Danıştay 13. Daire E.2018/3936 K.2023/5423

Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in 8. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinin iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI

Dava konusu Yönetmelik düzenlemesi sürekli uygulandığından davanın süresinde açıldığı, açık alkollü içki satışı yapanların içki sunumunda saat sınırlamasının bulunmadığı, bu durumun haksız rekabete neden olduğu, dava konusu uygulamanın bazı kişilerin kısıtlanan saatlerde kanunsuz şekilde alkol satışı yapmalarına ve dolayısıyla vergi kaybına neden olacağı, düzenlemenin kamu yararı taşımadığı, dayanağı kanunlara ve Anayasa'ya aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

DAVALININ SAVUNMASI

Öncelikle, usule ilişkin olarak, düzenlemenin ilan tarihinden sonra veya bir uygulama işlemi üzerine süresinde dava açılmadığından davanın süre yönünden reddi gerektiği, esas yönünden ise, dava konusu kuralda 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu'nun 6. maddesine eklenen kuralın herhangi bir genişletme veya daraltma yapılmadan lafzi yorumu ve mevzuat hazırlama usul ve esaslarına uygun olarak aynı şekilde yönetmeliğe aktarıldığı, açık alkollü içki satışı ile perakende satış ayrı faaliyet konusu olduğundan rekabete aykırı bir durumun olmadığı,

saat 22:00'den sonra alkollü içki satışında kamu düzeninde yaşanan aksaklık ve sorunlar tespit edildiğinden genel ahlak ve kamu düzenini korumak için söz konusu düzenlemenin yapıldığı, illegal yollardan satış yapılmasını önlemek üzere gerekli denetimlerin yapıldığı, düzenlemenin hukuka uygun olduğu savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ

Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI ...'IN DÜŞÜNCESİ

Dava; "Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik"in 8. maddesinin (d) bendinin iptali istemiyle açılmıştır.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Dava Açma Süresi" başlıklı 7. maddesinde, dava açma süresinin özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde Danıştayda ve İdare Mahkemelerinde altmış gün olduğu; ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı kuralı getirilmiş, ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililerin düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilecekleri hüküm altına alınmıştır.

Dosyanın incelenmesinden, 07/01/2011 tarih ve 27808 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik"in 8. maddesine 18/09/2013 tarih ve 28769 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Yönetmelik ile (d) bendinin eklendiği, bu bendin iptali istemiyle açılan iş bu davanın ise, Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihi izleyen tarihten itibaren altmış günlük dava açma süresi geçirildikten sonra 26/11/2018 tarihinde açıldığı anlaşılmaktadır.

Her ne kadar davacı tarafça düzenleyici işlemin sürekli uygulandığı, o nedenle dava açma süresinin geçirilmediği belirtilerek, konuya ilişkin yargı kararları emsal olarak gösterilmiş ise de; düzenleyici işlemin en temel özelliğinin, iptal edilmediği sürece sürekli olarak uygulanan, soyut ve genel işlem niteliğinde olması karşısında, 2577 sayılı Yasa'nın düzenleyici işlemlere ilişkin dava açma süresini belirleyen kuralını anlamsız kılacak nitelikteki iddiaya itibar edilmemiştir.

Bu durumda dava konusu edilen Yönetmelik hükmünün somut olarak uygulanmasıyla tesis edilmiş idari davaya konu edilebilecek nitelikte bir uygulama işlemi bulunmaksızın doğrudan düzenleyici işlemin iptali istemiyle açılan davada süre aşımı bulunduğu sonucuna varılmıştır.

Açıklanan nedenlerle, davanın süre yönünden reddine karar verilmesi gerektiği, düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ

4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu'nun 24/05/2013 tarih ve 6487 sayılı Kanun'un 2. maddesiyle yeniden düzenlenen 6. maddesinin 5. fıkrasının son cümlesinde, alkollü içkilerin 22:00 ila 06:00 saatleri arasında perakende olarak satılamayacağı düzenlenmiş, daha sonra bahsedilen kural 18/09/2013 tarih ve 28769 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Yönetmelik değişikliği ile Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in "Perakende satış faaliyetine ilişkin esaslar" başlıklı 8. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine eklenmiş, bu bendin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

Davalının usûle ilişkin itirazları geçerli görülmemiştir.

ESAS YÖNÜNDEN

İLGİLİ MEVZUAT

4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu'nun 6. maddesinin beşinci fıkrasında, "Alkollü içkiler, otomatik satış makineleri ile satılamaz, her nevi oyun makineleri veya farklı yöntemlerle oyun ve bahse konu edilemez. Bu ürünler basın ve yayın yoluyla tüketicilere satılamaz ve posta ile satış yöntemi kullanılarak gönderilemez. Alkollü içkiler, 22:00 ila 06:00 saatleri arasında perakende olarak satılamaz." kuralına yer verilmiştir.

07/01/2011 tarih ve 27808 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in "Perakende satış faaliyetine ilişkin esaslar" başlıklı 8. maddesinde, "(1) Perakende satışlarda aşağıdaki esaslara uyulması zorunludur: d) Alkollü içkiler, 22:00 ila 06:00 saatleri arasında perakende olarak satılamaz." kuralı yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Sözlük anlamı ile "düzenli hâle koymak, düzen vermek, tanzim ve tertip etmek" olarak tanımlanan "düzenleme", kamu hukukunda kural koyma ile eş anlamlıdır. Kural ise; sürekli, soyut, nesnel, genel (kişilik dışı) durumları belirleyen ve gösteren bir içeriğe sahiptir.

İdare, Anayasa ve kanunlardan aldığı yetki ile kural koyma (düzenleme yapma) yetkisine sahiptir. "Kural işlemler" üst hukuk kurallarına uygun olarak hukuk düzenine yeni kural getiren ya da mevcut bir kuralı değiştiren veya kaldıran tek yanlı idarî işlemlerdir. Düzenleme yetkisi kullanılarak tesis edilen işlemlerin kanunda gösterilen usûle uygun olarak yürürlüğe konulması ve üst hukuk kurallarına aykırı hükümler içermemesi zorunludur.

Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in 4250 sayılı Kanun, 4207 sayılı Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun, 4733 sayılı Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun ile 08/12/2004 tarih ve 2004/8235 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Dünya Sağlık Örgütü Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi'ne dayanılarak hazırlandığı, bu Yönetmeliğin amacının tütün mamulleri ve alkollü içkilerin, kamu sağlığının ve tüketici haklarının korunması ile rekabetin tesisi hususları gözetilerek tanıtımına, satışına, sunumuna ve nihai tüketiciye güvenli şekilde ulaşmasına ilişkin her türlü faaliyetin usul ve esaslarını düzenlemek olduğu anlaşılmaktadır.

Söz konusu Yönetmeliğin 8. maddesinde, tütün mamulü ve alkollü içkilerin perakende satışında zorunlu olarak uyulması gereken esasların düzenlendiği, aynı maddenin birinci fıkrasının (d) bendinde yer alan dava konusu düzenlemenin ise, "Alkollü içkiler, 22:00 ila 06:00 saatleri arasında perakende olarak satılamaz." şeklinde olduğu ve birebir kanun maddesi ile aynı olduğu görülmektedir.

Bu itibarla, kanun maddesi ile aynı düzenlemeyi içeren ve kanun maddesi ile ortaya konulan hükmün uygulanmasına ve kanunun çizdiği çerçeve dahilinde uygulamanın somut ve belirli bir şekilde yürütülmesine yönelik olarak ihdas edilen dava konusu Yönetmelik maddesinde üst hukuk kurallarına ve hukuka aykırılık bulunmamaktadır.