Danıştay 10. Daire E.2022/8094 K.2025/4709

Dava konusu istem: Davacı tarafından; Jandarma Asb. Kd. Üçvş. olarak görev yapmakta iken 19/12/2019 tarihinde Jandarma Havacılık Komutanlığı Eğitim Pistinde helikopter ile yaralı tahliyesi eğitimi sırasında yaralandığından bahisle uğradığı iddia edilen zararlarına karşılık geçici iş gücü kaybı için 500,00 TL, sürekli iş gücü kaybı için 500,00 TL olmak üzere 1.000,00 TL (miktar artırımı ile 543.444,00 TL) maddi ve 175.000,00 TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; dava konusu zararla olay arasında illiyet bağı bulunduğu ve idarenin kusurlu olduğu, kamu görevlisi olan davacıda olay nedeniyle kalıcı bir sakatlık meydana geldiği gözetilerek, anılan olayda davacıda oluşan ve dosya kapsamında bulunan Adli Tıp Raporuyla oranı belirlenen yaralanma kapsamında davacının iş gücü (efor) kaybı nedeniyle mahrum kaldığı maddi tazminat miktarının hesaplanması için bilirkişi raporu alındığı,

hükme esas alınabilecek nitelikte bulunan bilirkişi raporunda hesaplanan 543.444,00 TL maddi tazminatın davacıya ödenmesi gerektiği, davacının, olay sebebiyle meslekte kazanma gücünü kaybettiği, olayın oluş şekli, niteliği ve maddi zararının da karşılanmış olması dikkate alındığında, davacı tarafından duyulan elem ve üzüntüyü kısmen de olsa giderilmesi için talep edilen manevi zarar karşılığının 10.000,00 TL olduğu gerekçesiyle maddi tazminat isteminin kabulüne, manevi tazminat isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; taraflarca yapılan istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENLERİN_İDDİALARI : Davacı tarafından; hükmedilen manevi tazminat miktarının düşük olduğu, emsal kararlarda daha yüksek manevi tazminata hükmedildiği ileri sürülmektedir. Davalı idare tarafından; bilirkişi raporuna yapılan itirazların dikkate alınmadığı, gelire esas alınan maaşın, emeklilik yaşının hatalı hesaplandığı, müterafik kusur indiriminin yapılması gerektiği ileri sürülmektedir. TARAFLARIN_SAVUNMASI : Taraflarca karşılıklı olarak temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dosyanın incelenmesinden. Jandarma Asb. Kd. Üçvş. olarak görev yapan davacının, Ankara Jandarma Komando Özel Asayiş Komutanlığınca 19/12/2019 tarihinde Jandarma Havacılık Komutanlığı helikopter pistinde icra edilecek helikopterden iple hızlı iniş ve yaralı tahliyesi eğitim faaliyetinde yer emniyet subayı olarak görevlendirildiği,

yaralı tahliye eğitimi esnasında vinç makara sisteminin çalışması sırasında ortaya çıkacak statik elektriğin toprağa boşaltılması için helikopter üzerinde bulunan vinçten aşağıya sarkıtılan çelik halatın yaklaşık 3-4 metre fazla sarktığı, davacının fazla sarkan halatın bir yere dolanmaması için faaliyet esnasında halatı eli ile tutup uzaklaştırmaya çalıştığı sırada yaralandığından bahisle uğradığı iddia edilen zararlarına karşılık geçici iş gücü kaybı için 500,00 TL,

sürekli iş gücü kaybı için 500,00 TL olmak üzere 1.000,00 TL (miktar artırımı ile 543.444,00 TL) maddi ve 175.000,00 TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasanın 125. maddesinde; idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmıştır.

İdare, kural olarak yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar, idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.

İdarenin yürütmekle görevli olduğu bir hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veya boşluk olarak tanımlanabilen hizmet kusuru; hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi hallerinde gerçekleşmekte ve idarenin tazmin yükümlülüğünün doğmasına yol açmaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

A- Temyize Konu Bölge İdare Mahkemesi Kararının, İdare Mahkemesi kararının Maddi Tazminat İsteminin Kabulüne İlişkin Kısımına Karşı Davalı İdare Tarafından Yapılan İstinaf Başvurusunun Reddine Dair Kısmının İncelenmesi:

Tazminat hukukunda, çağın gereklerine uygun olarak geliştirilen içtihatlarla, kişinin uğramış olduğu kalıcı bedensel sakatlığının sebep olduğu iş gücü kaybının mevcut işini yürütmesine engel olup / olmadığına bakılmaksızın gelirinde ve mal varlığında bir eksilme olmamış olsa dahi günlük faaliyetlerini ve işini eskisine ve emsallerine göre daha fazla efor sarf ederek gerçekleştireceği kabulünden hareketle "güç (efor) kaybı tazminatı" olarak adlandırılan tazminatın ödenmesi gerektiği kabul edilmiştir.

