Danıştay 10. Daire E.2024/187 K.2024/7

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca hazırlanan Tetkik Hakiminin raporu ve sözlü açıklamaları dinlenildikten sonra davacının yürütmenin durdurulması istemi hakkında bir karar verilmeksizin dava dilekçesi öncelikle 2577 sayılı Kanun'un 14. maddesinin 3. fıkrasının (g) bendi uyarınca anılan Kanun'un 3. maddesine uygun olup olmadığı yönünden incelenerek gereği görüşüldü:

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 3. maddesinde, idari davaların, Danıştay, idare mahkemesi ve vergi mahkemesi başkanlıklarına hitaben yazılmış imzalı dilekçelerle açılacağı; dilekçelerde, tarafların ve varsa vekillerinin veya temsilcilerinin ad ve soyadları veya unvanları ve adreslerinin, davanın konusu ve sebepleri ile dayandığı delillerin, davaya konu olan idari işlemin yazılı bildirim tarihinin gösterileceği, ayrıca dava konusu kararın ve belgelerin asılları veya örneklerinin dava dilekçesine ekleneceği, dilekçeler ile bunlara ekli evrakın örneklerinin karşı taraf sayısından bir fazla olacağı hükmü yer almış.

Kanun'un 14. maddesinde, dilekçelerin 3. ve 5. maddelere uygun olup olmadıkları hususu ilk inceleme konuları arasında sayılmış. 15. maddesinde de, dilekçelerin, 3. ve 5. maddelere uygun olmaması halinde uygun şekilde yeniden düzenlenmek veya noksanlıkları tamamlanmak üzere reddine karar verileceği kuralı getirilmiştir.

İptal davalarında iptali istenilen işlem ya da işlemlerin sayı, tarih, tebliğ tarihi belirtilmek ve menfaat bağı kurulmak suretiyle işlemin tamamının mı, yoksa belli kısımlarının mı iptalinin istenildiğinin hukuka aykırılık sebepleriyle birlikte açıkça gösterilmesi gerekmektedir.

Birçok maddeden oluşan bir düzenleyici işlemin tümünün, yetki veya şekil yönünden hukuka aykırılık sebebiyle iptalinin istenebilmesi mümkün ise de, yargı yerince, dava konusu düzenlemeyi yapan idarenin yetkili bulunması ve işlemde şekil yönünden hukuka aykırılık görülmemesi halinde, tek tek maddelerin incelenmesine geçileceğinden, davacı tarafından incelenecek her maddeye veya düzenlemeye yönelik olarak menfaat ilgisinin ve hukuka aykırılık sebeplerinin gösterilmiş olması gerekmektedir.

Bu nedenle bir düzenleyici işlemin tümüne yönelik yetki veya şekil yönünden hukuka aykırılık iddialarıyla birlikte düzenlemenin bir kısmının veya tamamının aynı anda dava konusu edilmesi halinde, yukarıda da açıklandığı üzere, dilekçede istemin açık, tereddüt yaratmayacak şekilde belirtilmiş olması, her bir madde veya kısım ile menfaat ilgisi kurulması ve hukuka aykırılık sebeplerinin ortaya konulması gerekmektedir.

Başka bir ifadeyle, her durumda iptali istenilen maddelerin tereddüte yer bırakmayacak şekilde açıkça belirtilmesi ve maddelerin davacının menfaatini nasıl etkilediği konusu ortaya konulmalıdır.

Dava dilekçesinin incelenmesinden; dava dilekçesinin "Konu" kısmında, Tarım ve Orman Bakanlığının … tarih ve E-… sayılı, "Tohumluklarda Genetik Yapısı Değiştirilmiş Organizmaların İzleme ve Kontrolü Amacıyla Yapılacak Analizler İçin Numune Alma Usul ve Esasları" konulu, 2023-12 numaralı Genelgesinin 1.6, 2, 5.2, 5.3, 5.4, 5.5, 5.6, 5.8, 5.9 ve 5.10 numaralı maddeleri ile Genelgenin tümünde yazılı "uygunsuzluk" ibaresinin iptali istemine yer verildiği.

