Danıştay 12. Daire E.2023/209 K.2023/2184

Dava konusu istem: Davacı Sendika tarafından, davalı idare ile …-SEN arasında 01/01/2020-31/12/2021 tarihleri arasında geçerli olmak üzere imzalanan Toplu İş Sözleşmesi'ne istinaden davacının aylığından mahsup edilen dayanışma aidatı (sosyal denge tazminatı) kesintilerine son verilerek, Toplu İş Sözleşmesi'nin 5. maddesinin (B) bendinin (b) alt bendinin iptali ile geriye dönük 60 gün içerisinde yapılan kesintilerin yasal faiziyle birlikte iadesine yönelik başvurunun reddedilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı işlemin iptali ve yapılan kesintilerin yasal faiziyle birlikte iadesine karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararla; sendika üyesi olmayan davacıdan, sendika üyesi olanlarla aynı oran ve miktarda dayanışma aidatı kesileceğinin sosyal denge sözleşmesi ile kararlaştırıldığı, yani sendika üyesi olmayan davacı için herhangi bir ayrıma gidilmediği ve davacıya eşit davranıldığı görülmekle; toplu sözleşmeden yararlanan ve sendika üyesi olmayan davacının maaşından, üye olanlarla eşit oranda dayanışma aidatı kesileceğine ilişkin düzenlemede ve geriye dönük 60 gün içerisinde yapılan kesintilerin yasal faiziyle birlikte iadesi istemiyle yapılan başvurunun reddine dair … tarih ve … sayılı işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Tüm sendikaların, üyelerinden sözleşme aidatı aldığı, sözleşmeye taraf sendika üyelerinden üyelik ve dayanışma aidatı toplamı olarak % 1,5 oranında aidat kesildiği, davacı sendika üyesinin kendi sendikalarına %1,3 oranında üyelik aidatı ödediği, ayrıca sözleşmeye taraf sendikaya da %1,5 oranında sözleşme aidatı ödedikleri, üyelerden farklı miktarda aidat kesintisi yapılmakta olduğu, ancak 4688 sayılı Kanun uyarınca sözleşme aidatını almak hususunda kamu görevlileri arasında sendika üyesi olması veya olmaması, yetkili sendika üyesi olmasına göre ayrım yapmanın mümkün olmadığı, kamu sendika gelirleri arasında böyle bir gelir kaleminin de bulunmadığı belirtilerek, temyiz konusu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

… Belediye Başkanlığı ile … Sendikası (…-Sen) arasında 01/01/2020 - 31/12/2021 tarihleri arasında geçerli olmak üzere Toplu İş Sözleşmesi akdedilmiştir.

"Sözleşmenin Kapsamı ve Yararlanma Koşuları" başlıklı 5. maddesinin "Yararlanma" başlıklı (B) bendinde; "a) İşbu, sözleşmenin hükümlerinden Kadıköy Belediye Başkanlığında çalışan sözleşmeye taraf sendika üyeleri, sendika tüzüğünde belirlenen (memur taban aylığının % 1.5'i oranında) üyelik aidatını ödeyerek yararlanırlar.

b) İşbu, Sözleşmenin imzalandığı tarihte; kanundan kaynaklı sendika üyesi olamayanlar, başka bir sendika üyesi olanlar ve 4688 sayılı Sendikalar Kanununa göre sendika üyesi olabilecekler arasında olduğu halde herhangi bir sendikaya üye olmayan çalışanlar, bu sözleşmeden elde ettiği ücretten sendikanın üyelik aidatı (memur taban aylığının %1.5'i) oranında taraf olan sendikaya, 'dayanışma aidatı' ödeyerek yararlanırlar." kuralına yer verilmiştir.

Davacı Sendika'nın üyesi ... tarafından, aylığından mahsup edilen dayanışma aidatı (sosyal denge tazminatı) kesintilerine son verilerek Toplu İş Sözleşmesi'nin 5. maddesinin (B) bendinin (b) alt bendinin iptali ile geriye dönük 60 gün içerisinde yapılan kesintilerin yasal faiziyle birlikte iadesine yönelik başvurunun … tarih ve … sayılı işlem ile reddi üzerine temyizen incelenen dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasa'nın 53. maddesinde; "...Memurlar ve diğer kamu görevlileri, toplu sözleşme yapma hakkına sahiptirler. Toplu sözleşme yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde taraflar Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurabilir. Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararları kesindir ve toplu sözleşme hükmündedir.

Toplu sözleşme hakkının kapsamı, istisnaları, toplu sözleşmeden yararlanacaklar, toplu sözleşmenin yapılma şekli, usulü ve yürürlüğü, toplu sözleşme hükümlerinin emeklilere yansıtılması, Kamu Görevlileri Hakem Kurulunun teşkili, çalışma usul ve esasları ile diğer hususlar kanunla düzenlenir." kuralı.

128. maddesinin ikinci fıkrasında ise, "Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. (Ek cümle: 07/05/2010-5982/12 md.) Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır." kuralı yer almaktadır.

11/04/2012 tarih ve 28261 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6289 sayılı Kanun'un 33. maddesi ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye eklenen Ek 15. maddede; "Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir." kuralına yer verilmiştir.

