abonman ücretlerinde ise %20 ila % 33 oranında artış yapılması kararlaştırılmıştır.

Davacı tarafından, Tarsus Adliyesi bahçesindeki açık alanda avukatlara ücretsiz otopark tahsis edildiği, ancak daha sonra İşyurtları Kurumu Yüksek Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararı ile yürürlüğe giren İşyurdu Müdürlüklerince İşletilen Yerlere İlişkin 2022 Yılı Otopark Ücret Tarifesi ile bu tahsisin kaldırılıp avukatların ücret karşılığı otoparktan yararlandırılmasına başlandığı belirtilerek anılan Yüksek Kurul kararı ile Ücret Tarifesinin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

Davalılardan Adalet Bakanlığı tarafından; Ceza İnfaz Kurumları ve Tutukevleri İşyurtları Kurumunun Adalet Bakanlığına bağlı, özel bütçeli, kamu tüzel kişiliğini haiz bir kurum olduğundan davada taraf ehliyetinin bulunduğu, Adalet Bakanlığının hasım mevkiinden çıkarılarak davanın münhasıran Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumu husumeti ile görülmesi gerektiği ileri sürülmüştür.

4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar İle Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin "Amaç" başlıklı 74. maddesinde, "Bu Bölümün amacı, ... Adalet Bakanlığına bağlı ve özel bütçeli Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumunun kuruluşuna, teşkilât, görev ve yetkilerine ilişkin esasları düzenlemektir." kuralına.

"İşyurtları Kurumu" başlıklı 76. maddesinde, "(1) İşyurtları Kurumunun organları, İşyurtları Kurumu Yüksek Kurulu ile Daire Başkanlığı ve işyurtlarıdır. (2) İşyurtları Kurumu Yüksek Kurulu. Bakanın görevlendireceği Bakan Yardımcısının başkanlığında, Bakanın belirleyeceği toplam 5 üyeden oluşur. (3) Bakan, gerekli gördüğü hallerde İşyurtları Kurumu Yüksek Kuruluna başkanlık eder. ...

(5) İşyurtları Kurumunu, İşyurtları Kurumu Yüksek Kurulu Başkanı temsil eder. ..." kuralına yer verilmiştir.

Anılan mevzuat hükümleri uyarınca, Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumunun Adalet Bakanlığına bağlı olarak kurulduğu, Kurumun karar organı olan İşyurtları Kurumu Yüksek Kurulunun başkan ve üyelerini belirleme yetkisinin Adalet Bakanına ait olduğu, Bakanın gerekli gördüğü hallerde bu Kurula başkanlık edeceği, Bakan tarafından belirlenen Yüksek Kurul Başkanının aynı zamanda Kurumu temsil yetkisini haiz olduğu hususları birlikte değerlendirildiğinde; Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumunun görev ve sorumluluklarını yerine getirirken Adalet Bakanlığına bağlı olduğu, dolayısıyla Adalet Bakanlığının da adı geçen Kurum ile birlikte işbu davada taraf ehliyeti olduğu ve davanın her iki idarenin husumetiyle görülmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, davalı Adalet Bakanlığının husumet itirazına itibar edilmemiştir.

ESAS YÖNÜNDEN

İlgili Mevzuat:

"Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumu", 06/08/1997 tarihli ve 4301 sayılı Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumunun Kuruluş ve İdaresine İlişkin Kanun ile kurulmuş, 703 sayılı Kanun Hükmüne Kararnamenin yürürlüğe girmesi ile 09/07/2018 tarihi itibarıyla lağvedilmiş, bilahare 15/07/2018 tarihinde yürürlüğe giren 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile aynı ad altında yeniden kurulmuş ve görevleri yeniden düzenlenmiştir.

Dava konusu Tarifenin tesis edildiği tarih itibarıyla yürürlükte bulunan 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin, Ceza İnfaz Kurumları ve Tutukevleri İşyurtları Kurumunun teşkilat ile görevlerinin düzenlendiği Altıncı Bölümünde yer alan;

"Amaç" başlıklı 74. maddesinde,

"(1) Bu Bölümün amacı, hükümlü ve tutukluların meslek ve sanatlarının korunup geliştirilmesi veya bir meslek ve sanat öğrenmeleri amacına yönelik olarak çalışmalarını sağlamak üzere işyurtları açmak ve bunların bütün mali ve idari işlerini bir merkezden düzenlemek ve yönetmek amacıyla Adalet Bakanlığına bağlı ve özel bütçeli Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumunun kuruluşuna, teşkilât, görev ve yetkilerine ilişkin esasları düzenlemektir.";