Bedensel kayba uğrayan kişinin günlük yaşamını sürdürebilmesi ve işini yapabilmesi için zarardan önceki durumuna ve diğer kişilere göre daha fazla bir güç (efor) sarf ettiği gerçeğinden hareket edilerek zararı, bir anlamda, bu "fazladan sarf edilen gücün" oluşturduğu esası benimsenmiştir.

Bu doğrultuda, idari faaliyetlerin neden ve etkisiyle kamu görevlilerinin veya diğer kişilerin güç (efor) kaybına dayanan maddi zararının idare hukukunun ilke ve kuralları uyarınca idarece tazmin edilmesi gerektiği hususunda bir duraksama bulunmamaktadır.

İdare hukuku ilkelerine göre maddi zarar; idari işlem veya eylem nedeniyle kişinin mal varlığının (patrimuanın) aktifinde meydana gelen azalma nedeniyle uğranılan zarar ile elde edilmesi kesin olan gelirden yoksun kalma sonucu uğranılan toplam zarar olup; bedensel nitelikteki maddi zarar ise, kişinin sağlığına kavuşmak için yaptığı tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalması ya da yok olması nedeniyle elde edeceği gelirde meydana gelen azalmayı ifade etmektedir.

Bakılan uyuşmazlıkta, Mahkemece hükme esas alınan hesap bilirkişisi raporunda; davacının 6 ay iyileşme süresi dikkate alınarak geçici iş göremezlik tazminatı hesaplandığı anlaşılmaktadır.

Geçici iş göremezlik zararı, kişinin beden bütünlüğünü etkileyen olay sonrası tedavi ve iyileşme süresince hiçbir şekilde çalışamaması (çalışma gücünü geçici olarak %100 oranında kaybetmesi) nedeniyle uğradığı gelir kaybı zararını ifade etmekte olup, oluşması halinde söz konusu gelir kaybı zararının tazmini gerektiğinde duraksama bulunmamaktadır. Bununla birlikte, davacının Jandarma Asb. Kd. Üçvş. olarak görev yapması nedeniyle geçici iş göremezlik süresince aylık ve özlük hakları korunarak hastalık iznine ayrıldığından anılan dönemde herhangi bir gelir kaybı zararı doğmamıştır. Bu itibarla bu dönem için geçici iş göremezlik tazminatının hesaplanmaması gerekmektedir.

Bununla birlikte, dava konusu olay neticesinde Hacettepe Üniversitesi Adli Tıp Anabilim Dalı Başkanlığının 03/12/2020 tarihli sağlık kurulu raporunda; maluliyet oranı %8,1 olarak belirlenen davacının günlük yaşamını ve işini daha fazla güç (efor) sarf ederek sürdüreceği, bu fazladan sarf edilen efordan kaynaklanan maddi zararının en fazla net asgari ücret tutarı kadar olacağı, Dairemizin içtihatlarıyla kabul edilmiş bulunmaktadır.

Buna göre, davacının aktif dönemdeki, (geçici iş göremezlik süresinin bittiği tarihten yasal olarak emekliye ayrılacağı tarihe kadar olan dönemdeki) maddi zararının, 2022 yılına kadar asgari geçim indirimi (AGİ) dahil net asgari ücrete meslekte kazanma gücü kaybı oranı uygulanmak suretiyle hesaplanması gerekmektedir.

Ayrıca, güç (efor) kaybına dayanan maddi tazminatın hesabında, davacının yasal olarak emekliye ayrılacağı tarihten TRH 2010 Ulusal Mortalite Tablosuna göre belirlenen muhtemel bakiye yaşam süresinin sonuna kadar geçen pasif devrede de, bedensel kaybı nedeniyle daha fazla efor sarf ederek yaşamını devam ettirmesi söz konusu olacağından, pasif dönem zararının da aynı usulle ( AGİ hariç net asgari ücret tutarına meslekte kazanma gücü kayıp oranının uygulanması suretiyle) hesaplanması gerekmektedir.