"Sonuç" kısmında, anılan 2023-12 numaralı Genelgenin 1.6, 2, 5.2, 5.3, 5.4, 5.5, 5.6, 5.8, 5.9 ve 5.10 numaralı maddelerinin iptalinin özellikle istenildiğinin belirtildiği, ayrıca Genelgenin ve Genelgenin tümünde yazılı olan "uygunsuzluk" ibaresinin iptali istemine yer verildiği; dilekçe içeriğinde, iptali istenilen anılan maddelere yönelik hukuka aykırılık iddialarına yer verilmekle birlikte dava konusu Genelgenin ilk paragrafında yer alan "haksız rekabetin önlenmesi ve kalite güvencesi sağlanması" ibarelerine yönelik de hukuka aykırılık iddiasına yer verilmesine rağmen bu düzenleme bakımından iptal isteminde bulunulmadığı,

"konu" ve "sonuç" kısımlarındaki istemden farklı olarak Genelgenin 2. maddesinin tamamına değil 2.2. maddesine yönelik hukuka aykırılık iddiasında bulunulduğu, bu maddeyle birlikte Genelgenin 1.6. maddesi ile hukuki belirlilikten yoksun bulunan "uygunsuzluk" ve "uygunluk" ifadesi geçen 5.2, 5.3, 5.4, 5.5, 5.6, 5.8, 5.9, 5.10 numaralı maddelerin iptalinin istenildiği anlaşılmaktadır.

Davaya konu Genelgenin 1.6., 5.3, 5.5, 5.6, 5.10 numaralı maddeleri ile Ek-3'ünde yer alan dipnotta 9 defa "uygunsuzluk" ibaresine yer verildiği; 1.4, 3.1, 5.2, 5.4, 5.7, 5.8, 5.9 numaralı maddeleri ile Ek-1'inde yer alan dipnotta ve Ek-3'ünde 13 defa "uygun" ibaresine yer verildiği; Ek-1'inde yer alan dipnotta ve Ek-3'ünde 4 defa "uygunsuz" ibaresine yer verildiği, Genelge ve eklerinde "uygunluk" ibaresine ise yer verilmediği görülmektedir.

Bu haliyle, dava dilekçesinin "konu" ve "sonuç" kısmıyla içeriği arasında çelişki bulunduğu, "sonuç" kısmında "konu" ve içerikten farklı olarak Genelgenin tamamına ilişkin de iptal istemine yer verildiği, "uygunluk" ibaresinin Genelgede yer almamasına rağmen bu ibarenin iptali istemine yer verildiği, Genelgenin "uygunsuzluk", "uygun", "uygunsuz" ibareleri geçen hangi maddelerinin/kısımlarının iptalinin istenildiğinin ve Genelgenin eklerine yönelik iptal isteminin bulunup bulunmadığının anlaşılamadığı, dolayısıyla dava dilekçesinin 2577 sayılı Kanun'un 3. maddesine uygun düzenlenmediği sonucuna varılmaktadır.

Bu durumda, "Tohumluklarda Genetik Yapısı Değiştirilmiş Organizmaların İzleme ve Kontrolü Amacıyla Yapılacak Analizler İçin Numune Alma Usul ve Esasları" konulu Genelgenin yetki veya şekil yönünden tamamının iptalinin istenilebileceği açık olmakla birlikte, bu istemin hukuki sebebi ile beraber belirtilmesi, ayrıca söz konusu Yönetmelikte yer verilen düzenlemelerin de iptali isteniyorsa işlemin diğer unsurları (sebep, konu, maksat) yönünden hangi kısımların dava konusu edildiğinin açıkça gösterilmesi, Genelgenin eklerine ilişkin iptal isteminde de bulunulacaksa bu kısma ilişkin iptal talebinin de açıkça belirtilmesi,

hukuka aykırılık sebepleri ve bu düzenlemelerin davacının menfaatini ne şekilde etkilediğinin iptali istenen her bir kısım yönünden ayrı ayrı açıklanması, istemin dava dilekçesinin konu, içerik ve sonuç kısımlarında uyumlu bir şekilde belirtilmesi suretiyle 2577 sayılı Kanun'un 3. maddesine uygun olarak yenilenen, Danıştay Başkanlığına hitaben yazılmış açık ve anlaşılabilir bir dilekçeyle dava açılması gerekmektedir.