"Tanımlar" başlıklı 75. maddesinde,

"(1) Bu Bölümde geçen;

a) Bakan: Adalet Bakanını,

b) Bakanlık: Adalet Bakanlığını,

c) Ceza İnfaz Kurumları: Kapalı ve açık cezaevleri ile çocuk ıslahevlerini,

ç) Daire Başkanı: İşyurtları Daire Başkanını,

d) Daire Başkanlığı: İşyurtları Daire Başkanlığını,

e) Genel Müdür: Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürünü,

f) Genel Müdürlük: Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünü,

g) İşyurtları Kurumu: Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumunu,

ğ) İşyurtları Kurumu Yüksek Kurulu: Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Yüksek Kurulunu,

... ifade eder.";

"İşyurtları Kurumu" başlıklı 76. maddesinde,

"(1) İşyurtları Kurumunun organları, İşyurtları Kurumu Yüksek Kurulu ile Daire Başkanlığı ve işyurtlarıdır.

(2) İşyurtları Kurumu Yüksek Kurulu; Bakanın görevlendireceği Bakan Yardımcısının başkanlığında, Bakanın belirleyeceği toplam 5 üyeden oluşur.

(3) Bakan, gerekli gördüğü hallerde İşyurtları Kurumu Yüksek Kuruluna başkanlık eder.

(4) Daire Başkanlığı, bir Daire Başkanı ile yeteri kadar tetkik hâkimi ve diğer personelden oluşur.

(5) İşyurtları Kurumunu, İşyurtları Kurumu Yüksek Kurulu Başkanı temsil eder.

(6) Lüzum görülen yerlerde İşyurtları Kurumu, işyurtları kurabilir.";

"İşyurtları Kurumu Yüksek Kurulunun görevleri" başlıklı 77. maddesinde,

"(1) İşyurtları Kurumu Yüksek Kurulunun görevleri şunlardır: ...

c) İşyurtlarının kurulmasına veya kaldırılmasına karar vermek. ...

h) İşyurtlarının yıllık iş program ve projelerini, bütçelerini, ek bütçelerini, faaliyet raporu ve netice hesaplarını onaylamak veya reddetmek.

ı) Genel Müdürün önerisiyle işyurtlarına işletme ihtiyaçları için kaynak tahsisi yapmak ve gerektiğinde birinden diğerine kaynak aktarması yapılmasına karar vermek. ...";

"Daire Başkanlığının görevleri" başlıklı 78. maddesinde,

"1) Daire Başkanlığının görevleri şunlardır:

a) İşyurtları Kurumu Yüksek Kurulu kararlarını yerine getirmek.

b) İşyurtlarını yönetmek, denetlemek ve hesap işlerini izlemek. ...

ç) İşyurtlarının yıllık iş program ve projelerini, bütçelerini, ek bütçelerini, faaliyet raporu ve netice hesaplarını İşyurtları Kurumu Yüksek Kuruluna sunmak. ...

e) İşyurtları Kurumu Yüksek Kurulunun sekretarya hizmetlerini yürütmek. ...

g) Kanunlarda ve bu Bölümde gösterilen ve Bakanlıkça verilen diğer görevleri yapmak.";

"İşyurtları" başlıklı 79. maddesinde,

"(1) İşyurtları, ceza infaz kurumları ile tutukevleri bünyesinde aşağıda belirtilen amaçları gerçekleştirmek amacıyla oluşturulan tesis, atölye ve benzeri ünitelerdir:

a) Hükümlü ve tutukluların meslek ve sanatlarını koruyup geliştirmek.

b) Hükümlü ve tutuklulara bir meslek ve sanat öğretmek.

c) Ünitelerde üretilen ekonomik değerleri pazarlamak.";

"Sermaye kaynakları" başlıklı 80. maddesinde,

"... (2) İşyurtları Kurumunun sermaye kaynakları şunlardır:

a) İşyurtlarının faaliyetlerinden elde edilen gelir ve kârlar. ...

d) Bağış ve yardımlar.

e) Faiz ve sair gelirler. ..." düzenlemelerine yer verilmiştir.

