Danıştay 12. Daire E.2022/1316 K.2025/1275

Davacının iddiaları

Anayasa’nın 10. maddesinde eşitlik ilkesinin, 70. maddesinde de her Türk’ün kamu hizmetine girebileceği ilkesinin düzenlendiği, eğitim müfettişliği kadrosuna atanmak için 35 yaş şartının aranmasının anılan ilkelere aykırı olduğu, ayrımcılık yapılmaması gerektiği, kamu hizmetine giriş konusunda sınırlama getirilecekse, bunun kanunla yapılabileceği, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 48. maddesinde Devlet memurluğuna alınma şartlarının düzenlendiği ve memurluğa girebilmek için 18 yaşını doldurmanın yeterli olduğu, başkaca da bir sınırlamanın getirilmediği ileri sürülmektedir.

DAVALI İDARENİN SAVUNMASI

Yönetmelik maddelerinin kanuni dayanaklarının mevcut olduğu, Kanun’da yer verilmeyen hükümlerin Yönetmelik ile düzenlenmediği, Yönetmelik hükmündeki yaş şartının 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun ek 41. maddesinde düzenlendiği ve kanuni düzenleme gereği Yönetmelik hükmünün hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ: ...

DÜŞÜNCESİ

Dava konusu edilen düzenlemenin hukuki dayanağının mevcut olduğu gerekçesiyle davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...

DÜŞÜNCESİ

... Sendikası'nın vekili tarafından açılan davada; 01/03/2022 tarih ve 31765 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Eğitim Müfettişleri Yönetmeliği'nin 8. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan "Yarışma sınavının yapıldığı yılın ocak ayının birinci günü itibarıyla otuz beş yaşını doldurmamış olmak” ibaresinin iptaline karar verilmesi istenilmektedir.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkarabilecekleri belirtilmiştir.

Anayasa'ya göre, idarenin, düzenleme yetkisini kanunlar çerçevesinde ve kanunlara uygun olarak kullanması gereklidir. Normlar hiyerarşisi olarak bilinen temel hukuk ilkesine göre, normlar arasında altlık ve üstlük ilişkisi söz konusu olmakta ve her norm geçerliliğini bir üst hukuk normundan almaktadır. Hiyerarşik sıralamada daha altta yer alan normun, kendisinden önce gelen üst hukuk normlarına aykırı düzenlemeler getirmesi hukuken mümkün değildir.

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 40. (Değişik: 31/7/1970 - 1327/11 md.) maddesinde, "Genel olarak 18 yaşını tamamlıyanlar Devlet memuru olabilirler. Bir meslek veya sanat okulunu bitirenler en az 15 yaşını doldurmuş olmak ve Türk Medeni Kanununun 12 nci maddesine göre kazai rüşt kararı almak şartiyle Devlet memurluklarına atanabilirler.", Ek 40. (Ek: 3/6/2011 – KHK-643/9 md..

Değişik: 12/7/2013 - 6495/73 md.) maddesinin 1. fıkrasında, "Mesleğe özel yarışma sınavına tabi tutulmak suretiyle alınan ve 36 ncı maddenin “Ortak Hükümler” bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendinde sayılan kadrolara atanmak amacıyla kurumlarca yapılacak olan özel yarışma sınavlarına başvurularda üst yaş sınırı;

özel mevzuatında yer alan yaş şartına ilişkin hükümlere bağlı kalınmaksızın giriş sınavının yapıldığı yılın ocak ayının birinci günü itibarıyla otuz beş yaşını doldurmamış olmak şeklinde uygulanır.", 2. (Değişik fıkra: 2/7/2018 - KHK-703/173 md.) fıkrasında da, "Kanunlarla veya Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle kurulmuş diğer kamu kurum, kurul, üst kurul ve kuruluşları tarafından mesleğe özel yarışma sınavına tabi tutulmak suretiyle yapılacak alımlarda da birinci fıkra hükmü uygulanır." hükmüne yer verilmiştir.

1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin Onuncu Bölümünde yer verilen Milli Eğitim Bakanlığı kısmında, “Teftiş Kurulu Başkanlığı” başlıklı 320. maddesinin (2).

(Ek:RG-3/12/2021-31678-C.K-87/1 md.) fıkrasında, "Başkanlıkta 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 24 üncü maddesi uyarınca müfettiş ve müfettiş yardımcısı istihdam edilebilir.", 4. fıkrasında, "Teftiş Kurulu Başkanlığının ve çalışma merkezlerinin görev, yetki ve sorumlulukları, çalışma usul ve esasları, başmüfettiş, müfettiş ve müfettiş yardımcılarının görev, yetki ve sorumlulukları, mesleğe alınmaları, yetiştirilmeleri, yeterlikleri, yükselmeleri, görevlendirilmeleri, çalışma merkezlerine dağılımları, merkezler arasında yer değiştirmeleri ve diğer hususlar yönetmelikle düzenlenir.", “Taşra teşkilatı” başlıklı 327. maddesinin (3).

