Danıştay 13. Daire E.2019/3041 K.2023/3871

Davacı ... tarafından, Eskişehir ili, Odunpazarı ilçesi, ... Mahallesi (köyü) Muhtarı olan davacı tarafından; mahallelerinde bulunan ... nolu 198.513 metrekare mera niteliğindeki taşınmazın 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 51/g maddesi uyarınca pazarlık usulüyle ihale yoluyla kiralanmasına ilişkin Eskişehir Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istemiyle ... Valiliği'ne karşı açılan davada, davanın reddi yolundaki kararına karşı davacı tarafından temyiz isteminde bulunulması üzerine, Odunpazarı Belediye Başkanlığı vekili Av. ... tarafından verilen davacı yanında davaya müdahale istemini içeren dilekçe incelenerek gereği görüşüldü:

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesinde, üçüncü kişilerin davaya katılması konusunda Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiş, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 66. maddesinde ise üçüncü kişinin, davayı kazanmasında hukukî yararı bulunan taraf yanında ve ona yardımcı olmak amacıyla, fer'î müdahil olarak davada yer alabileceği kurala bağlanmıştır.

Dosyanın incelenmesinden, müdahale isteminde bulunan Odunpazarı Belediye Başkanlığı'nın davaya müdahalede hukukî yararının bulunduğu anlaşıldığından, davacı yanında MÜDAHALE İSTEMİNİN KABULÜNE, 05/10/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

T.C.

DANIŞTAY

ONÜÇÜNCÜ DAİRE

Esas No:2019/3041 Karar No:2023/3871

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... VEKİLİ : Av. ...

MÜDAHİL (DAVACI YANINDA) : ... Belediye Başkanlığı - ... VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Valiliği - ... VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU

... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Eskişehir ili, Odunpazarı ilçesi, ... Mahallesi muhtarı olan davacı tarafından, mahallelerinde bulunan ... no’lu 198,513 metrekare mera niteliğindeki taşınmazın 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 51/g maddesi uyarınca pazarlık usulüyle 16/05/2019 tarihinde ıslah amaçlı kiralanmasına ilişkin Eskişehir Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen kararda.

A.T isimli şahıs tarafından Eskişehir ili, Odunpazarı ilçesi, ... mahallesi, ... sayılı mera parselinin ıslah amaçlı kiralanmasının talep edilmesi üzerine, İl Mera Komisyonu’nun 07/09/2018 tarihli kararı ile teknik ekip görevlendirildiği, teknik ekip tarafından yapılan inceleme sonucunda rapor düzenlendiği, İl Mera Komisyonu’nca rapor görüşülerek, 23/11/2018 tarihli kararı ile Mera Yönetmeliği’nin 7-b maddesi kapsamında ıslah amaçlı kiralanmasının uygun olduğuna karar verildiği,

mera niteliğindeki taşınmazın 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 51/g maddesi uyarınca pazarlık usulüyle ihale yoluyla kiralanmasına ilişkin Eskişehir Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işleminin tesis edilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı;

İl Mera Komisyonu’nca görevlendirilen teknik ekipçe düzenlenen raporda özetle “... mahallesinde 2.060 dekar yüzölçümünde zayıf sınıf mera özelliği taşıyan mera varlığının mevcut olduğu, mahallede kaba yem ihtiyacını karşılayacak miktar ve kalitede mera ve yem bitkileri üretiminin bulunmadığı, mahallede 1723 büyükbaş,135 küçükbaş hayvan varlığının mevcut olduğu, mevcut yem bitkileri ekilişi ve meralardan elde edilen kaba yemin, ihtiyacın yaklaşık %50’sini karşılayabildiği, ihtiyaç fazlası mera bulunmadığı, ıslah amaçlı kiralama işlemi yapılır ve belirtilen hususlara ve otlatma planına uyulduğu takdirde kiralamanın amacına ulaşacağı kanaatine varılarak, Mera Yönetmeliği'nin 7-b maddesi uyarınca ıslah edilmesinin uygun bulunduğunun belirtildiği;

