Danıştay 12. Daire E.2019/3533 K.2022/3266

Dava konusu istem: Davalı idarede zabıta komiseri görev yapan davacının, Ocak 2012 - Mart 2012 dönemi ile 2014 yılı Mart ayında eksik ödenen, Ağustos 2011 - Aralık 2011 dönemi ile 31/03/2014 - 31/12/2016 tarihleri arasında ise hiç ödenmeyen sosyal denge tazminatlarının ödenmesi talebiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin 04/08/2017 tarihli işlem ile 27/06/2014 tarihinde ... Sendikası (...-Sen) arasında imzalanan ve 31/03/2014-31/12/2015 tarihleri arasındaki dönemi kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesinde yer alan "Emekliliği hak etmiş personelden aktif olarak idari (müdür ve daha üst) görevde bulunmayanlara sosyal denge sözleşmesi gereği herhangi bir ödeme yapılmaz" şeklindeki düzenlemenin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararla; uyuşmazlığın, emekliliği haketmiş idari (müdür ve daha üst) görevde bulunanlar haricindeki personelden emekli aylığı almaya hak kazananlara sosyal denge yardımı verilmemesine ilişkin dava konusu düzenlemeden kaynaklandığı, emekliliği hak etmesine rağmen çalışmaya devam eden idari (müdür ve daha üst) görevde bulunan personele sosyal denge tazminatı ödenirken, diğer personele ödeme yapılmamasının Anayasa'nın benimsediği ayrımcılık yasağı ve eşitlik ilkesine aykırılık teşkil ettiği, öte yandan;

mevzuatta, belediyeler ve bağlı kuruluşlar ile il özel idarelerinin kadrolarında istihdam edilen kamu görevlilerine ödenecek olan sosyal denge tazminatına ilişkin olarak herhangi bir kısıtlama kriteri öngörülmediği halde, dava konusu düzenleme ile kısıtlama getirildiği anlaşıldığından,

dava konusu 04/08/2017 tarihli işlem ile anılan işleme dayanak teşkil eden 27/06/2014 tarihinde imzalanan 'Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesinde yer alan "Emekliliği hak etmiş personelden aktif olarak idari (müdür ve daha üst) görevde bulunmayanlara sosyal denge sözleşmesi gereği herhangi bir ödeme yapılmaz" şeklindeki düzenlemede hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle, dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ...

İdari Dava Dairesince; davacı tarafından, sosyal denge tazminatı ödenmesi talebiyle 29/06/2017 tarihinde yapılan başvurunun 04/08/2017 tarihli işlem ile reddi üzerine 02/10/2017 tarihinde kayda giren dilekçe ile açılan davada, davanın açıldığı tarihten geriye doğru 120 günü geçmemek üzere (05/06/2017), başvuru tarihinden geriye doğru 60 günlük süre içindeki ilk uygulamadan sonraki dönemde yapılan sosyal denge tazminatı ek ödemelerinin tazminine hükmedilebileceği, davanın bu tarihten önceki döneme ilişkin kısmının ise süre aşımı nedeniyle esasının incelenemeyeceği, dava konusu işlemin,

davacının 31/03/2014 - 31/12/2015 tarihleri arasındaki döneme ilişkin sosyal denge tazminatlarının ödenmesi isteminin reddine ilişkin kısmı ile 27/06/2014 tarihinde imzalanan Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesinde yer alan düzenlemenin iptali yönünden.

Mahkeme kararının hukuka uygun olduğu gerekçesiyle; davalı idarenin istinaf başvurusunun kısmen kabulüne, İdare Mahkemesi kararının, dava konusu işlemin, 05/06/2017 tarihinden önceki döneme ilişkin sosyal denge tazminatının ödenmesi isteminin reddine ilişkin kısmının iptaline dair kısmının kaldırılmasına, işlemin bu kısmına yönelik davanın süre yönünden reddine, diğer kısımlar yönünden ise istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI

Davacı tarafından, davalı idare ile yetkili sendika arasında imzalanan 2011, 2014 ve 2016 tarihli sosyal denge sözleşmelerinin, davaya konu uyuşmazlığın dayanağını oluşturan hükümlerinin ... İdare Mahkemesince iptal edildiği ve kararın kesinleştiği, iptal kararının sonuçlarından davacının da yararlandırılması gerektiği ileri sürülmektedir.

