Danıştay 13. Daire E.2019/2940 K.2024/1156

Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, ... ili, ... ilçesi, ... Köyü, No:... adresinde kurulu tesis için istasyonlu bayilik lisansı verilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve E... sayılı yazı ile bildirilen... tarih ve ... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Petrol Piyasası Dairesi Başkanlığı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesi'nce verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; petrol piyasası faaliyetleri ile ilgili olarak idarî para cezası verilmesi, idarî yaptırımların uygulanması, lisansların verilmesi ve iptal edilmesi dahil olmak üzere, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’nun tüm kararlarını almak hususundaki yetkinin Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu’na ait olduğu, Kurum’un hizmet birimlerinden biri olan ve kurumun faaliyet gösterdiği petrol piyasası ile ilgili olarak düzenleme, rekabet şartlarını oluşturma, tüketici haklarının korunması,

tüketici şikâyetlerinin incelenmesi çalışmalarını yapmak, her türlü lisans, sertifika, izin ve belgelendirmeye ilişkin iş ve işlemleri yürütmek, ulusal marker işlemlerini yürütmek ile görevli Petrol Piyasası Dairesi Başkanlığı’nın bu iş ve işlemler neticesinde alınan lisans başvurularına ilişkin kararı verme yetkisinin bulunmadığı;

İdarî makamların görev ve yetkilerinin kanunlarla belirlenmesi hususunun, kamu hizmetinin düzenli ve devamlı surette yürütülmesini sağlama amacına yönelik olduğu kadar, görev ve yetkinin kamu düzeniyle ilgili olmasından da kaynaklanmakta, dolayısıyla, idarî işlemin yetkisiz makam veya kişiler tarafından tesis edilmesinin, o işlemi yetki yönünden sakat hâle getirdiği;

Bakılan davada davacı şirketin, ... ili, ... ilçesi, ... Köyü, No:... adresinde kurulu tesis için istasyonlu bayilik lisansı verilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin olarak alınan bir Kurul kararının bulunmadığı;

Bu durumda, davacı tarafından, anılan başvurunun yapılması üzerine, başvurunun kabul edilip edilmeyeceğine ilişkin kararın, Kurum’un karar organı olan Kurul tarafından alınması gerekirken, Kurum’un faaliyet gösterdiği petrol piyasası ile ilgili iş ve işlemleri yürütmek ile görevli Petrol Piyasası Dairesi Başkanlığı yazısına istinaden tesis edilen dava konusu işlemde yetki yönünden hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Nitekim Danıştay Onüçüncü Dairesi'nin 25/12/2017 tarih ve E:2015/5664, K:2017/4250 sayılı kararının da bu yönde olduğu belirtilmiştir.

Belirtilen gerekçelerle, hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nce; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, her türlü harçtan muaf olduklarından aleyhlerine harca hükmedilemeyeceği, Bölge İdare Mahkemesi tarafından kesin olarak karar verilmesinin bozmayı gerektirdiği, Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği’nin 10. maddesinin 2. fıkrasında, Kurul’un, lisans verilmesi ile bu lisanslara ilişkin başvuruların reddi işlemlerine ilişkin yetkilerinin bir kısmını veya tamamını Başkanlığa veya Petrol Piyasası Dairesi Başkanlığı'na devredebileceğine ilişkin açık bir düzenleme bulunduğu, ayrıca Başsavcılık’tan gelen cevabi yazı üzerine, davacı şirkete ...8 tarih ve ... lisans numarası ile 12 yıl süre ile bayilik lisansı verildiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ...'İN DÜŞÜNCESİ

Davacı şirket tarafından, tapuda L.A. adına kayıtlı olan (... ili, ... ilçesi, ... Köyü, No:... adresinde kurulu) petrol istasyonu... tarihinde 5 yıl süreyle kiralanmıştır. Kiralanan petrol istasyonunun işletilmesi için ... İl Özel İdaresi’nden... tarih ve... no’lu işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmıştır. Bunun üzerine lisans verilmesi talebiyle Kurum’a yapılan başvuru üzerine, petrol istasyonunu işleten eski kiracı olan ...