4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu'nun 28. maddesinde; toplu sözleşmenin, kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarını düzenleyen mevcut mevzuat hükümleri dikkate alınarak kamu görevlilerine uygulanacak katsayı ve göstergeler, aylık ve ücretler, her türlü zam ve tazminatlar, ek ödeme, toplu sözleşme ikramiyesi, fazla çalışma ücreti, harcırah, ikramiye, doğum, ölüm ve aile yardımı ödenekleri, cenaze giderleri, yiyecek ve giyecek yardımları ve diğer mali ve sosyal hakları kapsadığı,

toplu sözleşme ikramiyesi hariç olmak üzere toplu sözleşme hükümlerinin uygulanmasında sendika üyesi olan ve sendika üyesi olmayan kamu görevlileri arasında ayrım yapılamayacağı, 32. maddesinde.

375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Ek 15. maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabileceği,

bu sözleşmenin bu Kanun'un uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmayacağı ve bu kapsamda Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurulamayacağı hükme bağlanmıştır.

Ayrıca, 4688 sayılı Kanun'un "Gelirler" başlıklı 24. maddesinde; sendika ve konfederasyonların gelirlerinin; "üyelerinin ödeyecekleri üyelik ödentilerinden, bu Kanun'a göre yapabilecekleri faaliyetlerden elde edilecek gelirlerden, bağış ve yardımlardan, mal varlığından elde edilen gelirlerden" oluşacağı belirtildikten sonra.

"Üyelik ödentisi" başlıklı 25. maddesinin üçüncü fıkrasında da, "Sendika tüzüğüne, üyelik ödentisi dışında her ne ad altında olursa olsun, üyelerden başka bir kesinti yapılmasını öngören hükümler konulamaz." kuralı. "Diğer kanunların uygulanması" başlıklı 43. maddesinde.

"Bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde 2821 sayılı Sendikalar Kanunu, 2908 sayılı Dernekler Kanunu, 743 sayılı Türk Medeni Kanunu ile sendika ve konfederasyonlarda görev alacaklar hakkında kamu görevlilerinin tabi oldukları personel kanunlarının ilgili hükümleri uygulanır." kuralı yer almıştır.

Öte yandan, 01/09/2019 tarih ve 30875 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 28/08/2019 tarih ve 2019/1 sayılı Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararı'nın "Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Mali ve Sosyal Haklar" başlıklı dördüncü bölümünün "Sosyal Denge Tazminatı" başlıklı 1. maddesinin birinci fıkrasında, "Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanun'un 32. maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100'üdür.

Sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir." kuralı; ikinci fıkrasında da, "Sosyal denge sözleşmesinin taraf sendikası, üyesi olmayan kamu görevlilerinden, aynı unvanlı üyesinden aldığı aidatın iki katına kadar sosyal denge sözleşmesi aidatı alabilir.

Bu aidatı ödeyen kamu görevlileri, söz konusu sözleşmeden aynı usul ve esaslar dahilinde yararlanır." kuralına yer verilmiştir.

Anılan Hakem Kurulu Kararı'nın dördüncü bölümünün 1. maddesinin ikinci fıkrasındaki düzenlemenin iptali istemiyle açılan davada; danıştay Onikinci Dairesinin E.2019/4940 sayılı dosyasında verilen yürütmenin durdurulmasına ilişkin karara yapılan itiraz Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulunun 02/06/2020 tarih ve YD İtiraz No: 2020/131 sayılı kararı ile reddedilmiş; Danıştay Onikinci Dairesinin 07/06/2022 tarih ve E:2019/4940, K:2022/3358sayılı kararıyla dava konusu edilen düzenleme iptal edilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda anılan mevzuat hükümlerinden; sosyal denge tazminatı sözleşmelerinin konusunun, toplu sözleşmelerde belirlenen tavanı aşmamak kaydıyla ilgili kurum ve kuruluşlarda çalışan kamu görevlilerine ödenecek sosyal denge tazminatını belirlemek olduğu, yine 4688 sayılı Kanun'un 28. maddesinde belirtildiği şekilde sendika üyesi olan ve sendika üyesi olmayan kamu görevlileri arasında ayrım yapılamayacağı, aksine bir yorumun sosyal denge tazminatının adaletli bir ücret dağılımı yoluyla ekonomik ve sosyal barışı sağlama amacına ve Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırı olduğu, kaldı ki.

Kanun'un 32. maddesinde böyle bir ayrım yapılmasına imkan sağlayan bir düzenleme bulunmadığı gibi sosyal denge sözleşmesinde ancak görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre bir farklılığa gidilebileceği; başka bir kriter oluşturularak sosyal denge tazminatından kesinti yapılamayacağı açıktır.

Bu durumda, Sözleşmenin imzalandığı tarihte; ilgili Kanun'dan kaynaklı sendika üyesi olmayanlar, bir başka sendika üyesi olanlar ya da 4688 sayılı Sendikalar Kanunu'na göre sendika üyesi olabilecekler arasında olduğu halde herhangi bir sendikaya üye olmayan çalışanlardan, yetkili sendikaya üye olanlardan alınan üyelik aidatı kadar ya da bu miktarın altında veya üstünde dayanışma aidatı alınmasına ilişkin yasal bir düzenlemeye yer verilmediği ve bu nedenle Sosyal Denge Sözleşmesini imzalayan sendikaya üye olmayanlardan dayanışma aidatı kesintisi yapılamayacağı açık olduğundan, Sözleşme'den yararlanma şartı olarak dayanışma aidatı kesilmesine ilişkin dava konusu düzenlemelerde hukuka uygunluk bulunmamaktadır.

Nitekim, benzer mahiyetteki uyuşmazlıklarda Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca verilen 27/11/2019 tarih ve E:2018/1834, K:2019/5921 sayılı; 08/02/2021 tarih ve E:2020/2047, K:2021/211 sayılı kararlar da bu yöndedir.

Bu itibarla, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.