Danıştay 12. Daire E.2023/827 K.2023/6382

Dava konusu istem: Emniyet Genel Müdürlüğü İkmal ve Bakım Dairesi Başkanlığında 2. sınıf emniyet müdürü olarak görev yapan davacının, 1. sınıf emniyet müdürlüğü rütbesine terfi ettirilmemesi ile 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu'nun 55/19. maddesi uyarınca resen emekliye sevk edilmesine ilişkin Emniyet Genel Müdürlüğü Yüksek Değerlendirme Kurulunun … tarih ve … sayılı kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararla; rütbe terfi yönünden davalı idarece liyakat değerlendirmesinde dikkate alınması gereken ölçütlerin davacı yönünden,eşit, objaektif, ve istikrarlı bir şekilde uygulanmadığı, davacının herhangi bir disiplin cezası almadığı, diğer bir çok adaya nazaran daha kıdemli olduğu, performans puanı çok iyi olan, taltif ve başarı belgeleri ile ödüllendirilen davacının, liyakat yönünden 1. sınıf emniyet müdürlüğüne terfi etmesine engel bir durumunun bulunmadığı; öte yandan, davalı idare tarafından, davacının terfi etmesine engel olabilecek somut bir tespit de sunulmadığı anlaşıldığından,

davacının 1. sınıf emniyet müdürü rütbesine terfi ettirilmemesine dair işlem ile bu işlemin devamı niteliğinde olan re'sen emekliye sevk edilmesine ilişkin dava konusu işlemlerde hukuka ve mevzuata uyarlık görülmediği gerekçesiyle dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:. Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; ikinci sınıf emniyet müdürlüğünden birinci sınıf emniyet müdürlüğüne terfi durumunun diğer rütbelerin terfilerinden farklı olarak düzenlendiği.

3201 sayılı Kanun'un 13. maddede yer alan tablonun ikinci satırının ikinci kısmında sayılan unvanlara atanmış olmanın, birinci sınıf emniyet müdürlüğüne terfi etmenin ön şartı ve aynı zamanda tek şartı haline getirildiği, başka bir ifade ile 3201 sayılı Kanun'un anılan 13. maddesinde yer alan tabloda, emniyet amiri ile 4. 3. ve 2. sınıf emniyet müdürü rütbelerine karşılık olarak gösterilen görev unvanlarına atanabilmek için anılan rütbelere terfi etmiş olma şartı aranırken, 1. sınıf emniyet müdürü rütbesine terfi edebilmek için 13. maddede bu rütbeye (ve 2. meslek derecesine) karşılık gösterilen görev unvanlarına atanmış olma şartı arandığı;

dava konusu işlem taraflarca ve Mahkemece terfi ettirmeme ve buna bağlı olarak re'sen emekliye sevk etme olarak nitelendirilmiş olmakla birlikte, esasen, salt bir terfi işleminden ziyade öncelikle bir atama(ma) işlemi söz konusu olup, atama işlemine bağlı olarak ve onunla birlikte gerçekleşen bir terfi (ettirmeme) işleminin söz konusu olduğu,

boş bulunan bir kadroya atama yapma ve yapacağı atamada şartları taşıyanlar arasında tercihte bulunma konusunda idareye geniş bir takdir yetkisi tanınmış olup, 3201 sayılı Kanun'un 55. maddesinin 3. fıkrasında yer alan, birinci sınıf emniyet müdürü rütbesinde yer alması gereken kadro sayısını emniyet hizmetleri sınıfına ait toplam kadro sayısının on binde 25' i ile sınırlayan hüküm ve ikinci sınıf emniyet müdürlüğünden birinci sınıf emniyet müdürlüğüne geçişe ilişkin daha önce yapılan açıklamalar dikkate alındığında,

dava konusu işlemin salt bir terfi işlemi olarak değerlendirilmesi suretiyle idareyi boş bir kadroya atama yapmaya zorlama anlamına gelen terfi işlemine yönelik iptal kararında hukuki isabet görülmediği ; diğer yandan, davacının re'sen emekliye sevk edilmesine ilişkin 3201 sayılı Kanun'un 55. maddenin 19. fıkrasında, bulundukları rütbelere terfi ettikleri tarihten itibaren beş yıl içinde bir üst rütbeye terfi edemeyen emniyet amirleri ile dördüncü, üçüncü ve ikinci sınıf emniyet müdürlerinin, emeklilik veya yaşlılık aylığı bağlanabilmesi için gerekli şartları haiz olmaları kaydıyla,

