Danıştay 10. Daire E.2024/511 K.2024/2040

Davanın_konusu

Davacı ... Cemiyeti tarafından; mülkiyeti Antalya Büyükşehir Belediyesine ait olan Antalya ili, Muratpaşa ilçesi, ... Mahallesinde bulunan, tapulamada ... Mahallesi, ... ada ... parsel ile ... ada ... nolu parselde kayıtlı taşınmazlar üzerinde yer alan ve öğrenci yurdu olarak kullanılan binaların ve bağımsız bölümlerinin, 49 yıllığına Cemiyetlerine bedelsiz irtifak hakkı ile devrine dair Antalya Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararının 4706 sayılı Kanun'un amacına uygun olmadığından ve mevzuata aykırı olduğundan bahisle iptal edilerek anılan meclis kararına dayalı olarak yapılan tüm iş ve işlemlerin iptali için gerekli işlemlerin yapılmasına dair Antalya Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istenilmiştir.

YARGILAMA SÜRECİ

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; davalı idarenin istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, Antalya Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararının 4706 sayılı Kanun'un amacına uygun olmadığı, Belediye Kanunu uyarınca belediye meclisinin irtifak hakkı tesis etme yetkisinin otuz yıl ile sınırlı olduğu, bu nedenle yetki aşımı bulunduğundan işlemin yok hükmünde sayılacağı ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davacı tarafından temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra dosyanın tekemmül ettiği görüldüğünden davalı idarenin yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

(X)-KARŞI OY

Dava, davacı ... Cemiyeti tarafından; mülkiyeti Antalya Büyükşehir Belediyesine ait olan Antalya ili, Muratpaşa ilçesi, ... Mahallesinde bulunan, tapulamada ... Mahallesi, ... ada ... parsel ile ... ada ... nolu parselde kayıtlı taşınmazlar üzerinde yer alan ve öğrenci yurdu olarak kullanılan binaların ve bağımsız bölümlerinin, 49 yıllığına Cemiyetlerine bedelsiz irtifak hakkı ile devrine dair Antalya Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararının 4706 sayılı Kanun'un amacına uygun olmadığından ve mevzuata aykırı olduğundan bahisle iptal edilerek anılan meclis kararına dayalı olarak yapılan tüm iş ve işlemlerin iptali için gerekli işlemlerin yapılmasına dair Antalya Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istemiyle açılmıştır.

18/07/2001 tarih ve 24466 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, Hazineye ait taşınmazların daha kısa sürede ekonomiye kazandırılması olduğu belirtilmiş.

Ek 4. maddesinde, "Türkiye Kızılay Derneği, Türkiye Yeşilay Cemiyeti ve Türkiye Yeşilay Vakfı ile Darülaceze Başkanlığı, Darüşşafaka Cemiyeti ve Türk Hava Kurumu tarafından kuruluş amaçlarına uygun olarak kullanılmak üzere ihtiyaç duyulan mülkiyeti Hazineye kamu kurum ve kuruluşlarına ait taşınmazlar üzerinde adı geçen Dernek, Vakıf, Başkanlık, Cemiyetler ve Kurum lehine kırk dokuz yıl süre ile bedelsiz irtifak hakkı tesis edilebilir.

Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerler üzerinde ise bunlar adına bedelsiz kullanma izni verilebilir. Bunlardan ayrıca hasılat payı alınmaz. İrtifak hakkı tesis edilen taşınmazların tapu kütüğüne, amacı dışında kullanılmayacağına ilişkin şerh konulur.

Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıflar ile kamu yararına çalışan derneklerden öğrencilere yönelik eğitim ve yurt temini faaliyeti bulunanlardan Gençlik ve Spor Bakanlığı, Maliye Bakanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığı tarafından müştereken belirlenen şartları sağlayanlar lehine, kuruluş amaçlarına uygun olarak kullanılmak üzere mülkiyeti Hazineye veya kamu kurum ve kuruluşlarına ait taşınmazlar üzerinde kırk dokuz yıl süre ile bedelsiz irtifak hakkı tesis edilebilir.

Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerler üzerinde ise bunlar adına bedelsiz kullanma izni verilebilir. Bunlardan ayrıca hasılat payı alınmaz. Bu şekilde irtifak hakkı tesis edilen veya kullanma izni verilen taşınmazlardan söz konusu vakıflar ve dernekler tarafından elde edilen gelirin tamamı, münhasıran öğrencilere yönelik eğitim kurumlarının veya yurtların yapım, bakım, onarım, işletim ve benzeri giderlerinin karşılanmasında kullanılır.

İrtifak hakkı tesis edilen taşınmazların tapu kütüğüne, amacı dışında kullanılmayacağına ilişkin şerh konulur." hükümlerine.

Geçici 21. maddesinde, "Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerler ile mülkiyeti Hazineye veya kamu kurum ve kuruluşlarına ait taşınmazlar üzerinde lehine bedelli olarak irtifak hakkı tesis edilen veya kullanma izni verilen Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıflar ile kamu yararına çalışan derneklerden öğrencilere yönelik eğitim ve yurt temini faaliyeti bulunanlar bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra Kanunun ek 4 üncü maddesinin ikinci fıkrasına göre belirlenecek şartları taşımaları koşuluyla iki yıl içinde talep etmeleri halinde,

bedelli olarak tesis edilen irtifak hakkı veya verilen kullanma izni, hasılat payı alınmaksızın kırk dokuz yıl süreli bedelsiz irtifak hakkına veya kullanma iznine dönüştürülebilir. Bu madde kapsamında kalan taşınmazların kullanımlarıyla ilgili olarak tebliğ edilen veya tahakkuk ettirilen kullanma izni ve irtifak hakkı bedelleri tahsil edilmez, tahsil edilenler iade edilmez." hükümlerine yer verilmiştir.

13/07/2005 tarih ve 25874 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun ''Meclisin görev ve yetkileri'' başlıklı 18. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinde, ''Taşınmaz mal alımına, satımına, takasına, tahsisine, tahsis şeklinin değiştirilmesine veya tahsisli bir taşınmazın kamu hizmetinde ihtiyaç duyulmaması hâlinde tahsisin kaldırılmasına; üç yıldan fazla kiralanmasına ve süresi otuz yılı geçmemek kaydıyla bunlar üzerinde sınırlı aynî hak tesisine karar vermek. '' kuralına yer verilmiştir.

Dosyanın incelenmesinden; mülkiyeti Antalya Büyükşehir Belediyesine ait olan Antalya ili, Muratpaşa ilçesi, ... Mahallesinde bulunan, tapulamada ...

Mahallesi, ... ada ... parsel ile ... ada ... nolu parselde kayıtlı taşınmazlar üzerinde yer alan ve öğrenci yurdu olarak kullanılan binaların ve bağımsız bölümlerinin, kamuya yararlı dernek statüsündeki İlim Yayma Cemiyetine 49 yıllığına bedelsiz irtifak hakkı ile devrine ilişkin olarak Antalya Büyükşehir Belediye Encümenine yetki verilmesine dair Antalya Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararının alındığı,

söz konusu meclis kararına istinaden Antalya Büyükşehir Belediye Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararı ile anılan taşınmazlar üzerinde yer alan bina ve bağımsız bölümlerin 2886 sayılı Kanun'un 51. maddesi (g) bendi uyarınca pazarlık usulü ve 4706 sayılı Kanun'un Ek 4. ve Geçici 21. maddeleri gereğince İlim Yayma Cemiyeti adına kuruluş amaçlarına uygun olarak 49 yıllığına bedelsiz irtifak hakkı tesis edilmesine karar verildiği, bu kapsamda davacı Cemiyet tarafından taşınmaz üzerindeki binanın Milli Eğitim Bakanlığı yönetmeliklerine uygun şekilde tadilatları yapılarak öğrenci yurdu olarak hizmete açılıp işletildiği,

ardından davalı idarece, 18/07/2001 tarihinde yayımlanan 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un genel bir kanun olduğu,

