Danıştay 12. Daire E.2022/4057 K.2025/3312

Dava konusu istem: Davacının, Doğubeyazıt Gümrük Müdürlüğünde gümrük ve muhafaza memuru olarak görev yaptığı döneme ilişkin fiili nedeniyle 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 125. maddesinin birinci fıkrasının (E) bendinin (g) alt bendi uyarınca Devlet memurluğundan çıkarma cezası ile cezalandırılmasına ilişkin Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Yüksek Disiplin Kurulunun ... tarih ve... sayılı kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: .... İdare Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; olay hakkında adli soruşturmaya ilişkin; ... Cumhuriyet Başsavcılığınca davacının da arasında olduğu kişiler hakkında Doğubayazıt Kaymakamlığından izin talebinde bulunulduğu, Doğubayazıt Kaymakamlığının ... tarih ve ... numaralı kararı ile şüpheliler hakkında soruşturma yapılmasına izin verilmediği. Doğubayazıt Kaymakamlığınca verilen karara süresi içinde ...

Bölge İdare Mahkemesine itiraz edildiği, ancak ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesince verilen ...sayılı kararda, ön inceleme ve eki belgelerin incelenmesinden, hakkında ön inceleme yapılan kamu görevlilerinin üzerine atılı suçtan dolayı soruşturma yapılmasını gerektirecek kanıtın dosyada bulunmadığı gerekçesiyle itirazın reddine karar verildiği; bunun üzerine ...

Cumhuriyet Başsavcılığının ... soruşturma, ... karar sayılı kararıyla şikayete konu olayın hukuki ihtilaf kapsamında olması nedeniyle CMK 172/1 maddesi uyarınca kamu adına işlem yapılmasına yer olmadığına dair karar verildiği; bu durumda, davacının kaçakçılık suçuna bilerek, isteyerek iştirak ettiğini ispatlayacak nitelikte bulguların soruşturma raporunda açıkça ortaya konulamadığı, sorumluluğundaki hatalı işlemleri kaçakçılık suçuna yardım ve göz yumma kapsamında gerçekleştirdiğine dair yeterli kanıtın sunulmadığı,

davacı hakkında adli soruşturmaya ilişkin gerekli iznin ilgili idarece verilmediği ve buna ilişkin itirazın da reddedildiği görüldüğünden, davacı hakkında kaçakçılığa kasten göz yumduğu ve kaçakçılığa yardım ettiği iddiasıyla 657 sayılı Kanun'un 125. maddesinin birinci fıkrasının (E) bendinin (g) alt bendi kapsamında yüz kızartıcı ve utanç verici hareketlerinin sabit olmadığı, Devlet memurluğundan çıkarma cezasıyla cezalandırılmasına ilişkin işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Müfettişlerce hazırlanan soruşturma raporunda, konu ile ilgili olarak detaylı inceleme ve soruşturma yapıldığı, lehte ve aleyhte tüm delillerin incelendiği, kaçakçılık olayının nasıl yapıldığının detaylarıyla ortaya konulduğu, ilgililerin bilgileri alınarak gerekli suç duyurusunda bulunulduğu ve disiplin cezalarının teklif edildiği, yapılan işlemlerde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı belirtilerek, Bölge İdare Mahkemesi kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ: ...

DÜŞÜNCESİ

Davacının işlediği iddia edilen fiiller sebebiyle yargılandığı ceza davasının sonucunun araştırılması ve ceza yargılaması sonuçlandıktan sonra yeniden bir değerlendirme yapılarak karar verilmesi gerekirken, bu husus gözetilmeksizin dava konusu işlemin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin, işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Gürbulak Gümrük ve Ticaret Bölge Müdürlüğünde gümrük muhafaza memuru olarak görev yapan davacının, Doğubeyazıt Gümrük Müdürlüğünde görev yaptığı dönemde kaçakçılığa kasten göz yumduğu ve kaçakçılığa yardım ettiğinden bahisle, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 125. maddesinin birinci fıkrasının (E) bendinin (g) alt bendi uyarınca, Ticaret Bakanlığı Yüksek Disiplin Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararıyla Devlet memurluğundan çıkarma cezasıyla cezalandırılması üzerine, temyizen incelenen dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 125. maddesinin birinci fıkrasının (E) bendinin (g) alt bendinde; "Memurluk sıfatı ile bağdaşmayacak nitelik ve derecede yüz kızartıcı ve utanç verici hareketlerde bulunmak" fiili, Devlet memurluğundan çıkarma cezasını gerektiren fiil ve haller arasında sayılmıştır. Aynı Kanunun 131. maddesinde; "Aynı olaydan dolayı memur hakkında ceza mahkemesinde kovuşturmaya başlanmış olması disiplin kovuşturulmasını geciktiremez. Memurun ceza kanununa göre mahkum olması veya olmaması halleri, ayrıca disiplin cezasının uygulanmasına engel olamaz." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