(Ek:RG-6/7/2021-31533-C.K-78/2 md.) fıkrasında, "İl milli eğitim müdürlüklerinde, her derece ve türdeki örgün ve yaygın eğitim kurumlarının rehberlik, işbaşında yetiştirme, denetim, değerlendirme, inceleme, araştırma ve soruşturma hizmetlerini yürütmek üzere 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 24 üncü maddesi uyarınca eğitim müfettişi ve eğitim müfettiş yardımcısı istihdam edilebilir.

Eğitim müfettişi ve eğitim müfettiş yardımcısı, mali ve sosyal hak ve yardımlar ile diğer özlük hakları bakımından 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 30 uncu maddesi uyarınca maarif müfettişi ve maarif müfettiş yardımcısına denktir." hükmü yer almıştır.

375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin “Müfettiş, denetmen, denetçi, kontrolör, aktüer istihdamı” başlıklı Ek 24. maddesinde; “(Ek: 2/7/2018 – KHK-703/178 md.) Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilatlanmasına ilişkin Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde öngörülmesi kaydıyla bakanlık, kurum ya da birim düzeyinde müfettiş, denetmen, denetçi, kontrolör, aktüer ile müfettiş yardımcısı, denetmen yardımcısı, denetçi yardımcısı, aktüer yardımcısı ve stajyer kontrolör istihdam edilebilir.

Bu madde kapsamında merkez teşkilatına ait kadro veya pozisyonlarda istihdam edilecekler hakkında, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun ek 41 inci maddesinin ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları ile yabancı dil şartı hariç olmak üzere beşinci fıkrasında yer alan hükümler kıyasen uygulanır.

Bu madde kapsamında taşra teşkilatına ait kadro veya pozisyonlarda istihdam edilecekler hakkında, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun ek 41 inci maddesinin ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları ile yabancı dil ve tez şartı hariç olmak ve yeterlik sınavı yazılı ve sözlü aşamalardan oluşmak üzere beşinci fıkrasında yer alan hükümler kıyasen uygulanır................

Bu madde kapsamında istihdam edileceklerin mesleğe alınmaları, yetiştirilmeleri, yarışma ve yeterlik sınavları, çalışma usul ve esasları, hizmetin gerektirmesi halinde birim veya görev yeri itibarıyla yer değiştirme esasları ile diğer hususlar Devlet Personel Başkanlığının görüşü alınarak kurumlarınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir." kuralına yer verilmiştir.

14/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 72 nci maddesi, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 320 nci ve 327 nci maddeleri ile 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 24 üncü maddesine dayanılarak,

eğitim müfettişleri başkanlıklarının kuruluş ve görevleri ile eğitim müfettişleri başkanı ve eğitim müfettişleri başkan yardımcılarının görevlendirilmelerini, görev, yetki ve sorumluluklarını, çalışma usul ve esaslarını, eğitim müfettişleri ve eğitim müfettiş yardımcılarının niteliklerini, yarışma ve yeterlik sınavlarını, yetiştirilmelerini, atanmalarını, yer değiştirmelerini, görev, yetki ve sorumluluklarını, eğitim müfettişleri başkanlığı bürosunda görevli personelin çalışma usul ve esasları ile diğer hususları düzenleme amacıyla Milli Eğitim Bakanlığı Eğitim Müfettişleri Yönetmeliği hazırlanmış,

01/03/2022 tarih ve 31765 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yayımı tarihinde yürürlüğe konulmuş, iptali istenilen "Yazılı sınava katılacaklarda aranacak şartlar" başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrasında yazılı sınava katılacaklarda, 657 sayılı Kanunun 48 inci maddesinde sayılan genel şartlara ek olarak; b) bendinde, "Yarışma sınavının yapıldığı yılın ocak ayının birinci günü itibarıyla otuz beş yaşını doldurmamış olmak," şeklinde düzenleme yapılmıştır.

Bu durumda 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda sadece memuriyete girişte aranacak yaş koşulu getirilerek genel olarak alt sınırla belirlenmiş olup, memuriyete giriş ve daha sonraki atamalar açısından bir üst sınır konulmamış olması,

idarelerin yürüttükleri hizmetin gereklerini ve bazı kadrolara yapılacak atamalarda görevin niteliğini dikkate alarak yaş konusunda kendi özel kanun veya diğer mevzuatında özel şart kapsamında bir üst sınır belirleme konusunda takdir yetkilerinin bulunduğu ve bu konuda Kanunda kısıtlayıcı bir düzenleme bulunmaması karşısında,

görevin niteliği ve özelliği açısından emeklilik yaş sınırı da gözönüne alınarak anılan göreve atanacaklardan azami süre ile yararlanma amacıyla yarışma sınavına gireceklerde yaş sınırı getirilen davaya konu Yönetmelik maddesindeki düzenlemede kamu yararı ve hizmet gerekleri yönünden üst normlara ve hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.

