Danıştay 12. Daire E.2022/918 K.2022/5623

Davanın konusu

24/11/1989 tarihinde … İl Milli Eğitim Müdürlüğünde göreve başlayan ve … İl Özel İdaresine naklen atanması nedeniyle 21/03/2013 tarihinde … üyeliği sona eren davacı tarafından, isteği dışında maaşından kesilen üyelik aidatlarının üye kalsa idi emekliye ayrılırken alacağı maddi yardım ölçü alınarak hesaplanması suretiyle ödenmesi talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin … tarih ve … sayılı işlem ile bu işleme dayanak gösterilen İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Aidat ve Sosyal Yardımlar Yönetmeliği'nin 10. maddesinin üçüncü fıkrasının ve 12. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinin iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI

Davalı idarenin aidat iadesini hemen yapmayı kabul etmekle birlikte, emekli yardımı yapılması için ileride emekli olma koşulunu aramasının ve emekli olduğu tarihte de güncel tutar yerine, son aidat tutarı esas alarak emekli yardımı yapacak olmasının hukuka aykırı olduğu ve hak kaybına sebebiyet verdiği ileri sürülerek, bireysel işlem ile işlemin dayanağı olan Yönetmelik hükümlerinin iptali istenilmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI

Davacının 21/03/2013 tarihinde kurum değişikliği yapması nedeniyle 4357 sayılı Kanun gereği Sandık üyeliğinin sona erdiği, İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Ana Statüsünün 18. maddesinin ikinci fıkrasında ve İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Aidat ve Sosyal Yardımlar Yönetmeliği'nin 10. maddesinin birinci fıkrasında, emeklilik yardımının yapılabilmesi için "emekliye ayrılmış olmak" ve "en az 120 ay aidat ödenmiş olmak" koşulunun birlikte arandığı, davacının "emekliye ayrılmış olmak" şartını taşımaması nedeniyle emekli yardımından yararlanamayacağı, talebi halinde aidatlarının yasal faiziyle birlikte iade edilebileceği, bu nedenle dava konusu işlemlerde mevzuata ve hukuka bulunmadığı ileri sürülerek, davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun bozma kararına uyularak, davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : …

DÜŞÜNCESİ

24/11/1989 tarihinde İl Milli Eğitim Müdürlüğünde göreve başlayan ve daha sonra başka bir Kuruma naklen atanması nedeniyle 21/03/2013 tarihinde … üyeliği sona eren davacı tarafından, isteği dışında maaşından kesilen üyelik aidatlarının ödenmesi yolunda yapılan başvurunun reddine dair işlem ile bu işleme dayanak gösterilen İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Aidat ve Sosyal Yardımlar Yönetmeliği'nin 10. maddesinin 3. fıkrasının ve 12. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinin iptali istemiyle açılan davada.

Danıştay Onbirinci (Kapatılan) Dairesince, davanın, İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Aidat ve Sosyal Yardımlar Yönetmeliği'nin 10. maddesinin 3. fıkrasındaki "aidat iadelerini almamak kaydıyla ileriki bir tarihte emekliye ayrılmaları halinde" ibaresine yönelik kısmına ilişkin karar verilmesine yer olmadığı.

12. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendi ile dava konusu bireysel işleme yönelik kısmına ilişkin ise iptali yolunda verilen karar, davalı idarece iptale ilişkin hüküm fıkrasına yönelik olarak temyiz edilmiş, yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, dava konusu bireysel işlem yönünden verilen iptale ilişkin kısım onanmış, 12. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendine dair verilen iptale ilişkin kısım yönünden ise; uyuşmazlığa konu hükmün Mart / 2012 tarih ve 2654 sayılı Milli Eğitim Bakanlığı Tebliğler Dergisinde yayımlandığı,

bakılmakta olan davanın ise, 05/07/2013 havale tarihli dilekçe ile açıldığı görüldüğünden, 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesi uyarınca 60 günlük dava açma süresi geçtikten sonra açılan davanın anılan kısmının süre aşımı nedeniyle incelenmesine imkan bulunmadığı gerekçesiyle bozulmuştur.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesine göre Danıştay'ın ilk derece mahkemesi olarak baktığı davalarda, temyiz incelemesi sonucu bozulan kararlar üzerine, Danıştay İdari ve Vergi Dava Daireleri Kurullarının kararlarına uyulması zorunludur. Açıklanan nedenle, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu kararına uyularak, bozma kararı doğrultusunda karar verilmesi, yukarıda anılan Yasa hükmü gereği olduğundan, anılan Kurul kararında belirtilen gerekçe doğrultusunda karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince; Danıştay Onbirinci (Kapatılan) Dairesince verilen 31/05/2018 tarih ve E:2016/762, K:2018/2778 sayılı kararının, İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Aidat ve Sosyal Yardımlar Yönetmeliğinin 12. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinin iptale ilişkin kısmının Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 17/02/2021 tarih ve E:2019/2547, K:2021/312 sayılı kararı ile bozulması üzerine, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca bozma kararına uyularak, gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ

24/11/1989 tarihinde … İl Milli Eğitim Müdürlüğünde göreve başlayan ve … İl Özel İdaresine naklen atanması nedeniyle 21/03/2013 tarihinde … üyeliği sona eren davacı tarafından, isteği dışında maaşından kesilen üyelik aidatlarının üye kalsa idi emekliye ayrılırken alacağı maddi yardım ölçü alınarak hesaplanması suretiyle ödenmesi talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve... sayılı işlem ile bu işleme dayanak gösterilen İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Aidat ve Sosyal Yardımlar Yönetmeliği'nin 10. maddesinin üçüncü fıkrasının ve 12. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinin iptali istenilmiştir.

Danıştay Onbirinci (Kapatılan) Dairesinin 31/05/2018 tarih ve E:2016/762, K:2018/2778 sayılı kararıyla.

İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Aidat ve Sosyal Yardımlar Yönetmeliği'nin 12. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinin iptali ile dava konusu bireysel işlemin iptali istemi yönünden, Yönetmelik'te yer alan düzenlemeler uyarınca, 10 yıldan fazla aidat ödeyerek Sandık üyesi iken emekliye ayrılanlara emekli yardımı yapılması öngörülmüş iken, aynı süre üyeliği bulunmakla birlikte herhangi bir nedenle (branş değişikliği, kurumlar arası nakil gibi) üyeliği sona erenlerin ise "emekli yardımından" yararlanabilmelerinin "ileride emekli olmaları" koşuluna bağlanmasında hukuka uygunluk bulunmadığı,

bu durumda olanların uğramış oldukları zararların, en son aidatın kesildiği tarihe kadar üye kalsa idi emekliye ayrılırken alacağı maddi yardım ölçü alınmak suretiyle hesaplanması ve belirlenen miktarın ödenmesinin, eşitlik ilkesi ve hakkaniyet kuralları gereği olduğu,

nitekim, en az 120 ay aidat ödeyip herhangi bir nedenle üyeliği sona erenlere, aidat iadelerini almamaları kaydıyla, ileride emekli oldukları tarihte emekli yardımı ödenmesinin dayanağını oluşturan Yönetmeliğin 10. maddesinin üçüncü fıkrasındaki "aidat iadelerini almamak kaydıyla ileriki bir tarihte emekliye ayrılmaları halinde" ibaresinin, başka bir davada Danıştay Onuncu Dairesi tarafından iptal edildiği,

Sandığa 10 yıldan fazla aidat ödeyip, herhangi bir nedenle üyeliği sona erenlerin, uğramış oldukları zararların, en son aidatın kesildiği tarihe kadar üye kalsa idi emekliye ayrılırken alacağı maddi yardım ölçü alınmak suretiyle hesaplanması ve belirlenen miktarın ödenmesi gerektiği sonucuna ulaşıldığından;

bu durumda olanlara, ileride emekli olduğunda emekli yardımından feragat ettiğine dair yazılı dilekçe alınması halinde "aidat iadesi" yapılmasını düzenleyen Yönetmeliğin 12. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde ve 10 yıldan fazla aidat ödeyip kurum değişikliği nedeniyle üyeliği sona eren davacının, maaşından kesilen üyelik aidatlarının üye kalsa idi emekliye ayrılırken alacağı maddi yardım ölçü alınarak hesaplanması suretiyle ödenmesi talebiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı.

Aidat ve Sosyal Yardımlar Yönetmeliği'nin 10. maddesinin üçüncü fıkrasındaki "aidat iadelerini almamak kaydıyla ileriki bir tarihte emekliye ayrılmaları halinde" ibaresinin iptali istemi yönünden, Yönetmeliğin 10. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan "aidat iadelerini almamak kaydıyla ileriki bir tarihte emekliye ayrılmaları halinde" ibaresinin iptali istemiyle açılan başka bir davada.