Bu durumda, her ne kadar davacı tarafından mera parselinin kiralanması hâlinde mahallede bulunan hayvanların otlanacağı alanın yetersiz kalacağı ileri sürülmüş ise de, mahallede kaba yem ihtiyacını karşılayacak miktar ve kalitede mera ve yem bitkileri üretiminin bulunmadığının teknik ekipçe tespit edilerek, mera parselinin ıslah amaçlı kiralanarak raporda belirtilen çalışmalar yapılmak suretiyle verim kalitesinin artırılmasının amaçlandığı anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, muhtarlığa usulüne uygun bildirimde bulunulmadığı, Odunpazarı Belediyesi’ne de bu konu ile ilgili bildirimde bulunulmadığı, köyün mera arazilerinin hâlihazırda yetersiz olduğu, dava konusu ihale ile kiralanması halinde ise hayvanların otlanabileceği mera niteliğinde arazilerin kalmayacağı, köye yabancı birisinin dava konusu yeri kiralaması ile toplumsal huzursuzluğun da doğabileceği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, mera kiralama ihalesini davacının kazandığı, üzerinde bırakılan ihaleye karşı açılan dava açmada hukuki yararının bulunmadığı, İl Mera Komisyonu’nca teknik ekip görevlendirilmesi yapıldığı, ıslah amaçlı kiralama talebi ile ilgili rapor düzenlendiği, İl Mera Komisyonu’nca rapor hakkında görüşülerek, ıslah etmek koşulu ile öncelikli olarak hayvancılık yapan ve hayvancılık işletmesi kurmak isteyenler ile ıslah işlemlerini taahhüt eden gerçek ve tüzel kişilere uygun görülecek proje ile kiraya verilmesinin uygun olduğuna karar verildiği, Bakanlıkça da uygun görüldüğü,

mahalledeki hayvanlar için mevcut mera arazisinin yeterli olduğu, ihale ilanının ilan panosunda 15 gün süre ile ilan edildiği, dava konusu işlemin hukuka ve mevzuata uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ... 'İN DÜŞÜNCESİ : Davacının temyiz isteminin kabulü ile İdare Mahkemesi kararının bozularak dava konusu işlemin iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Eskişehir ili, Odunpazarı ilçesi, ... Mahallesi muhtarı olan davacı tarafından, mahallelerinde bulunan ... no’lu 198.513 metrekare mera niteliğindeki taşınmazın 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 51/g maddesi uyarınca pazarlık usulüyle 16/05/2019 tarihinde ıslah amaçlı kiralanmasına karar verilmiştir. Bu doğrultuda hazırlanan Mera Kira Şartnamesi'nin, kira süresinin 10+10+5 yıl, mera kira sözleşmesi taslağında, "kiralama süresi yer tesliminin yapıldığı tarihten itibaren 10+10+5 (Yirmibeş) yıldır" düzenlemesine yer verilmiştir. Bunun üzerine davacı tarafından Eskişehir Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun "Kapsam" başlıklı 1. maddesinde, genel bütçeye dâhil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işlerinin bu Kanun'da yazılı hükümlere göre yürütüleceği kurala bağlanmış.

"Pazarlık usulüyle yapılacak işler" başlıklı 51. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendinde ise, kullanışlarının özelliği, idarelere yararlı olması veya ivediliği nedeniyle kapalı veya açık teklif yöntemleriyle ihalesi uygun görülmeyen, Devletin özel mülkiyetindeki taşınır ve taşınmaz malların kiralanması, trampası ve mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin kiralanması ve mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ihalesinin pazarlık usulü ile yapılabileceği belirtilmiş.

"Kiralarda sözleşme süresi" başlıklı 64. maddesinin 1. fıkrasında, "Kiraya verilecek taşınır ve taşınmaz malların kira süresi, on yıldan çok olamaz. Turistik tesis kurulacak yerlerin ve turistik tesislerin ve enerji üretimi tesisleri ile iletim ve dağıtım tesis ve şebekelerinin ihtiyacı olan arazilerin ve doğal gaz iletim, dağıtım ve depolama tesis ve şebekelerinin ihtiyacı olan arazilerin on yıldan fazla süre ile kiraya verilmesi mümkündür." kuralı yer almıştır.

4342 sayılı Mera Kanunu'nun "Mera, Yaylak ve Kışlakların Hukukî Durumu" başlıklı 4. maddesinde, "Mera, yaylak ve kışlakların kullanma hakkı bir veya birden çok köy veya belediyeye aittir. Bu yerler Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Komisyonun henüz görevine başlamadığı yerlerde, evvelce çeşitli kanunlar uyarınca yapılmış olan tahsislere ve teessüs etmiş teamüllere göre; mera, yaylak ve kışlakların köy veya belediye halkı tarafından kullanılmasına devam olunur.