Belirtilen nedenlerle davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onikinci ve İkinci Dairelerince, 2575 sayılı Danıştay Kanunu'na 3619 sayılı Kanun'un 10. maddesiyle eklenen ek 1. madde uyarınca yapılan müşterek toplantıda, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ

MADDİ OLAY

01/03/2022 tarih ve 31765 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Eğitim Müfettişleri Yönetmeliği'nin 8. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan "Yarışma sınavının yapıldığı yılın ocak ayının birinci günü itibarıyla otuz beş yaşını doldurmamış olmak” hükmünün iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasa'nın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkarabileceği düzenlenmiştir.

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun Ek 40. maddesinde; “Mesleğe özel yarışma sınavına tabi tutulmak suretiyle alınan ve 36 ncı maddenin 'Ortak Hükümler' bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendinde sayılan kadrolara atanmak amacıyla kurumlarca yapılacak olan özel yarışma sınavlarına başvurularda üst yaş sınırı; özel mevzuatında yer alan yaş şartına ilişkin hükümlere bağlı kalınmaksızın giriş sınavının yapıldığı yılın ocak ayının birinci günü itibarıyla otuz beş yaşını doldurmamış olmak şeklinde uygulanır.

Kanunlarla veya Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle kurulmuş diğer kamu kurum, kurul, üst kurul ve kuruluşları tarafından mesleğe özel yarışma sınavına tabi tutulmak suretiyle yapılacak alımlarda da birinci fıkra hükmü uygulanır.” hükmü öngörülmüştür.

01/03/2022 tarih ve 31765 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Eğitim Müfettişleri Yönetmeliği’nin Dayanak başlıklı 3. maddesinde; "(1) Bu Yönetmelik, 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 72 nci maddesi, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 320 nci ve 327 nci maddeleri ile 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 24 üncü maddesine dayanılarak hazırlanmıştır." hükmüne, 7. maddesinde; “Yarışma sınavı,

(1) Yarışma sınavı yazılı ve sözlü veya KPSS sonucuna göre ataması yapılacak adaylar için sadece sözlü sınavdan oluşur.

(2) Yarışma sınavına, öğretmen unvanını ihraz edenler ile en az dört yıllık lisans eğitimi veren hukuk, siyasal bilgiler, iktisadi ve idari bilimler, iktisat ve işletme fakülteleri veya bunlara denkliği Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul edilen yurt içi ve yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarından mezun olanlar katılabilir.

(3) Yarışma sınavı, Bakanlık öğretmen kadrolarında öğretmenlik yapanlar ile KPSS sonuçlarına göre kamu görevine ilk defa atanacaklar veya diğer kamu görevlerinde çalışanlar için birlikte ilan edilerek aynı tarihte yapılabileceği gibi ihtiyaca göre ayrı olarak da yapılabilir.” hükmüne, 8. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan "Yarışma sınavının yapıldığı yılın ocak ayının birinci günü itibarıyla otuz beş yaşını doldurmamış olmak” hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Bir hiyerarşik normlar sistemi olan hukuk düzeninde, alt düzeydeki normların, yürürlüklerini üst düzeydeki normlardan aldığı kuşkusuzdur. Normlar hiyerarşisinin en üstünde evrensel hukuk ilkeleri ve Anayasa bulunmakta ve daha sonra gelen kanunlar yürürlüğünü Anayasa'dan, yönetmelikler ise yürürlüğünü kanunlardan almaktadır. Dolayısıyla, bir normun, kendisinden daha üst konumda bulunan ve dayanağını oluşturan bir norma aykırı veya bunu değiştirici nitelikte bir hüküm getirmesi mümkün bulunmamaktadır.

Uyuşmazlıkta, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun Ek 40. maddesinde; “Mesleğe özel yarışma sınavına tabi tutulmak suretiyle alınan ve 36 ncı maddenin 'Ortak Hükümler' bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendinde sayılan kadrolara atanmak amacıyla kurumlarca yapılacak olan özel yarışma sınavlarına başvurularda üst yaş sınırı; özel mevzuatında yer alan yaş şartına ilişkin hükümlere bağlı kalınmaksızın giriş sınavının yapıldığı yılın ocak ayının birinci günü itibarıyla otuz beş yaşını doldurmamış olmak şeklinde uygulanır." hükmünün mevcut olduğu, dava konusu edilen Yönetmeliğin 8. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan yaş şartının kanuni dayanağının bulunduğu, dolayısıyla iptali istenen hükümde üst hukuk normuna aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.