Danıştay 10. Daire E.2024/982 K.2025/1327

2- ... 3- ... VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Bakanlığı / ANKARA VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN_KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Davacılar tarafından, murisleri ...'in rahatsızlıklarına rağmen tutuklanması, ilaçlarının temin edilmemesi, tek kişilik odaya alınması, kalp krizi geçirmesine rağmen teşhis edilmemesi, doktora sevk edilmemesi nedeniyle hayatını kaybettiği ileri sürülerek uğradıkları iddia edilen zararlara karşılık eş ... ve diğer davacılar çocuklar için ayrı ayrı 2.500,00 TL olmak üzere toplam 10.000,00 TL maddi ve her bir davacı için ayrı ayrı 250.000,00 TL olmak üzere toplam 1.000.000,00 TL manevi tazminatın idareye başvuru tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; daha önce davanın reddi yolunda verilen kararın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla kaldırılması üzerine, davacıların, murisleri ...'in 26/04/2019 tarihinde hükmen tutuklu bulunduğu Çorum L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda sağlık durumu elvermemesine karşın tutuklu yargılanması, ilaçlarının temin edilmemesi, doktora sevk edilmemesi ve tek kişilik odada tutulması nedeniyle yaşamını yitirdiğinden bahisle uğradıkları öne sürülen zararın tazmini istemiyle açtıkları iş bu davada 4675 sayılı Kanun ile 5271 sayılı Kanun hükümleri uyarınca adli yargının görevli bulunduğu gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu Çorum İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu gerekçesiyle davacıların istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davacılar tarafından, olaya ilişkin iddialarının yargılama sürecine yönelik olmadığı, murislerinin tedavisinin yapılmaması, yedi gün süreyle kalp krizi geçirmesine rağmen teşhis konulamaması, tedavisine başlanmadan tek kişilik odaya alınması iddialarının incelenmediği, kronik kalp hastası olan murislerinin 10/04/2019 tarihindeki tahlillerine göre de kalp krizi ile ilgili birçok belirtinin bulunduğu, müşahade altında tutulmasının gerektiği, otopsi raporuna göre de 7-10 gün öncesinde kalp krizi zemininde kalp kasının yırtıldığı, vefatından iki gün önceki revir kontrolünde de durumunun tespit edilemediği, kontrol önerisine rağmen kontrole götürülmediği ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacıların murisi ...'in, Çorum L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda hükmen tutuklu olarak kaldığı, kalp yetmezliği, hipertansiyon ve diyabet hastalıklarının bulunduğu, 26/04/2019 tarihinde yatağında hareketsiz vaziyette bulunması sonrasında kaldırıldığı hastanede vefat ettiği, bunun üzerine de davacılar tarafından, murislerinin rahatsızlıklarına rağmen tutuklanması, ilaçlarının temin edilmemesi, tek kişilik odaya alınması, kalp krizi geçirmesine rağmen teşhis edilmemesi,

doktora sevk edilmemesi nedeniyle hayatını kaybettiği ileri sürülerek eş ... ve diğer davacılar çocuklar için ayrı ayrı 2.500,00 TL olmak üzere toplam 10.000,00 TL maddi ve her bir davacı için ayrı ayrı 250.000,00 TL olmak üzere toplam 1.000.000,00 TL manevi tazminatın idareye başvuru tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.

Davacılar yakınının vefatı üzerine yapılan otopsi incelemesi neticesinde düzenlenen raporda, kesin ölüm sebebi "yaklaşık 7-10 günlük kalp krizi zemininde gelişen kalp kası yırtılmasına bağlı kalp zarı arasında kalbin çalışmasını engelleyecek düzeyde kan birikmesi (myokard infarktüsü sonrası kalp kası rüptürüne bağlı kalp tamponadı)" olarak belirtilmiştir.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 3. maddesinde, idari davaların, Danıştay, idare mahkemesi ve vergi mahkemesi başkanlıklarına hitaben yazılmış imzalı dilekçelerle açılacağı; dilekçelerde; tarafların ve varsa vekillerinin veya temsilcilerinin ad ve soyadları veya unvanları ve adresleri ile gerçek kişilere ait Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarasının, davanın konusu ve sebepleri ile dayandığı delillerin, davaya konu olan idari işlemin yazılı bildirim tarihinin gösterileceği.

"Aynı dilekçe ile dava açılabilecek haller" başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasında, her idari işlem aleyhine ayrı ayrı dava açılacağı; ancak, aralarında maddi veya hukuki yönden bağlılık ya da sebep-sonuç ilişkisi bulunan birden fazla işleme karşı bir dilekçe ile de dava açılabileceği.

14. maddesinin 3. fıkrasında, dilekçelerin görev ve yetki, idari merci tecavüzü, ehliyet, idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, süre aşımı, husumet ve Kanun'un 3. ve 5. maddelerine uygun olup olmadıkları yönlerinden sırasıyla inceleneceği.

15. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinde de, dilekçelerin 3. ve 5. maddelere uygun olmadıklarının tespiti halinde, bu maddelere uygun şekilde yeniden düzenlenmek veya noksanları tamamlanmak üzere dava açılmak üzere dilekçenin reddine karar verileceği kurala bağlanmıştır.

2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun'un 1. maddesinde, bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinin bu Kanun'la verilen görevleri yerine getirmek üzere kurulmuş "genel görevli" mahkemeler olduğu; aynı Kanun'un, 3410 sayılı Kanun'un 1. maddesi ile değişik 5. maddesinde, idare mahkemelerinin vergi mahkemelerinin görevine giren davalarla, ilk derecede Danıştay'da çözümlenecek olanlar dışındaki davalara bakacağı hükmüne yer verilmiştir.

Anayasa'nın “Genel Esaslar” başlıklı Birinci Kısmında, egemenliğin kayıtsız şartsız Milletin olduğu ve Türk Milletinin egemenliğini, Anayasa’nın koyduğu esaslara göre yetkili organları eliyle kullanacağı öngörülmüş; 9. maddesinde, yargı yetkisinin Türk Milleti adına bağımsız mahkemeler tarafından kullanılacağı; 125. maddesinin 1. fıkrasında, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu; aynı maddenin son fıkrasında, idarenin, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu; 140. maddesinin 6. fıkrasında da, hâkim ve savcıların idari yönden Adalet Bakanlığına bağlı olduğu hükümlerine yer verilmiştir.

4675 sayılı İnfaz Hakimliği Kanunu'nun 4. maddesinde, infaz hâkimliklerinin görevleri arasında, hükümlü ve tutukluların ceza infaz kurumları ve tutukevlerine kabul edilmeleri, yerleştirilmeleri, barındırılmaları, ısıtılmaları ve giydirilmeleri, beslenmeleri, temizliklerinin sağlanması, bedensel ve ruhsal sağlıklarının korunması amacıyla muayene ve tedavilerinin yaptırılması, dışarıyla ilişkileri, çalıştırılmaları gibi işlem veya faaliyetlere ilişkin şikâyetleri incelemek ve karara bağlamak da sayılmış.

5. maddesinde, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde hükümlü ve tutuklular hakkında yapılan işlemler veya bunlarla ilgili faaliyetlerin ya da Cumhuriyet savcısının ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazına ilişkin verdiği kararların kanun veya diğer mevzuat hükümlerine aykırı olduğu gerekçesiyle bu karar, işlem veya faaliyetlerin öğrenildiği tarihten itibaren onbeş gün, herhalde yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde şikayet yoluyla infaz hakimliğine başvurulabileceği düzenlenmiştir.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun ''Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat'' başlıklı yedinci bölümünde yer alan 141. maddesinin 1. fıkrasında, ''Suç soruşturması veya kovuşturması sırasında; a) Kanunlarda belirtilen koşullar dışında yakalanan, tutuklanan veya tutukluluğunun devamına karar verilen, b) Kanunî gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan, c) Kanunî hakları hatırlatılmadan veya hatırlatılan haklarından yararlandırılma isteği yerine getirilmeden tutuklanan, d) Kanuna uygun olarak tutuklandığı hâlde makul sürede yargılama mercii huzuruna çıkarılmayan ve bu süre içinde hakkında hüküm verilmeyen,

e) Kanuna uygun olarak yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra haklarında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatlerine karar verilen, f) Mahkûm olup da gözaltı ve tutuklulukta geçirdiği süreleri, hükümlülük sürelerinden fazla olan veya işlediği suç için kanunda öngörülen cezanın sadece para cezası olması nedeniyle zorunlu olarak bu cezayla cezalandırılan, g) Yakalama veya tutuklama nedenleri ve haklarındaki suçlamalar kendilerine, yazıyla veya bunun hemen olanaklı bulunmadığı hâllerde sözle açıklanmayan, h) Yakalanmaları veya tutuklanmaları yakınlarına bildirilmeyen, i) Hakkındaki arama kararı ölçüsüz bir şekilde gerçekleştirilen,

j) Eşyasına veya diğer malvarlığı değerlerine, koşulları oluşmadığı halde elkonulan veya korunması için gerekli tedbirler alınmayan ya da eşyası veya diğer malvarlığı değerleri amaç dışı kullanılan veya zamanında geri verilmeyen, k) Yakalama veya tutuklama işlemine karşı Kanunda öngörülen başvuru imkânlarından yararlandırılmayan, kişiler, maddî ve manevî her türlü zararlarını, Devletten isteyebilirler.'' hükmü yer almaktadır.

Aynı maddenin 3. fıkrasında ise, ''Birinci fıkrada yazan haller dışında, suç soruşturması veya kovuşturması sırasında kişisel kusur, haksız fiil veya diğer sorumluluk halleri de dahil olmak üzere hakimler ve Cumhuriyet savcılarının verdikleri kararlar veya yaptıkları işlemler nedeniyle tazminat davaları ancak Devlet aleyhine açılabilir.'' düzenlemesi mevcuttur.