Yüksek Değerlendirme Kurulunun teklifi ve Bakan onayı ile emekliye sevk edilecekleri kuralına yer verilmiş olup, bu düzenlemeye istinaden tesis edilmiş bulunan işlemde de hukuka aykırılık, bulunmadığı gerekçesiyle davalı idarenin istinaf başvurusunun kabulü ile istinafa konu İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

2. sınıf emniyet müdürlerinin terfi ve atama işlemlerinin beraber “terfien atama” şeklinde aynı işlemle Bakan Oluru ile yapıldığı, atama işleminin aynı zamanda terfi işlemi olduğu, beraber değerlendirilmesi gerektiği, kıdem sırası kendisinden sonra gelen ve performansı daha düşük personelin ataması yapılırken hiçbir gerekçe gösterilmeden kendi terfi/atamasının yapılmadığı, bekleme süresindeki çalışmalarının başarılı olduğu, terfi dönemi içerisinde adli ve idari soruşturmasının bulunmadığı,

boş bulunan bir kadroya atama yapma ve yapacağı atamada şartları taşıyanlar arasında tercih yapma konusunda idareye tanınan takdir yetkisi tanınmışsa da bu yetkinin sınırsız olmadığı, sadece idarenin takdir yetkisine itibar edilmesi halinde, bir disiplin ve hiyerarşi mesleği olan Emniyet Teşkilatı içerinde çalışma barışının bozulacağı belirtilerek, Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ: …

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İkinci ve Onikinci Dairelerince, 2575 sayılı Danıştay Kanunu'na 3619 sayılı Kanun'un 10.maddesi ile eklenen Ek-1 maddesi uyarınca birlikte yapılan müşterek heyette, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Emniyet Genel Müdürlüğü İkmal ve Bakım Dairesi Başkanlığında 2. Sınıf Emniyet Müdürü olarak görev yapan davacı, 17/07/2012 tarihinden itibaren ikinci sınıf emniyet müdürü olarak görev yapmakta olup, bu tarihten itibaren beş yıl içinde bir üst rütbeye terfi edememiştir. Bulunduğu rütbeye terfi ettiği tarihten itibaren beş yıl içinde bir üst rütbeye terfi edemeyen davacı, 16/07/2017 tarihli Yüksek Değerlendirme Kurulu kararı ile 3201 sayılı Kanun'un 55. maddesinin 19. fıkrası uyarınca re'sen emekliye sevk edilmiştir. Bunun üzerine, her iki işlemin iptali istemiyle temyizen incelenen dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu'nun 6638 sayılı Kanun'la değişik "Rütbeler, Meslek Dereceleri ve Görev Unvanları" başlıklı 13. maddesinde; 2. meslek derecesinde 1. sınıf emniyet müdürü rütbesindeki personelin atanabileceği görev unvanları "Daire Başkanı, Birinci Hukuk Müşaviri, İl Emniyet Müdürü, Polis Başmüfettişi, Öğretim Görevlisi, Merkez Emniyet Müdürü, Polis Moral Eğitim Merkezi Müdürü, Polis Akademisi Başkan Yardımcısı, Başkan Yardımcısı, Polis Amirleri Eğitimi Merkezi Müdürü, Teftiş Kurulu Başkan Yardımcısı, Teftiş Kurulu Grup Amiri, Emniyet Müşaviri, Polis Meslek Yüksek Okulu Müdürü, Polis Meslek Eğitim Merkezi Müdürü, Polis Eğitim Merkezi Müdürü, Uçuş Kıymetlendirme Kurulu Üyesi, Pilot" olarak sayılmıştır.

Aynı Kanun'un 6638 sayılı Kanun'la değişik "Terfi ve Atama" başlıklı 55. maddesinin davanın açıldığı tarihte yürürlükte olan haliyle ikinci fıkrasında; "Polis amirlerinin, rütbelerde ve meslek derecelerinde zorunlu en az bekleme süreleri rütbe sırası ile aşağıda gösterilmiştir."

