Danıştay 10. Daire E.2023/5173 K.2023/6675

Davanın_özeti

Sosyal Güvenlik Kurumu'nun "2013/11 sayılı Genelgede Değişiklik konulu", 01/09/2016 tarih ve 2016-20 sayılı Genelgesinin 2.1. maddesinde yer alan "üniversitelerde kısmi zamanlı olarak çalıştırılacak öğrenciler hakkında 1/1/2005 tarihinden itibaren 506 sayılı Kanunun iş kazası ve meslek hastalıkları sigortası ile ilgili hükümleri uygulanmakta olup bu tarihten önce üniversitelerde kısmi zamanlı çalışan öğrenciler sigortalı sayılmayacaktır." ibaresinin iptali istenilmektedir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

2577 sayılı Kanun'un 7. maddesinde; sürelerin idari uyuşmazlıklarda yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlayacağı; ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava açma süresinin ilan tarihini izleyen günden başlayacağı, ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililerin, uygulama işlemine dayanak teşkil eden düzenleyici işlem için öngörülen dava açma süresi geçmiş olsa dahi, düzenleyici işlem veya uygulama işlemi yahut her ikisi aleyhine birden dava açabileceği belirtilmekte olup; kanun koyucunun, düzenleyici işlemlerin mümkün olduğu kadar dava konusu edilip, yargı yerlerince hukukilik denetiminin yapılabilmesini sağlama amacını taşıdığı açıktır.

İlanı gereken düzenleyici işlem kavramından, Resmi Gazete'de veya ilgili mevzuatın öngördüğü yöntemle ilan edilen düzenleyici işlemlerin anlaşılması gerekmektedir. Başka bir ifadeyle Resmi Gazete'de yayımlanmayan ve mevzuatın ilan prosedürü öngörmediği düzenleyici işlemlerin ilanı gerekmemektedir. Bu işlemlere karşı açılacak olan davalarda genel kural olan yazılı bildirim tarihi, yazılı bildirim yapılmayan hâllerde ise işlemin bütün unsurlarıyla ilgililer tarafından öğrenildiği tarih dava açma süresinin belirlenmesinde esas alınmalıdır.

4751 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 59. maddesinde, derneklerin kuruluş bildirimini, dernek tüzüğünü ve gerekli belgeleri yerleşim yerinin bulunduğu yerin en büyük mülkî amirine verdikleri anda tüzel kişilik kazanacağı hükme bağlanmıştır.

Dosyanın incelenmesinden, davalı idarenin resmi internet sitesinde ilan edilen "2013/11 sayılı Genelgede Değişiklik konulu" 01/09/2016 tarih ve 2016-20 sayılı Genelgesinin 2.1. maddesinde yer alan "üniversitelerde kısmi zamanlı olarak çalıştırılacak öğrenciler hakkında 1/1/2005 tarihinden itibaren 506 sayılı Kanunun iş kazası ve meslek hastalıkları sigortası ile ilgili hükümleri uygulanmakta olup bu tarihten önce üniversitelerde kısmi zamanlı çalışan öğrenciler sigortalı sayılmayacaktır." ibaresinin iptali istemiyle açılan bakılmakta olan davanın 22/08/2023 tarihinde kurulan dernek tarafından 13/09/2023 kayıt tarihli dilekçe ile açıldığı anlaşılmıştır.

Davacı derneğin tüzüğünün 2. maddesinde, derneğin kuruluş amacının 4447 sayılı Kanun'un yayımlandığı tarihten önce 3308 sayılı Kanun kapsamındaki 6899 sayılı Kanuna göre 09/09/1999 tarihinden önce işe girişi olan staj, çırak ve 6111 Kanun kapsamındaki üniversite ve meslek yüksekokulu öğrenimi gördükleri esnada yaptıkları staj çalışma sürelerinin uzun vadeli sigorta kollarına tabi olarak gösterilip EYT kapsamına alınması olduğu belirtilmiştir.