Davalı idare tarafından, 31/03/2014 - 31/12/2015 tarihleri arasında ödeme yapılmamasının yürürlükteki sözleşme hükmünden kaynaklandığı, sosyal denge sözleşmelerinin toplu sözleşme olmadığı, dolayısıyla toplu sözleşmeden farklı hükümler içerebileceği, karşılıklı müzakere sonucu imzalandığından hukuka aykırılığının ileri sürülemeyeceği, dava konusu düzenleme bireysel ve subjektif bir işlem olmadığından eşitlik ilkesine aykırılığının söz konusu olmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı ve davalı idarece savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Davacının temyiz isteminin kabulüne; dava konusu işlemin, Ocak 2012 - Mart 2012 dönemi ile 2014 yılı Mart ayında eksik ödenen, Ağustos 2011 - Aralık 2011 dönemi ile 01/04/2014 - 31/12/2016 tarihleri arasında ise tamamen ödenmeyen sosyal denge tazminatlarının ödenmesi isteminin reddine ilişkin kısmı yönünden verilen iptal kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi kararının kaldırılması ve davanın süre yönünden reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması; davalı idarenin temyiz isteminin ise;

kısmen reddi ile dava konusu işlemin, 31/03/2014 - 31/12/2015 tarihleri arasında ödenmeyen sosyal denge tazminatının ödenmesi talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin kısmının iptaline ilişkin karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki ...

Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması, kısmen kabulü ile İdare Mahkemesi kararının, Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesinde yer alan düzenlemenin iptaline ilişkin kısmı yönünden istinaf başvurusunun reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

16/08/2011 tarihinde ... Sendikası (...-Sen) arasında imzalanan ve 16/08/2011 - 30/03/2014 tarihleri arasındaki dönemi kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin 24. maddesinin birinci fıkrasında yer alan "Emekliliği hak etmiş personelden aktif olarak idari (müdür ve daha üst) görevde bulunmayanlara sosyal denge sözleşmesi gereği herhangi bir ödeme yapılmaz" şeklindeki düzenlemenin ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla iptali üzerine; davalı idarece, anılan Sosyal Denge Sözleşmesinin kapsadığı 16/08/2011 - 30/03/2014 tarihleri arasındaki döneme ilişkin olarak davacıya sosyal denge tazminatı ödenmiştir.

Davacı tarafından, 29/06/2017 tarihinde yapılan başvuruda; kendisine eksik ödeme yapıldığından bahisle, Ocak 2012 - Mart 2012 dönemi ile 2014 yılı Mart ayında eksik ödenen, Ağustos 2011 - Aralık 2011 dönemi ile 31/03/2014 - 31/12/2016 tarihleri arasında ise hiç ödenmeyen sosyal denge tazminatlarının yasal faiziyle birlikte ödenmesi talep edilmiştir.

Davalı idare tarafından söz konusu başvuru üzerine tesis edilen 04/08/2017 tarihli işlemle; yargı kararı gereğince 16/08/2011 - 30/03/2014 tarihleri arasındaki döneme ilişkin olarak ödenen sosyal denge yardımının 2011 tarihli Sosyal Denge Sözleşmesinin 21. maddesi gereğince aylık performans değerlendirmeleri de dikkate alınarak yapıldığı, 2014 yılı Mart ayında eksik yapıldığı iddia edilen ödemenin, sözleşmenin 30/03/2014 tarihinde sona ermesi nedeniyle 15 günlük ödenmesinden kaynaklandığı, 31/03/2014 - 31/12/2015 tarihleri arasındaki dönemine ilişkin olarak,

27/06/2014 tarihinde imzalan Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesinde yer alan "Emekliliği hak etmiş personelden aktif olarak idari (müdür ve daha üst) görevde bulunmayanlara sosyal denge sözleşmesi gereği herhangi bir ödeme yapılmaz" şeklindeki düzenleme gereğince ödeme yapılmadığı, 01/01/2016 - 31/12/2017 tarihli arasındaki ödemelerin ise, 2016 tarihli Sosyal Denge Sözleşmesinin 24. maddesi gereğince 2016 yılı içerisindeki aylık performans değerlendirmeleri nedeniyle ödenmediği bildirilmiştir.

Bunun üzerine; anılan işlemin ve 27/06/2014 tarihli Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesinde yer alan düzenlemenin iptali istemiyle temyizen bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT VE HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Temyize konu karar; 27/06/2014 tarihinde imzalanan ve 31/03/2014 - 31/12/2015 tarihleri arasındaki dönemi kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesinde yer alan düzenlemenin iptali istemi yönünden incelendiğinde;

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda dava açma süresinin, özel yasalarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış gün olduğu, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı, ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililerin, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem ya da her ikisine karşı dava açabilecekleri belirtilmiştir.

Buna göre, ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlayan dava açma süresi içinde idari davaya konu edilmeyen düzenleyici işlemlerin, bu tarihten sonra davaya konu edilebilmeleri için, ilgili hakkında uygulama işlemi yapılmış olması, bireysel işlemin ise birlikte dava konusu yapıldığı düzenleyici işlemin uygulanması niteliğinde bulunması gerekmektedir.