RÜTBELER MESLEK DERECELERİ EN AZ BEKLEME SÜRELERİ

Komiser Yardımcısı 9 4 Komiser 8 4 Başkomiser 7 3 Emniyet Amiri 6 3 Dördüncü Sınıf Emniyet Müdürü 5 2 Üçüncü Sınıf Emniyet Müdürü 4 2 İkinci Sınıf Emniyet Müdürü

3 1 Birinci Sınıf Emniyet Müdürü 2 2 Birinci Sınıf Emniyet Müdürü 1 Yaş Haddi Sınıf Üstü Emniyet Müdürü Derece Üstü Yaş Haddi düzenlemesine; Aynı Kanun'un 6638 sayılı Kanun'la değişik "Terfi ve Atama" başlıklı 55. maddesinin davanın açıldığı tarihte yürürlükte olan haliyle üçüncü fıkrasında; "Her amir rütbesinde bulunması gereken toplam kadro sayısı, emniyet hizmetleri sınıfına ait toplam kadro sayısına göre, aşağıda hizalarında yer alan oranlara karşılık gelen sayıyı geçemez. Hesaplamalarda küsurat dikkate alınmaz."

RÜTBELER ORANLAR (On binde)

Birinci Sınıf Emniyet Müdürü

25

İkinci Sınıf Emniyet Müdürü

34

Üçüncü Sınıf Emniyet Müdürü

78

Dördüncü Sınıf Emniyet Müdürü

88

Emniyet Amiri

93

Başkomiser

291

Komiser

388

Komiser Yardımcısı

484 düzenlemesine;

Aynı maddenin onikinci fıkrasında; "İkinci Sınıf Emniyet Müdürü rütbesinde en az bekleme süresini tamamlayanlar, terfien Birinci Sınıf Emniyet Müdürü rütbesinde ikinci meslek derecesi karşılığı görev unvanlarına atanabilirler." düzenlemesine yer verilmiştir.

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 76. maddesinin 1. fıkrasında; Kurumların, görev ve unvan eşitliği gözetmeden kazanılmış hak aylık dereceleriyle memurları bulundukları kadro derecelerine eşit veya 68. maddedeki esaslar çerçevesinde daha üst, kurum içinde aynı veya başka yerlerdeki diğer kadrolara naklen atayabilecekleri kuralına yer verilmiştir.

11/09/1992 günlü, 21342 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Emniyet Hizmetleri Sınıfı Mensupları Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği'nin "Görev Unvanlarına Atamalar" başlıklı 10. maddesinde; "4/6/1937 tarihli ve 3201 sayılı Emniyet Teşkilât Kanununun 13 üncü maddesinde belirtilen görev unvanlarına yapılacak atamalar, karşılığında gösterilen meslek derecesi ve rütbelere göre yapılır. Ancak ikinci, üçüncü, dördüncü, beşinci ve altıncı meslek derecelerinde bulunan personel ihtiyaç halinde görev unvanlarına bakılmaksızın araştırma, inceleme ve denetleme gibi görevler verilmek üzere atandıkları birim amirinin emrine alınabilirler.

Birinci meslek derecesinde olup, kendi isteğiyle ikinci meslek derecesinde görevlendirilmek isteyen personel hariç diğer personel, rütbe ve meslek derecesi karşılığı olan görev unvanından daha alt görev unvanlarına atanamaz ve çalıştırılamaz.

İdare tarafından her rütbe ve meslek derecesi karşısında gösterilen görev unvanları arasında personelin görev yeri değiştirilebilir.

İkinci sınıf emniyet müdürü rütbesinde en az bekleme süresini tamamlayanlar, terfien birinci sınıf emniyet müdürü rütbesinde ikinci meslek derecesi karşılığı görev unvanlarına atanabilirler." düzenlemesine;

10/05/2015 günlü, 29351 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Emniyet Hizmetleri Sınıfı Personeli Rütbe Terfileri ve Değerlendirme Kurullarının Çalışma Usul ve Esaslarına İlişkin Yönetmelik'in "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde davanın açıldığı tarihte yürürlükte olan haliyle;

"Bu Yönetmelik; Emniyet Hizmetleri Sınıfı personelinin rütbe terfi işlemleri, değerlendirme kurulu kararına istinaden yapılan emekliliğe sevk işlemleri ile değerlendirme kurullarının çalışma usul ve esaslarını kapsar." düzenlemesine;

Dava açıldıktan sonra 28/05/2020 günlü, 31138 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren halinde; "Bu Yönetmelik; Emniyet Hizmetleri Sınıfı personelinin rütbe terfi ve kadrosuzluk nedeniyle emeklilik işlemleri ile değerlendirme kurullarının çalışma usul ve esaslarını kapsar." düzenlemesine;