Öte yandan, 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Geçici 16. maddesi uyarınca halen geçerliliğini sürdüren Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumu ve İşyurtlarının İdare ve İhale Yönetmeliği'nin;

"Amaç ve kapsam" başlıklı 1. maddesinde,

"Bu Yönetmeliğin amacı, Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumunun ve işyurtlarının, yönetimine dair esasları, hükümlü ve tutukluların ceza infaz kurumu işyurdunun kurum içinde veya dışında faaliyet gösteren işkollarıyla hükümlülerin ceza infaz kurumları dışındaki kamu veya özel sektöre bağlı işyerlerinde çalıştırılmaları ile eğitim, öğretim ve topluma kazandırılmalarını, hükümlü ve tutukluların gündeliklerini, fazla çalışma ücretlerini, ihale ve alım-satım işlemlerine dair usul ve esasları düzenlemektir.";

"İşyurtları Kurumu ile işyurtlarının amacı" başlıklı 4. maddesinde,

"İşyurtları Kurumu ileişyurtlarının temel amacı, hükümlü ve tutukluların meslek ve sanatlarının korunup geliştirilmesi veya bir meslek ve sanat öğrenmelerini sağlamaktır.";

"Faaliyetlerin geliştirilmesi" başlıklı 5. maddesinde,

"Bu Yönetmeliğin 4 üncü maddesinde belirtilen amacın gerçekleştirilebilmesi için;

a) İşyurtları Kurumu, ceza infaz kurumları ile tutukevlerinde işyurtları kurar.

..."; kuralları yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Davacının temel hukuka aykırılık iddiasının; adliyelerin, hakim ve savcılar kadar avukatların da çalışma mekanı olduğu, hakim, savcı ve avukatlık mesleklerinde astlık-üstlük ilişkisinin olmadığı, bu nedenle avukatlardan otopark için ücret ödemesi talep edilmesine karşın hakim ve savcıların otoparklardan ücretsiz olarak yararlanmasını öngören dava konusu Tarifenin eşitlik ilkesine aykırı olduğu gibi yargılamanın üç unsuru (sav-savunma-karar) arasındaki dengeyi de bozduğu iddiasına dayandığı; Tarifede belirlenen ücretlerin tutarına ve artış miktarına ilişkin bir iddia ve dolayısıyla uyuşmazlık bulunmadığı görülmektedir. Bu itibarla, dava konusu Tarife, davacının iddiaları ile sınırlı olarak hukuka uygunluk incelemesine tabi tutulmuştur.

Yukarıda aktarılan mevzuat hükümleri uyarınca, işyurtları açmak ve bunların bütün mali ve idari işlerini bir merkezden düzenlemek ve yönetmek amacıyla kurulan Adalet Bakanlığına bağlı ve özel bütçeli Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumunun; ceza infaz kurumları ile tutukevleri bünyesinde faaliyet gösteren işyurtlarının (yani tesis, atölye ve benzeri ünitelerin), yıllık iş program ve projelerini, bütçelerini, ek bütçelerini belirlemek ile görevli ve yetkili olduğu; işyurtlarının faaliyetlerinden elde edilecek gelir ve karlar, bağış ve yardımlar ile faiz ve sair gelirlerin Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumunun sermaye kaynakları arasında olduğu anlaşılmaktadır.

Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumuna bağlı olarak faaliyet gösteren ceza infaz kurumları ile tutukevleri bünyesindeki işyurtları müdürlüklerinin, vatandaşların, avukatların ve adliyelerde görevli personelin ihtiyacını karşılamak amacıyla adliyelerin hizmet binalarında bulunan otoparkları, 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin verdiği yetki çerçevesinde işlettiği, önemli bir kapasiteye sahip olan bu otoparkların belirli bir işletme giderinin olduğu dikkate alındığında otoparklardan ücret karşılığı istifade edilmesinin tabi olduğu,

bu itibarla 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile verilen yetkiye istinaden ücret tarifelerinin davalı Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumunca belirlenmesinde dayanağı mevzuat ile kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.

Her ne kadar, davacı tarafından hakim, savcı ve adliye personelinin otoparklardan ücretsiz yararlandığı, yargının kurucu unsurlarından olan avukatlardan ücret alınmasının eşitlik ilkesine aykırı olduğu ileri sürülmekte ise de, Tarifeyle getirilen uygulamanın, yargılama faaliyetine ilişkin olmadığı, hakim, savcı ve adliye çalışanlarının işyerlerinin temelde adliyeler olduğu, avukatların ise sürekli değil geçici olarak adliye binalarını kullandıkları göz önünde bulundurularak çalışanların iş hayatının kolaylaştırılması amacını taşıdığı, dolayısıyla dava konusu düzenlemede "kanun önünde eşitlik" ilkesine de aykırı bir yön bulunmadığı kanaatine ulaşılmıştır.

Bu durumda, Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumunca işletilen "işyurdu" niteliğindeki otoparklardan, avukatların belirli bir ücret karşılığında yararlandırılmasına ilişkin dava konusu düzenlemede hukuka aykırılık görülmemiştir.