Mera, yaylak ve kışlaklar; özel mülkiyete geçirilemez, amacı dışında kullanılamaz, zamanaşımı uygulanamaz, sınırları daraltılamaz. Ancak, kullanım hakkı kiralanabilir. Kiralama ilkeleri yönetmelikle belirlenir.".

"Tahsis İçin İhtiyaç Tespiti" başlıklı 11. maddesinde, "Komisyon; bölgenin ekonomik durumunu, iklim özelliklerini, toprak işleme esaslarını, arazi kullanma şekillerini ve kullanma kabiliyet sınıflarını dikkate alarak mevcut mera, yaylak ve kışlaklar ile bu amaçla kullanılabilecek diğer alanları, sulama ve geçit yerlerini tespit eder ve haritaları üzerinde belirler.

Köy veya belediyenin münferiden veya müştereken yararlanacağı mera, yaylak ve kışlak ihtiyacının belirlenmesinde, bu alanların karakter ve otlatma kapasitesi, bitkisel ve hayvansal gelişme ve otlatılacak hayvan miktarı dikkate alınır. Hesaplamada, bir büyükbaş hayvan birimi için verilmesi gerekli olan mera, yaylak ve kışlak alanı üzerinden o yerlerdeki çiftçi ailelerinin otlatma hakkı bulunur.

". "Tahsis Kararı" başlıklı 12. maddesinde, "Komisyon, 11. maddeye göre belirlenen ihtiyacı karşılayacak miktarda mera, yaylak ve kışlaklar ile bunlarla ilgili sulama ve geçit yeri olarak tespit edilen alanları halkın ortak olarak yararlanmaları amacıyla, o köy veya belediye tüzel kişiliğine tahsis eder ve tahsis kararı valiliğin onayına sunulur.

Bu kararda, tahsis edilen yerin niteliği, miktarı, sınırları, hayvan sulama ve geçit yerleri, tahsis amacı, otlatma kapasitesi, aile işletmelerinin büyükbaş hayvan birimi üzerinden otlatma hakkı ve otlatabilecekleri hayvan sayısı da belirtilir. İhtiyaçtan fazla çıkan kısım ise, ihtiyaç içinde bulunan çevre köy veya belediyelerle hayvancılık yapan özel veya tüzel kişilere kiralanabilir.

Ancak kiralama durumu tahsis edilen köy ve belediyelerin hayvan sayısına göre her 5 yılda yeniden değerlendirilir. Ayrıca bu Kanun kapsamına alınmakla birlikte, ancak ıslah edilmek suretiyle mera olarak kullanılabilecek alanlar, gerekli ıslah işlemlerini taahhüt eden özel ve tüzel kişilere kiralanabilir. Kiralama usul ve esasları yönetmelikle belirlenir...".

"Tahsis Kararında Değişiklik" başlıklı 15. maddesinin 1. fıkrasında, "Köy veya belediyelerin mera, yaylak ve kışlak ihtiyaçlarındaki değişme ve gelişmeler göz önünde tutularak, tahsis kararının değiştirilmesi komisyonun teklifi üzerine valiliğin onayı ile yapılır. Ancak bu değişikliğin yapılabilmesi için, son tahsis kararından itibaren beş yıl geçmiş olması gerekir...".

31. maddesinde ise, "Bu Kanunun uygulanması ile ilgili hususlar; ilgili bakanlıklar ve kuruluşların da görüşleri alınarak Bakanlıkça hazırlanacak yönetmelikle düzenlenir." kuralına yer verilmiştir.

31/07/1998 tarih ve 23419 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Mera Yönetmeliği'nin uyuşmazlık tarihinde yürürlükte bulunan 7. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, “Komisyon, kayıtlarda mera, yaylak ve kışlak olarak görülen alanlar ile umuma ait çayır ve otlak olarak görülen, ancak ıslah etmek koşulu ile mera, yaylak, kışlak ile umuma ait çayır ve otlak olarak kullanılacak yerleri, öncelikli olarak hayvancılık yapan veya hayvancılık işletmesi kurmak isteyenler ile gerekli ıslah işlemlerini taahhüt eden birden fazla başvuru olması halinde gerçek ve tüzel kişilere ihale ve uygun görülecek proje ile yirmibeş yıla kadar kiralayabilir.” kuralı yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Aktarılan mevzuat kurallarından, ihtiyacı karşılayacak miktarda mera alanlarının, köy veya belediye halkının ortak olarak yararlanması amacıyla, köy veya belediye tüzel kişiliğine tahsis edileceği, ihtiyaçtan fazla çıkan kısmın ise, ihtiyaç içinde bulunan çevre köy veya belediyelerle hayvancılık yapan özel veya tüzel kişilere kiralanabileceği, ayrıca ıslah edilmek suretiyle mera olarak kullanılabilecek alanların, gerekli ıslah işlemlerini taahhüt eden özel ve tüzel kişilere kiralanabileceği, köy veya belediyelerin mera ihtiyacında değişme ve gelişmeler olması durumunda tahsis kararının değiştirilebileceği, tahsis kararının değiştirilmesinin ise komisyonun teklifi üzerine valiliğin onayı ile yapılacağı anlaşılmaktadır.