657 sayılı Kanun'un yukarıda metnine yer verilen hükmü kapsamında ceza mahkemesi kararlarının, disiplin cezalarına etkisinin değerlendirilmesi gerekmektedir. Disiplin cezasının sebebini oluşturan eylem ve davranışlar, aynı zamanda ceza kanununda da suç sayılabilir. Bu durumda, disiplin cezası yaptırımı ile birlikte ceza yaptırımı da uygulanabilir. Bu iki yaptırım türünün hukuki dayanağı, amaç ve sonuçları birbirlerinden farklıdır.

Ceza yargılamasında suçun niteliği ve delillerin takdirinde uygulanan ilke ve kurallar ile disiplin hukuku açısından uygulanan ilke ve kurallar birbirinden farklı olduğundan, idarenin, kamu görevlisi hakkında disiplin cezası vermemesi, ceza mahkemelerince ceza verilmesine hukuki engel oluşturmayacağı gibi, aynı şekilde, ceza yargılaması sonucu hükmün açıklanmasının geri bırakılması veya beraat kararı verilmiş olmasının da, kuramsal olarak, disiplin cezası verilmesine engel teşkil etmeyeceği açıktır.

Ancak; ceza yargılaması neticesinde suçun unsurlarının oluşmadığı ya da suçun o kişi tarafından işlenmediği gerekçesiyle verilen beraat kararının, disiplin cezası bakımından da sadece aynı suç nev'i bakımından bağlayıcı olacağı; bir başka ifadeyle, ceza yargılamasının (beraat kararının) konusunu teşkil eden fiil, disiplin hukuku yönünden de aynı suç kapsamında değerlendirilerek disiplin cezası verilemeyeceği kuşkusuzdur.

Öte yandan, ceza yargılaması neticesinde suçun unsurlarının oluşmadığı gerekçesiyle beraat eden memurun eylem, tutum ve davranışlarının bir başka disiplin suçu kapsamına girmesi halinde, disiplin hukuku yönünden başka bir disiplin cezası ile cezalandırılmasına, delil yetersizliğinden dolayı beraat eden memurun eyleminin de disiplin hukuku yönünden değerlendirilerek aynı veya farklı cezayla cezalandırılmasında hukuki bir engel bulunmamaktadır.

Bir memura isnat olunan disiplin cezasına konu fiillerin, Türk Ceza Kanunu hükümlerine göre cezalandırılmasının gerekli olması durumunda, disiplin cezası hakkında karar verilmesi için mevcut deliller yeterli görülmeyerek ceza mahkemesi kararına ihtiyaç duyulduğu kanaati hasıl olmuş ise, disiplin cezasına konu fiilin hukuki denetiminden önce ceza mahkemesi kararının kesinleşmesinin beklenmesi gerekmektedir.

Uyuşmazlık konusu olayda; disiplin cezasına konu fiillerin aynı zamanda Türk Ceza Kanunu kapsamında da suç olması nedeniyle, davacı hakkında, "kaçakçılık fiillerini önlemek, izlemek ve araştırmakla görevli kişilerce bu suçlara kasten göz yumma, resmi belgede sahtecilik'' suçlarından, ... Ağır Ceza Mahkemesinin... sayılı dosyasında yargılamanın devam ettiği anlaşılmaktadır.

İdare Mahkemesince iptal kararında; ... Cumhuriyet Başsavcılığının... soruşturma,... karar sayılı kararıyla şikayete konu olayın hukuki ihtilaf kapsamında olması nedeniyle CMK 172/1 maddesi uyarınca kamu adına işlem yapılmasına yer olmadığına dair karar verildiği gerekçesine yer verilmiş ise de, bu kararın, davacının 27/05/2015 tarihindeki farklı eylemine ilişkin olduğu görülmüştür.

Bu durumda; davacının işlediği iddia edilen fiiller sebebiyle yargılandığı ceza davasının sonucunun araştırılması ve ceza yargılaması sonuçlandıktan sonra yeniden bir değerlendirme yapılarak karar verilmesi gerekirken, bu husus gözetilmeksizin dava konusu işlemin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.