Aynı Yönetmelik'in "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde; "(1) Bu Yönetmeliğin uygulanmasında;

h) Liyakat: Personelin bir üst rütbedeki görevlerin gereklerini yerine getirebilme niteliğini, ifade eder" düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dosyanın incelenmesinden, 2017 yılı terfi döneminde … tarih ve … sayılı Emniyet Genel Müdürlüğü Yüksek Değerlendirme Kurulu Kararı ile Emniyet Genel Müdürlüğü İkmal ve Bakım Dairesi Başkanlığında 2. sınıf emniyet müdürü rütbesinde görev yapan davacının, terfien 1. sınıf emniyet müdürü rütbesinde ikinci meslek derecesi karşılığı görev unvanlarına atanmaması ve emekliye sevk edilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Danıştay İkinci Dairesinin E:2021/17553 sayılı dosyasındaki 26/04/2022 ve 28/03/2023 tarihli ara kararlarına cevaben gönderilen yazı ve eklerinden; 2. sınıf emniyet müdürü rütbesinden 1. sınıf emniyet müdürü rütbesine terfi işlemlerinde herhangi bir kurul veya komisyonda liyakat yönünden değerlendirme yapılmadığı, ön koşul veya koşul (sınav, kıdem sırası, performans puanı vb.) aranmaksızın 2451 ve 3046 sayılı Kanun uyarınca doğrudan Bakanlık makamının tasarrufu doğrultusunda terfien atama işleminin gerçekleştirildiğinin belirtildiği görülmüştür.

Davacının, görevi kötüye kullanmak suçundan yargılandığı davada, ... Asliye Ceza Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla düşme kararı verildiği, kararın temyiz edilmeden 11/05/2017 tarihinde kesinleştiği, davacının aynı eylemleri ile ilgili Disiplin Kurulu ve Yüksek Disiplin Kurulu tarafından ceza tayinine mahal olmadığına karar verildiği ve 2017 yılı 2. sınıf emniyet müdürü rütbesindeki 815 personelin kendi aralarındaki sıralamasında 45. kıdem sırasında olduğu, performans notunun 4,79 olduğu, 177 adet taltifinin, 3 adet takdirnamesinin, 3 adet başarı ve 1 adet üstün başarı belgesinin bulunduğu; hakkında ceza ve devam eden soruşturma bilgisi bulunmadığı görülmüştür.

3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu'nun 6638 sayılı Kanun ile değişik "Terfi ve atama" başlıklı 55. maddesinde, rütbelere terfi ettirilecek personelin kurullarda görüşülmesinin kıdem sırasına göre, rütbelere terfilerin ise liyakate göre yapılacağı kurala bağlanmıştır.

Emniyet Hizmetleri Sınıfı Personeli Rütbe Terfileri ve Değerlendirme Kurullarının Çalışma Usul ve Esaslarına İlişkin Yönetmelik'in 4. maddesinde; terfinin, personelin bulunduğu rütbeden üst rütbeye yükselmesini; kıdemin, bir rütbeye terfi tarihinden itibaren bulunduğu rütbede geçen hizmet süresini; liyakatin ise personelin bir üst rütbedeki görevlerin gereklerini yerine getirebilme niteliğini ifade ettiği hükme bağlanmış; anılan Yönetmelik'in 8. maddesinde; "polis amirlerinin rütbelere terfilerinin, bu Yönetmeliğin 12. maddesinde belirtilen şartları taşımak kaydıyla liyakate göre yapılacağı," düzenlemesine yer verilmiştir.

Uyuşmazlığın karara bağlanabilmesi için yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca 2. sınıf emniyet müdürü rütbesinden 1. sınıf emniyet müdürü rütbesine terfi edecekleri belirleme konusunda İçişleri Bakanına verilen takdir yetkisinin kapsam ve içeriğinin belirlenmesi gerekmektedir. Bir başka ifade ediş şekli ile 2. sınıf emniyet müdürü rütbesinden 1. sınıf emniyet müdürü rütbesine terfi edecekleri belirleme konusunda İçişleri Bakanına verilen takdir yetkisinin mutlak ve sınırsız mı, yoksa sınırları belirlenmiş bir yetki mi olduğunun saptanması zorunludur.

Danıştay içtihatlarında, takdir yetkisinin mutlak ve sınırsız olmadığı, kamu yararı ve hizmet gerekleriyle sınırlı olduğu, hukuka bağlı bir devlette mutlak bir takdir yetkisinin söz konusu olamayacağı, idarelerin her işleminde olduğu gibi takdir yetkisi içinde aldığı işlemlerde de belli sebeplere dayanmak zorunda olduğu belirtilmektedir.