2886 sayılı Kanun'da, turistik tesis kurulacak yerlerin ve turistik tesislerin ve enerji üretimi tesisleri ile iletim ve dağıtım tesis ve şebekelerinin ihtiyacı olan araziler ile doğal gaz iletim, dağıtım ve depolama tesis ve şebekelerinin ihtiyacı olan araziler dışında kalan, Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin kiralanmasında kira süresinin 10 yıldan çok olamayacağının belirtildiği, 4342 sayılı Kanun'da ise meraların ne kadar süre ile kiralanacaklarına ilişkin açık bir düzenleme bulunmadığı dikkate alındığında, Mera Yönetmeliği'nde yer alan düzenlemelerle üst norm konumunda bulunan 2886 sayılı Kanun'da öngörülen 10 yıllık sürenin arttırılmasının mümkün olmadığı sonucuna varılmaktadır.

Bu durumda, uyuşmazlık konusu mera vasıflı arazilerin 2886 sayılı Kanun'un 51/g maddesi uyarınca pazarlık usulüyle 25 yıla kadar süreyle kiraya verilmesine ilişkin ihalede bu yönüyle hukuka uygunluk bulunmadığından, davanın reddi yolundaki temyize konu İdare Mahkemesi kararında hukukî isabet görülmemiştir.

(X) KARŞI OY

Dosyanın incelenmesinden, mera parsellerinin toplam 25 yıla kadar ıslah amaçlı kiralanmasına dair Eskişehir Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı kararının iptalinin istenildiği, idare mahkemesince davanın reddine karar verildiği anlaşılmaktadır.

4342 sayılı Mera Kanunu'nun 12. maddesinde, ihtiyacı karşılayacak miktarda mera alanlarının, köy veya belediye halkının ortak olarak yararlanması amacıyla, köy veya belediye tüzel kişiliğine tahsis edileceği, ihtiyaçtan fazla çıkan kısmın ise, ihtiyaç içinde bulunan çevre köy veya belediyelerle hayvancılık yapan özel veya tüzel kişilere kiralanabileceği, ıslah edilmek suretiyle mera olarak kullanılabilecek alanların ise, gerekli ıslah işlemlerini taahhüt eden özel ve tüzel kişilere kiralanabileceği; kiralama usul ve esaslarının yönetmelikle belirleneceği düzenlenmiştir.

4342 sayılı Kanun'a dayanılarak çıkarılan Mera Yönetmeliği’nin 7. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde ise, “... ihtiyaç fazlası olarak belirlenen mera, yaylak, kışlaklar ile umuma ait çayır ve otlak alanları, öncelikle en yakın köy veya belediyeye, o köy veya belediyede oturan ve hayvancılık yapan çiftçilere veya bu amaçlı kuruluşlara, bunun mümkün olmaması halinde hayvancılık yapan veya hayvancılık işletmesi kurmak isteyenlere ıslah etmek koşulu ile yirmi beş yıla kadar ihale ile kiralanabilir. ...” kuralına yer verilmiştir.

Açıklanan Kanun ve Yönetmelik hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, ıslah edilmek suretiyle mera olarak kullanılabilecek alanların gerekli ıslah işlemlerini taahhüt eden özel ve tüzel kişilere yirmibeş yıla kadar kiraya verilebileceği anlaşılmaktadır.

2886 sayılı Kanun'un 64. maddesinde, “Kiraya verilecek taşınır ve taşınmaz malların kira süresi, on yıldan çok olamaz. ...” kuralı yer almakta ise de; davaya konu uyuşmazlıkta özel kanun niteliğinde olan 4342 sayılı Mera Kanunu ve bu kanuna istinaden çıkarılan Mera Yönetmeliği hükümlerinin esas alınması gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle, Mahkeme kararının onanması gerektiği oyuyla karara katılmıyorum.