Petrol’ün yetkilisi olan Z.A. isimli şahıs hakkında ... Cumhuriyet Başsavcılığı’nda (Soruşturma No:...) 5607 sayılı Kanun’a muhalefetten dolayı yürütülen soruşturma dosyası bulunduğundan bahisle 5015 sayılı Kanun’un 20/8. maddesi uyarınca lisans verilemeyeceğine ilişkin olarak, Petrol Piyasası Dairesi Başkanlığı tarafından karar alınmıştır.

Daha sonra, davacı şirketin Başsavcılıktan (…istasyonda faaliyet yapmak üzere başka bir gerçek/tüzel kişiye yeni istasyonlu bayilik lisansı verilmesinin yürütmekte olduğunuz soruşturma açısından yasal bir engel ve/veya mahsurunun olup olmadığı) görüş sorulması istemi üzerine, Kurum tarafından Başsavcılık’a anılan husus sorulmuş, Başsavcılıkça gönderilen ... tarih ve ... sayılı cevabi yazı ile, "…Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’na muhalefet olarak değerlendirilebilecek herhangi bir delil elde edilemediği, Yorgun Petrol hakkında herhangi bir adli işlem yapılmadığı,

…davacıya istasyonlu bayilik lisansı verilmesi hususunun yürütülmekte olan soruşturmada yer alan suçlar açısından herhangi bir sakınca teşkil etmediği" belirtilmiştir. Bunun üzerine, Kurumca yapılan değerlendirme neticesinde, davacıya ait lisans başvuru dilekçesi yeniden işleme alınarak davacıya ... tarih ve ... lisans numarası ile 12 yıl süreyle bayilik lisansı verilmiştir.

Dairemiz kararında da belirtildiği üzere, Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu'nun... tarih ve ... sayılı kararıyla, bayilik lisansının da aralarında bulunduğu lisans başvurularının, tadil başvurularının, süre uzatımı başvurularının ve sona erdirme işlemlerinin lisans, tadil, süre uzatımı değerlendirilmesi ve sonuçlandırılması işlemlerine ilişkin olarak Kurula verilmiş yetkilerin, 4628 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 5. maddesi kapsamında Petrol Piyasası Dairesi Başkanlığı'na devredilmesine karar verildiği ve anılan Kurul kararının, dava konusu işlemden önce tesis edildiği dikkate alındığında, Daire Başkanlığı'nın işlem tarihinde lisans başvurusunun reddi konusunda yetkili olduğu açıktır.

Bununla birlikte, Kurumca yapılan değerlendirme neticesinde, davacıya ait lisans başvuru dilekçesi yeniden işleme alınarak davacıya... tarih ve ...lisans numarası ile 12 yıl süreyle bayilik lisansı verildiği anlaşıldığından, konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığı kararı verilmesi gerekirken dava konusu işlemin iptali yolundaki Mahkeme kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

2577 sayılı Kanun'un 6545 sayılı Kanun'un 19. maddesiyle değiştirilen "İstinaf" başlıklı 45. maddesinin birinci fıkrasında, idare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı, başka kanunlarda aksine hüküm bulunsa dahi, mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurulabileceği; altıncı fıkrasında, bölge idare mahkemelerinin 46. maddeye göre temyize açık olmayan kararlarının kesin olduğu belirtilmiştir.

2577 sayılı Kanun'un, 6545 sayılı Kanun'un 20. maddesiyle değiştirilen "Temyiz" başlıklı 46. maddesinde, "Danıştay dava dairelerinin nihai kararları ile bölge idare mahkemelerinin aşağıda sayılan davalar hakkında verdikleri kararlar, başka kanunlarda aksine hüküm bulunsa dahi Danıştayda, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde temyiz edilebilir:

a) Düzenleyici işlemlere karşı açılan iptal davaları.

b) Konusu yüz bin Türk lirasını aşan vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemler hakkında açılan davalar.

c) Belli bir meslekten, kamu görevinden veya öğrencilik statüsünden çıkarılma sonucunu doğuran işlemlere karşı açılan iptal davaları.

d) Belli bir ticari faaliyetin icrasını süresiz veya otuz gün yahut daha uzun süreyle engelleyen işlemlere karşı açılan iptal davaları.