4688 sayılı Kanun'un 32. maddesi gereğince, belediyeler ile yetkili sendika arasında imzalanan ve düzenleyici işlem niteliğinde olan Sosyal Denge Sözleşmesinin, sadece taraflarca belirlenen sözleşme dönemini kapsadığı ve sosyal denge tazminatının her ay düzenli olarak yapılan bir ödeme olduğu dikkate alındığında; 2577 sayılı Kanun'un 7. ve 11. maddelerinde belirtilen süreler içerisinde dava konu edilebilecekleri açıktır.

Dosyanın incelenmesinden; davalı idare ile yetki sendika arasında 16/08/2011 tarihinde imzalanan ve 16/08/2011 - 30/03/2014 tarihleri arasındaki dönemi kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin 24. maddesinin birinci fıkrasının yargı kararıyla iptali üzerine, davalı idarece yargı kararı gereğince anılan sözleşme dönemine ilişkin olarak ödeme yapıldığı, davacının ise 29/06/2017 tarihli başvurusu ile.

2014 yılı Mart ayından sonraki sosyal denge tazminatlarının yasal faiziyle birlikte ödenmesini talep ettiği, dava konusu 04/08/2017 tarihli işlemle, talep edilen döneme ilişkin sosyal denge tazminatının 27/06/2014 tarihinde imzalanan ve 31/03/2014 - 31/12/2015 tarihleri arasındaki dönemi kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesi gereğince ödenmediğinin bildirilmesi üzerine, söz konusu işlemin ve dayanağı olan sözleşme hükmünün iptali istemiyle temyizen bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Bu durumda; davacı tarafından, ödenmesi talep edilen sosyal denge tazminatının 31/03/2014-31/12/2015 tarihleri arasındaki dönemi kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinden kaynaklandığı, davaya konu düzenlemenin de davalı idarede görev yapan davacı ve diğer kamu görevlileri hakkında son olarak 31/12/2015 tarihinde uygulandığı dikkate alındığında, sözleşme süresinin bitiminden itibaren en geç 60 gün içerisinde veya bu süre içerisinde davalı idareye yapılan başvurunun reddi üzerine süresi içerisinde dava açılması gerekirken, 29/06/2017 tarihli başvuru üzerine tesis edilen işlem ile birlikte iptali istenilen dava konusu düzenleme yönünden davada süre aşımı bulunması nedeniyle esasının incelenmesine hukuken imkan bulunmamaktadır.

Bu itibarla; dava konusu düzenleme yönünden davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmesi gerekirken, uyuşmazlığın esasına ilişkin olarak verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.

Temyize konu karar; dava konusu işlemin, 31/03/2014 - 31/12/2015 tarihleri arasında ödenmeyen sosyal denge tazminatının ödenmesi talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin kısmı yönünden incelendiğinde;

İdare Hukuku ilkelerine göre, iptal kararları, iptali istenilen işlemi tesis edildiği tarih itibarıyla ortadan kaldırarak, o işlemin tesisinden önceki hukuki durumun geri gelmesini sağlar. Bir genel düzenleyici işlemin iptal edilmesi durumunda, verilmiş olan yargı kararının, sadece o davayı açanı değil, bu genel düzenleyici işlem ile ilgili diğer kişileri de etkileyeceği kuşkusuzdur.

Genel düzenleyici nitelikteki bir işlemin iptali yolundaki kararın, o düzenleme ile ilgili herkes için hüküm ifade edeceği dikkate alındığında; dava konusu işlemin dayanağı olan 27/06/2014 tarihinde imzalanan ve 31/03/2014 - 31/12/2015 tarihleri arasındaki dönemi kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesinin ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla iptal edilmesi sebebiyle, davacının da söz konusu iptal kararının sonuçlarından yararlandırılması ve bu kapsamda kendisine 31/03/2014 - 31/12/2015 tarihleri arasındaki döneme ilişkin sosyal denge tazminatlarının ödenmesi gerekmektedir.

Bu duruma göre; İdare Mahkemesince dava konusu işlemin anılan kısmının iptali yönünde verilen karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukuka aykırılık görülmemiştir.

Temyize konu karar; dava konusu işlemin, Ocak 2012 - Mart 2012 dönemi ile 2014 yılı Mart ayında eksik ödenen, Ağustos 2011 - Aralık 2011 döneminde ise hiç ödenmeyen sosyal denge tazminatının ödenmesi talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin kısmı yönünden incelendiğinde;

Dosyanın incelenmesinden. 16/08/2011 tarihinde ... Sendikası (... -Sen) arasında imzalanan ve 16/08/2011 - 30/03/2014 tarihleri arasındaki dönemi kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin 24. maddesinin birinci fıkrasında yer alan "Emekliliği hak etmiş personelden aktif olarak idari (müdür ve daha üst) görevde bulunmayanlara sosyal denge sözleşmesi gereği herhangi bir ödeme yapılmaz" şeklindeki düzenlemenin ...

İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı sayılı kararıyla iptali üzerine; davalı idarece anılan Sosyal Denge Sözleşmesinin kapsadığı 16/08/2011 - 30/03/2014 tarihleri arasındaki döneme ilişkin olarak davacıya sosyal denge tazminatı ödendiği, söz konusu ödemenin yapılması üzerine, davacı tarafından, Ağustos 2011 - Aralık 2011 döneminine ilişkin hiç ödeme yapılmadığı, Ocak 2012 - Mart 2012 dönemi ile 2014 yılı Mart ayında ise eksik ödeme yapıldığının tespiti üzerine davalı idareye yaptığı başvuruda bulunduğu ve başvurunun reddi üzerine süresinde temyizen bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlıkta; 2011 tarihli Sosyal Denge Sözleşmesinin 24. maddesinin birinci fıkrası nedeniyle davacıya hiç ödeme yapılmadığı, ancak söz konusu sözleşme hükmünün yargı kararıyla iptali üzerine ödeme yapılmasıyla birlikte, bazı dönemlerde eksik yapılan veya hiç yapılmayan ödemelerin tespiti üzerine davanın açılmış olması nedeniyle, halihazırda her ay yapılan bir ödeme ve buna ilişkin bir uygulama tarihi söz konusu olmadığından, süresinde yapılan başvurunun reddi üzerine açılan davanın süresinde olduğunun kabulü gerekmektedir.

Buna göre; dava konusu işlemin, anılan kısmı yönünden İdare Mahkemesince verilen iptal kararının, uyuşmazlığın esası yönünden istinaf incelemesinin yapılması gerekirken, süre aşımı nedeniyle reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

Temyize konu karar; dava konusu işlemin, 01/01/2016 (Bölge İdare Mahkemesi kararında sehven 01/04/2014 - 31/12/2016 olarak yazılmıştır) - 31/12/2016 tarihleri arasında ödenmeyen sosyal denge tazminatının ödenmesi talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin kısmı yönünden incelendiğinde;

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "Dava açma süresi" başlıklı 7. maddesinin birinci fıkrasında, dava açma süresinin, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde idare mahkemelerinde altmış gün olduğu belirtilmiş.

"İdari makamların sükutu" başlıklı 10. maddesinde ise, ilgililerin, haklarında idari bir davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurabilecekleri, altmış gün içinde bir cevap verilmezse isteğin reddedilmiş sayılacağı ve ilgililerin altmış günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde, konusuna göre Danıştaya, idare ve vergi mahkemelerine dava açabilecekleri, altmış günlük süre içinde idarece verilen cevap kesin değilse ilgilinin bu cevabı, isteminin reddi sayarak dava açabileceği gibi, kesin cevabı da bekleyebileceği, bu takdirde dava açma süresinin işlemeyeceği, ancak,

bekleme süresinin başvuru tarihinden itibaren altı ayı geçemeyeceği, dava açılmaması veya davanın süreden reddi hallerinde, altmış günlük sürenin bitmesinden sonra yetkili idari makamlarca cevap verilirse, cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açabilecekleri öngörülmüştür.

İdare Hukuku ilkelerine göre, iptal kararları, iptali istenilen işlemi tesis edildiği tarih itibarıyla ortadan kaldırarak, o işlemin tesisinden önceki hukuki durumun geri gelmesini sağlar. Bir genel düzenleyici işlemin iptal edilmesi durumunda, verilmiş olan yargı kararının, sadece o davayı açanı değil, bu genel düzenleyici işlem ile ilgili diğer kişileri de etkileyeceği kuşkusuzdur.

Genel düzenleyici nitelikteki bir işlemin iptali yolundaki kararın, o düzenleme ile ilgili herkes için hüküm ifade edeceği dikkate alındığında; dava konusu işlemin dayanağı olan, 08/01/2016 tarihinde imzalanan ve 01/01/2016 - 31/12/2017 tarihleri arasındaki dönemi kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin 24. maddesinin birinci fıkrasında yer alan ve sosyal denge tazminatının performans notuna göre ödenmesini öngören düzenlemenin, ...

İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla iptal edilmesi sebebiyle, davacının başvurusunun 2577 sayılı Kanun'un 10. maddesi kapsamında değerlendirilerek, söz konusu iptal kararının sonuçlarından yararlandırılması ve bu kapsamda kendisine 01/01/2016 - 31/12/2016 tarihleri arasındaki döneme ilişkin sosyal denge tazminatlarının ödenmesi gerekmektedir.

Bu duruma göre; dava konusu işlemin anılan kısmının iptali istemi yönünden davanın süre aşımı nedeniyle reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.