Danıştay Onuncu Dairesinin 17/09/2012 tarih ve E:2011/9488, K:2012/3870 sayılı kararıyla söz konusu ibarenin iptal edildiği, bu kararın Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 10/12/2014 tarih ve E.2013/1288, K:2014/4890 sayılı kararıyla onandığı ve karar düzeltme aşamasından geçerek kesinleştiği anlaşıldığından,

bu davada iptal istemi hakkında karar verilmesine yer bulunmadığı gerekçesiyle, İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Aidat ve Sosyal Yardımlar Yönetmeliği'nin 10. maddesinin üçüncü fıkrasındaki "aidat iadelerini almamak kaydıyla ileriki bir tarihte emekliye ayrılmaları halinde" ibaresinin iptali istemi yönünden karar verilmesine yer olmadığına, aynı Yönetmeliğin 12. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi ile dava konusu bireysel işlemin iptaline karar verilmiştir.

Davalı idarenin, iptale ilişkin kısımlar yönünden temyiz isteminde bulunması üzerine, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 17/02/2021 tarih ve E:2019/2547, K:2021/312 sayılı kararıyla; anılan kararın bireysel işlem yönünden verilen iptale ilişkin kısmının gerekçeli onanmasına, Yönetmeliğin 12. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinin iptaline ilişkin kısmının bozulmasına karar verilmiştir.

İLGİLİ MEVZUAT

İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Aidat ve Sosyal Yardımlar Yönetmeliği'nin, dava tarihinde yürürlükte olan ve dava konusu düzenlemeyi de içeren "Aidatların iadesi" başlıklı 12. maddesinde; "(1) (Değişik birinci fıkra: Şubat 2010/2629) Üyelik sürelerine bakılmaksızın;

a) (Değişik bent: Şubat 2010/2629) Üyelik kapsamında iken üyelikleri sona erenlere,

b) (Değişik bent: Şubat 2010/2629) 120 ayını doldurmadan emekli olanlara,

c) (Değişik bent: Mart 2012/2654 TD) Sandığımızdan emekli yardımı almış olanların, tekrar üyelik kapsamında bir göreve dönmeleri halinde, göreve döndükten sonraki ödemiş oldukları aidatları, ödendiği tarihler dikkate alınarak yasal faizi ile birlikte kendilerine iade edilir....

d) (Ek bent Mart 2012/2654 TD) 120 ayın üzerinde üyeliği ve aidatı bulunup, üyeliği sona erenlerin aidat iadesi talep etmesi halinde, ileride emekli olduğunda, emekli yardımından feragat edeceğine dair yazılı dilekçe,

.... eklenir." kuralına yer verilmiştir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun; "Dava açma süresi" başlıklı 7. maddesinde,

"1. Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür.

...

4. İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilirler. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmaz." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Uyuşmazlıkta; davacı tarafından üyelik aidatlarının, üye kalsa idi emekliye ayrılırken alacağı maddi yardım ölçü alınarak hesaplanması suretiyle ödenmesi talebiyle başvuru yapıldığı, dava konusu işlemde ise bu talebin Yönetmeliğin 10. maddesinin üçüncü fıkrası gerekçe gösterilerek reddedildiği görülmektedir.

Ayrıca dava konusu işlemde, aidat iadesi talep edilecek ise müracaatta bulunulması halinde birikmiş aidatların yasal faiziyle birlikte ödenebileceği yönünde bilgi verildiği anlaşılmaktadır. Dava konusu işlemin, bahsi geçen bu kısmı bilgi verme mahiyetinde olup Yönetmeliğin 12. maddesi kapsamında tesis edilmiş bir idari işlem değildir. Bu bağlamda, dava konusu Yönetmelik hükmünün dava konusu işlemin dayanağı olduğu iddiası yerinde olmadığından, anılan Yönetmelik hükmü yönünden söz konusu davanın süresinde açılıp açılmadığının incelenmesi gerekir.

Dava konusu Yönetmelik hükmünün Mart 2012 tarih ve 2654 sayılı Milli Eğitim Bakanlığı Tebliğler Dergisinde yayımlandığı, bakılmakta olan davanın ise 05/07/2013 havale tarihli dilekçe ile açıldığı görülmekle, 60 günlük dava açma süresi geçtikten sonra açılan davanın anılan kısmının süre aşımı nedeniyle incelenmesine olanak bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.