e) Müşterek kararnameyle yapılan atama, naklen atama ve görevden alma işlemleri ile daire başkanı ve daha üst düzey kamu görevlilerinin atama, naklen atama ve görevden alma işlemleri hakkında açılan iptal davaları.

f) İmar planları, parselasyon işlemlerinden kaynaklanan davalar.

g) Tabiat Varlıklarını Koruma Merkez Komisyonu ve Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunca itiraz üzerine verilen kararlar ile 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanununun uygulanmasından doğan davalar.

h) Maden, taşocakları, orman, jeotermal kaynaklar ve doğal mineralli sular ile ilgili mevzuatın uygulanmasına ilişkin işlemlere karşı açılan davalar.

ı) Ülke çapında uygulanan öğrenim ya da bir meslek veya sanatın icrası veyahut kamu hizmetine giriş amacıyla yapılan sınavlar hakkında açılan davalar.

i) Liman, kruvaziyer limanı, yat limanı, marina, iskele, rıhtım, akaryakıt ve sıvılaştırılmış petrol gazı boru hattı gibi kıyı tesislerine işletme izni verilmesine ilişkin mevzuatın uygulanmasından doğan davalar.

j) 8/6/1994 tarihli ve 3996 sayılı Bazı Yatırım ve Hizmetlerin Yap-İşlet-Devret Modeli Çerçevesinde Yaptırılması Hakkında Kanunun uygulanmasından ve 16/7/1997 tarihli ve 4283 sayılı Yap-İşlet Modeli ile Elektrik Enerjisi Üretim Tesislerinin Kurulması ve İşletilmesi ile Enerji Satışının Düzenlenmesi Hakkında Kanunun uygulanmasından doğan davalar.

k) 6/6/1985 tarihli ve 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanununun uygulanmasından doğan davalar.

l) 3/7/2005 tarihli ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununun uygulanmasından doğan davalar.

m) Düzenleyici ve denetleyici kurullar tarafından görevli oldukları piyasa veya sektörle ilgili olarak alınan kararlara karşı açılan davalar." kuralına yer verilmiştir.

2577 sayılı Kanun'un 46. maddesini değiştiren 6545 sayılı Kanun'un 20. maddesinin gerekçesinde, "İstinaf kanun yolu incelenmesi sonucunda Bölge İdare Mahkemelerince esas hakkında karara bağlanan dava türlerinden temyize tabi olanlar, tahdidi olarak sayılmak suretiyle düzenlenmektedir." açıklaması yer almaktadır.

2577 sayılı Kanun'un "Temyiz dilekçesi" başlıklı 48. maddesinin altıncı fıkrasında, temyizin kesin bir karar hakkında olması hâlinde, kararı veren merciin, temyiz isteminin reddine karar vereceği; ilgili merciin bu kararına karşı, tebliğ tarihini izleyen günden itibaren yedi gün içinde temyiz yoluna başvurulabileceği; aynı maddenin yedinci fıkrasında ise, temyizin kesin bir karar hakkında olduğunun anlaşılması durumunda, altıncı fıkrada sözü edilen kararın, dosyanın gönderildiği Danıştay'ın ilgili dairesince kesin olarak verileceği kurala bağlanmıştır.

4628 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 5. maddesine 04/06/2016 tarih ve 6719 sayılı Kanun'la eklenen son fıkrasında, "Kurul, ilgili piyasa kanunlarında tanımlanan önlisans, lisans ve sertifikaların verilmesi, tadili, geçici olarak durdurulması ve iptali ile ön araştırma ve soruşturma işlemlerinin yürütülmesi hususunda ilgili kanunlar tarafından kendisine verilen yetkilerin bir kısmını veya tamamını Başkanlığa ve/veya ilgili hizmet birimine devredebilir." kuralına yer verilmiştir.