Dava konusu Genelge, ilanı gerekli düzenleyici işlem olarak değerlendirilemeyeceğinden, dava açma süresinin ilanla başlamayacağı ve yazılı bildirim yapılmayan hâllerde işlemin bütün unsurlarıyla ilgililer tarafından öğrenildiği tarihten itibaren dava açma süresinin başlayacağı hususu ile davacı Derneğin kuruluş amacı dikkate alındığında, Derneğin kurulduğu tarih itibarıyla Genelgeden haberdar olduğu ve bu tarihten itibaren dava açma süresi içinde açılan bakılmakta olan davanın süresinde açıldığı düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, 2577 sayılı Kanun'un 14. maddesi uyarınca Tetkik Hakiminin raporu ve sözlü açıklamaları dinlenildikten sonra dava dosyası 2577 sayılı Kanun'un 14. maddesi, 3. fıkrası, (e) bendi yönünden incelenerek gereği görüşüldü:

Dava, Sosyal Güvenlik Kurumunun "2013/11 sayılı Genelgede Değişiklik konulu", 01/09/2016 tarih ve 2016-20 sayılı Genelgesinin 2.1. maddesinde yer alan "üniversitelerde kısmi zamanlı olarak çalıştırılacak öğrenciler hakkında 1/1/2005 tarihinden itibaren 506 sayılı Kanunun iş kazası ve meslek hastalıkları sigortası ile ilgili hükümleri uygulanmakta olup bu tarihten önce üniversitelerde kısmi zamanlı çalışan öğrenciler sigortalı sayılmayacaktır." ibaresinin iptali istemiyle açılmıştır.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesi, 1. fıkrasında, dava açma süresinin özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gün olduğu; anılan maddenin 4. fıkrasında, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı, ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililerin, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabileceği, düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olmasının bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmayacağı.

8. maddesi, 1. fıkrasında, sürelerin tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlayacağı. 14. maddesi, 3. fıkrası, (e) bendinde, dava dilekçelerinin ilk inceleme esnasında süre aşımı yönünden inceleneceği. 15. maddesi 1. fıkrası (b) bendinde ise, yasal süresi içerisinde açılmayan davaların reddine karar verileceği hükme bağlanmıştır.

Anılan hükümlerin incelenmesinden; bir düzenleyici işleme karşı ilan tarihinden itibaren altmış gün içinde dava açılabileceği gibi, söz konusu düzenleyici işleme dayanılarak tesis edilen bir uygulama işleminin varlığı hâlinde, işlemin tebliğinden itibaren altmış gün içinde birel veya düzenleyici işleme yahut her ikisine birden dava açılabileceği anlaşılmaktadır.

Dosyanın incelenmesinden; dava konusu 01/09/2016 tarihli Genelgenin davalı idarenin resmi internet sitesi üzerinden ilan edildiği, ilan tarihinden itibaren yasal dava açma süresi içerisinde davanın açılması gerekirken, bakılan davanın yasal dava açma süresinden çok sonra 13/09/2023 tarihinde açıldığı, anılan Genelgenin dava konusu edilen hükmüne ilişkin olarak davacı dernek hakkında herhangi bir uygulama işlemi tesis edilmediği gibi gerçek kişi çalışanlar hakkında düzenleme içermesi sebebiyle dava konusu kuralın davacı derneğe uygulanmasına hukuken ve fiilen olanak da bulunmadığı anlaşılmıştır.

Bu durumda 13/09/2023 tarihinde açılan işbu davanın süresinde olmadığı sonucuna varılmaktadır.

Öte yandan, bakılmakta olan dava, kurulduğu 22/08/2023 tarihi itibarıyla tüzel kişilik kazanan davacı dernek tarafından bu tarihten itibaren 60 günlük süre içerisinde açılmış ise de, dava açma süresinin derneğin kurulduğu tarihten itibaren başlatılması mümkün değildir. Aksi yorum, doktrin ve yargı içtihatlarıyla kamu düzenine ilişkin olduğu kabul edilen dava açma süresinin her yeni kurulan tüzel kişilik için baştan başlayacağı anlamına gelir ki, bu durumun da dava açma sürelerinin kanunu dolanmak suretiyle aşılması ve dolayısıyla kamu düzeninin ihlali sonucunu doğuracağı açıktır.