Bu kapsamda, 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu'nun 55/4. maddesinde, rütbelere terfiin liyakate göre yapılacağı belirtilmiş, "liyakat" yukarıda alıntısı yapılan Emniyet Hizmetleri Sınıfı Personeli Rütbe Terfileri ve Değerlendirme Kurullarının Çalışma Usul ve Esaslarına İlişkin Yönetmelik'in 4. maddesinde tanımlanmış olmakla birlikte, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 3/C maddesinde de, devlet kamu kamu hizmetlerine girmeyi, sınıflar içinde ilerleme ve yükselmeyi, görevin sona erdirilmesini liyakat sistemine dayandırmak ve bu sistemin eşit imkanlarla uygulanmasında devlet memurlarını güvenliğe sahip kılmak şeklinde tanımlanmıştır.

Nitekim, 2. sınıf emniyet müdürü olarak görev yapan davacıların 1. sınıf emniyet müdürü rütbesine terfi ettirilmemesinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda Bölge İdare Mahkemesi kararları arasındaki aykırılığın giderilmesinin istenilmesi üzerine, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 17/12/2020 tarih ve E:2020/172, K:2020/184 sayılı aykırılığın giderilmesi isteminin reddine ilişkin kararında da, 2. sınıf emniyet müdürü rütbesinden 1. sınıf emniyet müdürü rütbesine terfi konusunda İçişleri Bakanlığına takdir yetkisi tanınmakla birlikte bu yetkinin sınırlarını, kamu yararı ve hizmet gereklerinin oluşturduğu,

aykırılığın giderilmesi istemine konu kararlarda davacıların kıdem sırası ve liyakat değerlendirmesine esas bilgilerin her uyuşmazlıkta birbirinden farklı olması, ayrıca terfi dönemlerinde de farklılık bulunması nedeniyle idarenin takdir yetkisinin denetimi yapılırken her davacının durumunun ayrı bir inceleme ve değerlendirmeye tabi tutulması gerektiği ve bu nedenle her dosyanın kendine özgü bir nitelik taşımakta olduğu belirtilmiştir.

Yapılan bütün açıklamalar çerçevesinde, 2. sınıf emniyet müdürü rütbesinden 1. sınıf emniyet müdürü rütbesine terfide davalı idarenin takdir yetkisi bulunduğu açık olmakla birlikte, bu yetki mutlak ve sınırsız olmayıp kamu yararı ve hizmet gerekleriyle sınırlıdır. Davalı idare bu yetkisini, uluslararası antlaşmalar, 657 sayılı Kanun ve 3201 sayılı Kanun uyarınca liyakat ilkesini göz önünde bulundurarak kullanmak zorundadır.

Bu durumda; davacının 45. kıdem sırasında olduğu, performans notunun 4,79 olduğu, 177 adet taltif, 3 adet takdirname, 3 adet başarı ve 1 adet üstün başarı belgesinin bulunduğu; bununla birlikte, davacıdan daha düşük puanı ve başarı belgesi bulunan listenin 62, 63, 70, 71, 74, 160, 547, 560 ve 569. sırasındaki personelin terfien 1. sınıf emniyet müdürü rütbesinde ikinci meslek derecesi karşılığı görev unvanlarına atandığı görülmüştür.

Aynı şekilde; davacının, 1. sınıf emniyet müdürü rütbesine terfi ettirilmemesinin dayanağı herhangi bir bilgi ve belge ile 1. sınıf emniyet müdürü rütbesinde ikinci meslek derecesi karşılığı görev unvanlarına ait kadrolarının dolu olduğuna ilişkin bir verinin de sunulmadığı, doğrudan Bakanlık makamının tasarrufu doğrultusunda işlem tesis edildiğinin bildirildiği, terfi işleminde hangi ölçütlerin kullanıldığına yönelik somut bilgi ve belgeye de yer verilmediği görülmektedir.

Bu itibarla; davalı idarece liyakat değerlendirmesinde dikkate alınması gereken ölçütlerin, aday personel yönünden eşit, objektif ve istikrarlı şekilde uygulanmadığı görüldüğünden, adli ve idari cezası bulunmayan davacının, terfien 1. sınıf emniyet müdürü rütbesine terfi ettirilmemesi ve 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu'nun 55/19. maddesi uyarınca resen emekliye sevk edilmesine dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu durumda, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen idare mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile kararın kaldırılması, davanın reddine ilişkin temyize konu kararda hukuka uyarlık görülmemiştir.