Davacı tarafından, bayilik lisansı verilmesi istemiyle yapılan başvurunun hakkında 5015 sayılı Kanun'un 20. maddesinin sekizinci fıkrası uyarınca, "Lisans sahibine verilen idarî para cezası ödenmeden lisansa konu tesis için lisans verilmez." kuralı gereğince kesinleşmiş kovuşturmaya yer olmadığına dair karar veya mahkeme kararı olmadığı gerekçesi ile Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Petrol Piyasası Dairesi Başkanlığı'nın işlemi ile reddedildiği, bayilik lisansı verilmesi talebinin reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı, İdare Mahkemesi kararı ile dava konusu işlemin iptaline karar verildiği,

davalı idare tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine, ... Bölge İdare Mahkemesi... İdarî Dava Dairesi'nce istinaf başvurusunun reddine kesin olarak karar verildiği, davalı idare tarafından ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdarî Dava Dairesi kararının bozulması talebi ile temyiz başvurusunda bulunulduğu görülmektedir.

Öncelikle, Bölge İdare Mahkemesi kararının temyizi kabil kararlardan olup olmadığının belirlenebilmesi için, 2577 sayılı İdarî Yargılama Usulü Kanunu'nun 46. maddesinin (d) bendinde yer alan "belli bir ticarî faaliyetin icrasını süresiz veya otuz gün yahut daha uzun süreyle engelleyen işlemler" ibaresinin irdelenmesi gerekmektedir.

Belli bir ticarî faaliyetin icrasını engelleyen işlemlerden, sadece yürütülmekte olan bir faaliyetin engellenmesi değil, bir ticarî faaliyetin başlatılması amacıyla yapılan başvuruların reddine ilişkin olarak tesis edilen işlemler de anlaşılmalıdır. Çünkü gerek yürütülmekte olan bir ticarî faaliyetin engellenmesi gerekse başlatılmak istenen ticarî amaçlı bir faaliyet için zorunlu olan idarî izinlerin verilmemesinin belli bir ticarî faaliyetin "icrasını" yani yapılmasını (yerine getirilmesini) engelleyen işlem olduğu açıktır.

Bu itibarla bayilik lisansı verilmesi isteminin reddine ilişkin Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Petrol Piyasası Dairesi Başkanlığı'nın işlemine karşı açılan davada, istinaf başvurusu üzerine Bölge İdare Mahkemesince verilen kararın temyize tâbi olduğu anlaşıldığından, temyiz isteminin esasının incelenmesine geçildi.

ESAS YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Davacı şirket tarafından, ... ili, ... ilçesi, ... Köyü, No:... adresinde kurulu tesis için istasyonlu bayilik lisansı verilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin... tarih ve E... sayılı yazı ile bildirilen ... tarih ve ... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Petrol Piyasası Dairesi Başkanlığı işleminin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararıyla, bayilik lisansının da aralarında bulunduğu lisans başvurularının, tadil başvurularının, süre uzatımı başvurularının ve sona erdirme işlemlerinin lisans, tadil, süre uzatımı değerlendirilmesi ve sonuçlandırılması işlemlerine ilişkin olarak Kurula verilmiş yetkilerin, 4628 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 5. maddesi kapsamında Petrol Piyasası Dairesi Başkanlığı'na devredilmesine karar verildiği ve anılan Kurul kararının, dava konusu işlemden önce tesis edildiği dikkate alındığında, Daire Başkanlığı'nın işlem tarihinde lisans başvurusunun reddi konusunda yetkili olduğu açıktır.

Mahkeme tarafından her ne kadar lisans başvurusunun reddi konusunda ilgili Daire Başkanlığı'nın hiçbir şekilde yetkisi olmadığı gerekçesi ile iptal kararı verilmiş olmakla birlikte, ... tarih ve ... sayılı Kanun değişikliğinin 17/06/2016 tarihli Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girdiği, Kanun'da yapılan değişiklikle Daire başkanına bu yetkinin Kurul tarafından devredilebileceğinin düzenlendiği, yetki devrinin 11/08/2016 tarihinde yapıldığı göz önünde bulundurulduğunda, dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yetki devri gerçekleştiğinden dolayı Daire Başkanlığı’nın işlem tarihinde bu yetkisinin bulunduğu açıktır.

Bu itibarla, dava konusu işlemin yetki unsuru yönünden iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukukî isabet bulunmamaktadır.