Aynı Kanun'un ''Tazminat isteminin koşulları'' başlıklı 142. maddesinin 1. fıkrasında, karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat isteminde bulunulabileceği; 2. fıkrasında da, istemin, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde ve eğer o yer ağır ceza mahkemesi tazminat konusu işlemle ilişkili ise ve aynı yerde başka bir ağır ceza dairesi yoksa, en yakın yer ağır ceza mahkemesinde karara bağlanacağı hükümlerine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Bakılan davada, öncelikle, davacıların tazminat isteminin dayanağı olan eylemlerin, idari veya yargısal fonksiyon içerisinde yer alıp almadığı hususunun açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.

İdarenin hukuki sorumluluğu kendi işlem ve eylemleriyle sınırlı bulunmaktadır. Yargı mercileri ise, idari işlevin dışında yer alan ve yargı yetkisi kullanan bağımsız organlar olup, bu haliyle hakim ve savcıların yargılama faaliyeti kapsamında yaptıkları görev nedeniyle idarenin ajanı sayılmaları hukuken mümkün değildir.

Fonksiyonel bakımdan, yasama ve yürütmeden ayrı olup, bağımsız bir organ olan yargının, yargılama süreci ile ilgili faaliyetleri Anayasa'nın 125. maddesinde öngörülen "idari eylem ve işlemler" kapsamına girmemektedir.

Hakim ve savcıların ceza soruşturması ve kovuşturması kapsamında yaptıkları faaliyetlerin yargılama fonksiyonu içerisinde yer aldığı açık olup; bu bağlamda, hazırlık soruşturması sırasında savcılarca alınan kararlar ile yapılan işlemlerin ve savcıların talimatı üzerine adli kolluk kuvvetlerince tesis edilen ve yargısal faaliyetten ayrılamayan işlemlerin yargılamanın bir parçası olduğu konusunda bir duraksama bulunmamaktadır.

Buna göre, Cumhuriyet savcılarının verdikleri kararlar veya yaptıkları işlemler nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen zararların tazmininde 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun ''Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat'' başlıklı bölümünde gösterilen esas ve usullerin izleneceği tabiidir.

Bununla birlikte, 4675 sayılı Kanun’un 4. maddesinde yer alan hususlara ilişkin şikayetleri incelemenin ve karara bağlamanın İnfaz Hâkimliğinin görevinde olduğu düzenlemesine istinaden, bu konulardaki şikayetlere ve aynı şikayetten kaynaklanan maddi ve manevi tazminat istemli davalara bakmakla adli yargı yeri görevlidir.

Bakılan davada davacılar tarafından, murislerinin,

1- Rahatsızlıklarına rağmen tutuklandığı, ilaçlarının temin edilmemesi, tek kişilik odaya alınması,

2- Kalp krizi geçirmesine rağmen teşhis edilmemesi, doktora sevk edilmemesi nedeniyle hayatını kaybettiği, ileri sürülerek tazminat isteminde bulunulmuştur.

Bu durumda, murislerinin rahatsızlıklarına rağmen tutuklanması, ilaçlarının temin edilmemesi, tek kişilik odaya alınması nedenleriyle uğranıldığı ileri sürülen zararların tazmini isteminden kaynaklanan davanın görüm ve çözümü adli yargının görev alanında olmakla birlikte; müteveffanın, 09/04/2019 tarihinde mide ağrısı şikayetiyle Hitit Üniversitesi Hastanesine kaldırıldığı, 24/04/2019 tarihinde Cezaevi Aile Sağlığı Merkezine başvurduğu,

26/04/2019 tarihinde vefat etmesi sonrasında düzenlenen otopsi raporunda "yaklaşık 7-10 günlük kalp krizi zemininde gelişen kalp kası yırtılmasına bağlı kalp zarı arasında kalbin çalışmasını engelleyecek düzeyde kan birikmesi"nin ölüm sebebi olarak belirtildiği dikkate alındığında, davacıların murisinin kalp krizi geçirmesine rağmen bu rahatsızlığının teşhis edilmemesi, doktora sevk edilmemesi nedeniyle hayatını kaybettiği iddialarıyla uğranıldığı ileri sürülen zararların tazmini isteminden kaynaklanan davanın görüm ve çözümünün ise idari yargı mercilerinin görev alanına girdiği,

bu kısım yönünden idarenin hizmet kusurunun bulunup bulunmadığının araştırılması gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır.

Bu itibarla, Bölge İdare Mahkemesince, farklı yargı mercilerinin görevinde yer alan uyuşmazlığın tamamının yargısal denetiminin adli yargıda yapılamayacağına, bu nedenle tek dilekçe ile dava açılmasının hukuken mümkün olmadığına dikkat edilmeksizin verilen kararda hukuki isabet bulunmamaktadır.