Söz konusu hesaplama yapılırken dosyada yer alan hesaplamaya ilişkin bilirkişi raporunun düzenlendiği 14/02/2022 tarihindeki verilerin esas alınması gerekmekte olup, bu durumda, gelecek yılların asgari ücretlerinin, dosyada bulunan bilirkişi raporunun düzenlendiği tarih olan 14/02/2022 tarihinde bilinen net asgari ücret miktarının her yıl %10 artırılmak ve %10 iskontoya tabi tutulmak suretiyle belirlenmesi gerekmektedir.

Buna göre, davacının işlemiş ve işleyecek aktif dönemdeki efor kaybından kaynaklanan maddi zararının, (2022 yılına kadar asgari geçim indirimi -AGİ- dahil, 2022 yılından itibaren AGİ hariç) net asgari ücrete meslekte kazanma gücü kaybı oranı uygulanmak suretiyle hesaplanması gerekirken, davacının mevcut maaşı üzerinden yapılan hesaplama ile hükmedilen maddi tazminat miktarında hukuki isabet bulunmamaktadır.

B- Temyize Konu Bölge İdare Mahkemesi Kararının, İdare Mahkemesi Kararının Manevi Tazminat İsteminin Kısmen Kabulüne, Kısmen Reddine İlişkin Kısmına Karşı Taraflarca Yapılan İstinaf Başvurularının Reddine Dair Kısmının İncelenmesi:

Manevi tazminat, kişinin mal varlığında meydana gelen eksilmeyi gidermeye yönelik bir tazmin aracı değil, manevi değerlerinde bir eksilme meydana gelen ve yaşama sevinci ve zevki azalan kişinin manen tatminini sağlamaya yönelik bir tazmin aracıdır. Manevi zararın başka türlü giderim yollarının bulunmayışı veya yetersiz kalışı manevi tazminatın parasal olarak belirlenmesini zorunlu kılmaktadır.

Manevi tazminat, olay nedeniyle duyulan elem ve ızdırabı kısmen de olsa hafifletmeyi amaçlamaktadır.

Tam yargı davalarının ve manevi tazminatın belirtilen niteliği gereği takdir edilecek manevi tazminat miktarının, olayın, zararın ve varsa idarenin kusurunun ağırlığını ortaya koyacak, hukuka aykırılığı özendirmeyecek, bir başka ifade ile benzeri hak ihlallerinin bir daha yaşanmaması için caydırıcı ve aynı zamanda cezalandırıcı olacak şekilde belirlenmesi, bununla birlikte olayın meydana geliş şekli, idari faaliyetin niteliği, zararlı sonuca etkisi ve idarenin sorumluluk sebebi gözetilerek hakkaniyetli ve makul bir tutarı aşmaması gerekmektedir.

Buna göre, manevi tazminat takdir edilirken, davacılar yönünden, manevi tatmin duygusunu sağlamaya yetecek, zarara yol açan idari faaliyet sonucu duyulan elem ve ızdırabın kişi üzerindeki etki ve ağırlığını karşılayacak düzeyde olmasına; davalılar yönünden ise, hakkaniyet sınırlarını aşmayan, ölçülü, adil dengeyi sağlayacak ve aşırı mali külfet oluşturmayacak makul bir seviyede olmasına dikkat edilmesi gerektiği açıktır.

İdare Mahkemesi kararında davacı için 10.000,00 TL manevi tazminata hükmedilmiş, Bölge İdare Mahkemesince de davacının istinaf başvurusunun reddine karar verilmiş ise de; dava konusu olayın davacı üzerinde yarattığı etki ve davacının yaşadığı sıkıntı göz önünde bulundurulduğunda; takdir edilen manevi tazminat miktarının, duyulan elem ve ıstırabı kısmen de olsa giderecek düzeyde olmadığı görülmektedir.

Bu durumda, Mahkemece, davacının manevi tatmin duygusunu sağlamaya yetecek, zarar sonucu duyulan elem ve ızdırabın kişiler üzerindeki etki ve ağırlığını karşılayacak, makul ve hakkaniyetli bir düzeyde manevi tazminata hükmolunması gerekirken manevi tazminat isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine karar veren İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurularının reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.