13/07/2005 tarihinde yayımlanan 5393 sayılı Belediye Kanun'un ise özel bir kanun olduğu dikkate alınarak sonraki tarihli ve özel bir kanun olan Belediye Kanunu'nun bu anlamda bağlayıcı olduğunun ve ilgili Kanun'da belediye meclisinin taşınmazlar için en fazla 30 yıllık sınırlı bir ayni hak tesis edebileceğinin düzenleme altına alındığının belirtildiği ve 30 yılı geçmemek üzere verilmesi gereken irtifak hakkı tesisinin 49 yıl olarak verilmesinin yetki aşımına neden olduğu,

ayrıca Büyükşehir Belediyeleri mülkiyetinde bulunan ve 49 yıllığına bedelsiz irtifak hakkı kurulan taşınmazların, İlim Yayma Cemiyetine verilmeden önce zaten Belediyeleri tarafından öğrenci yurdu olarak işletilmekte olduğu, dolayısıyla söz konusu 4706 sayılı Kanun'da belirtilen taşınmazın ekonomiye kazandırılması durumunun olmadığı, bu nedenle anılan Kanun'un amacına uygun olmayan ve mevzuata aykırı olan 49 yıllık tahsise ilişkin ... tarih ve ... sayılı meclis kararının iptal edilerek gerekli işlemlerin yapılmasına dair Antalya Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararının alındığı,

iş bu meclis kararı doğrultusunda alınan ... tarih ve ... sayılı Antalya Büyükşehir Belediye Encümeni kararıyla, Antalya Büyükşehir Belediye Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararının iptal edilmesine karar verilmesi üzerine, anılan ... tarih ve ... sayılı Meclis Kararının iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Anayasa'nın 2. maddesine göre Türkiye Cumhuriyeti, bir hukuk devleti olarak nitelendirilmiş olup hukuk devleti ilkesinin gereklerinden biri olan hukukî güvenlik ilkesi, hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar. Genel kabul görmüş idare hukuku ilkelerine göre idare, hukuka uygun olan ve müktesep hak teşkil eden işlemleri ile hukuka aykırı da olsa kazanılmış hak doğuran ve dava açma süresi geçmiş bulunan tasarruflarını geri alamaz. Ancak hileye dayalı ve idarenin açık hatasına dayalı işlemler ile yok hükmünde olan işlemlerin bu durumdan müstesna olduğu da bilinmektedir.

Diğer taraftan, kamu personeline hatalı olarak yapılan ödemelerin mahkeme kararı olmadan istirdadına idarenin karar verebileceğine ve istirdadın koşullarına ilişkin Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 22/12/1973 tarih ve E:1968/8, K:1973/14 sayılı kararında; idarenin, yokluk, açık hata, memurun gerçek dışı beyanı veya hilesi hallerinde süre aranmaksızın ödediği meblağı her zaman geri alabileceğine hükmedilmiştir.

Açık hata, kanunun açıkça yasakladığı bir işin yapılmasını, diğer bir deyişle herkes tarafından kolayca anlaşılabilecek kadar açık olan kurala aykırı davranılmasını ifade etmekte olup, kanunların yorumlanması bazen teknik bir değerlendirmeyi gerektirdiğinden, her kanuna aykırılık halinin, açık hata olarak değerlendirilmesine olanak bulunmadığı, kanunda öngörülen koşullara ve işlemin unsurlarına göre somut olayda açık hata olup olmadığının değerlendirilmesinin gerektiği, somut olayın özelliklerine göre, kanuna aykırılık halinin, ilk bakışta farkedilebilecek ve herkes tarafından kolayca anlaşılabilecek nitelikte olması durumunda açık hatadan bahsetmenin mümkün olabileceği tartışmasızdır.

Uyuşmazlık konusu olayda; Antalya Büyükşehir Belediye Meclisi tarafından tesis edilen ... tarih ve ... sayılı kararın, belediyeler için özel bir kanun olan 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun, belediye meclisinin taşınmazlar için en fazla 30 yıllık sınırlı bir ayni hak tesis edebileceğine ilişkin açık hükmüne aykırı olduğu görülmektedir.

Bu haliyle, Antalya Büyükşehir Belediye Meclisi tarafından tesis edilen ... tarih ve ... sayılı kararın, taraflarca bilinebilir ve yoruma kapalı bir kanun hükmüne aykırılık teşkil ettiği açık olduğundan, idarenin "açık hata"sı kapsamında değerlendirilmesi ve her zaman geri alınabileceğinin kabulü gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle dava konusu işlemin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmadığından, kararın bozulması ve davanın reddi gerektiği görüşüyle anılan kararın onanmasına dair Daire kararına katılmıyoruz.