Danıştay 13. Daire E.2019/3833 K.2024/4301

2. ... Kurulu VEKİLLERİ : Av. ...

DAVANIN KONUSU

01/08/2019 tarih ve 30849 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Radyo, Televizyon ve İsteğe Bağlı Yayınların İnternet Ortamından Sunumu Hakkında Yönetmelik'in tamamının, bu talebin kabul edilmemesi halinde 4. maddesinin birinci fıkrasının (l) bendindeki "bir medya hizmet sağlayıcı tarafından sunulan" ifadesinin, 5. maddesinin beşinci fıkrasının, 6. maddesinin birinci fıkrasında yer alan "ve Üst Kurulca kayıt altına alınmak",

"(sadece kablolu ortamdan tek il için yayın lisansı bulananlar hariç)" ve "ve yayınlarını sunacakları URL adresi ve/veya yayınlarının iletimini gerçekleştirecek platforma işletmecisinin Üst Kurula bildirmek ve Üst Kurulca kayıt altına alınmak" ifadelerinin, 6. maddesinin ikinci fıkrasının, 7. maddesinin birinci fıkrasının, 7. maddesinin ikinci fıkrasının (a), (b), (c), (ç) ve (d) bentlerinin bu bentler iptal edildiğinde fıkrada yer alan "ve aşağıdaki belgeler de eklenmek" ifadesi fazlalık olacağından bu ifadenin, 7. maddesinin beşinci fıkrasının,

8. maddesinin birinci fıkrasındaki "İnternet ortamından yayın iletim yetkisi Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kurulan limited veya anonim şirketlere verilir." cümlesinin, 8. maddesinin ikinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentlerinin, 10. maddesinin birinci fıkrasındaki "bu durum Üst Kurulun internet sitesinden duyurulur." ve fıkranın 2. cümlesinin başındaki "Bu duyuruda" ifadeleri ile birinci fıkrasının (c) bendindeki "bu duyuruyu" ifadesinin, söz konusu ifadeler çıkartıldığında madde genel hatlarıyla anlamını yitireceğinden 10. maddenin tamamının,

11. maddesinin birinci fıkrasındaki "bu durum Üst Kurulun internet sitesinden duyurulur." ve fıkranın 2. cümlesinin başındaki "Bu duyuruda" ifadeleri ile birinci fıkrasının (c) bendindeki "bu duyuruyu" ifadesinin, madde metninden çıkartılması,

söz konusu ifadeler çıkartıldığında madde genel hatlarıyla anlamını yitireceğinden 11. maddenin tamamının, 10. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde yer alan "ve ayrıca aynı Kanunun 33 üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca ilgililer hakkında suç duyurusunda bulunulacağı" ve aynı maddenin üçüncü fıkrasının (b) bendinin (2) numaralı bölümünde yer alan "6112 sayılı Kanunun 33 üncü maddesi uyarınca, yayın yapan gerçek kişiler ile tüzel kişilerin yönetim kurulu üyeleri ve genel müdürü hakkında suç duyusunuda bulunulur." ifadelerinin,

Geçici 1. maddenin birinci fıkrasının (b) bendinin (2) numaralı bölümünde yer alan "6112 sayılı Kanunun 33 üncü maddesi uyarınca, yayın yapan gerçek kişiler ile tüzel kişilerin yönetim kurulu üyeleri ve genel müdürü hakkında suç duyusunuda bulunulur." ifadesinin,

11. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde yer alan "Başvuru talebini içeren dilekçesiyle birlikte taahhütnameyi sunmaz ve üç aya tekabül eden yayın iletim yetkilendirme ücretini peşin olarak ödemez veya yayın hizmetlerinin iletimine bu duyuruyu müteakiben yetmiş iki saat içerisinde son vermez ise Üst Kurul tarafından 6112 sayılı Kanun'un 29/A maddesinin ikinci fıkrası uyarınca sulh ceza hakiminden söz konusu yayınla ilgili olarak içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi talebinde bulunulacağı",

üçüncü fıkrasının (b) bendinde yer alan "Bu maddeye uygun olarak internet ortamından yayın iletim yetkisi başvurusunda bulunulmaması hâlinde, Üst Kurul tarafından 6112 sayılı Kanunun 29/A maddesinin ikinci fıkrası uyarınca,

söz konusu yayınla iligil olarak sulh ceza hakiminden içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi talep edilir." ifadelerinin ve Geçici 1. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin son cümlesinde yer alan "Bir ay içerisinde internet ortamından yayın iletim yetkisi başvurusunda bulunmamaları veya başvuruda bulundukları halde Üst Kurulca verilecek süre içerisisende eksikliklerini tamamlamamaları halinde Üst Kurul tarafından, 1) 6112 sayılı Kanunun 29/A maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, söz konusu yayınla iligil olarak sulh ceza hakiminden içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi talep edilir." ifadesinin,

10. maddesinin üçüncü fıkrasının (a) bendindeki "bu maddede belirtilen süre ve koşullarla" ifadesinin, 11. maddesinin üçüncü fıkrasının (a) bendindeki "bu maddede belirtilen süre ve koşullarla" ifadesinin, 12. maddesinin birinci, ikinci ve dördüncü fıkrası ile 15. maddesinin birinci fıkrasındaki "İnternet ortamından yayın iletim yetkilendirme ücreti yıllık 100.000,00 Türk lirasıdır." ifadesinin ve aynı fıkranın son cümlesindeki "bu ücrete ilave olarak" ifadesi ile ikinci fıkrasının, 12. maddesinin üçüncü fıkrasının ve 15. maddesinin birinci fıkrasındaki "Koşullu erişim sağlayan internet yayın platform işletmecileri bu ücrete ilave olarak,

yıllık net satışlarının binde beşini, izleyen yılın Nisan ayı sonuna kadar Üst Kurula öderler." ifadesinin iptali ile anılan Yönetmeliğin dayanağı olan 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun'un 29/A maddesinin Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesi'ne başvurulması istenilmektedir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Dava konusu Yönetmelik ile davacı arasında hukuken korunabilir, somut, güncel ve meşru bir menfaat ilgisinin bulunmaması nedeniyle davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI ...'İN DÜŞÜNCESİ

Dava.

Radyo, Televizyon ve İsteğe Bağlı Yayınların İnternet Ortamından Sunumu Hakkında Yönetmelik'in tamamının, bu talebin kabul edilmemesi hâlinde 4. maddesinin 1. fıkrasının (l) bendindeki "bir medya hizmet sağlayıcı tarafından sunulan" ifadesinin, 5. maddesinin 5. fıkrasının, 6. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "ve Üst Kurulca kayıt altına alınmak", "(sadece kablolu ortamdan tek il için yayın lisansı bulananlar hariç)" ve "ve yayınlarını sunacakları URL adresi ve/veya yayınlarının iletimini gerçekleştirecek platforma işletmecisinin Üst Kurula bildirmek ve Üst Kurulca kayıt altına alınmak" ifadelerinin, 6. maddesinin 2. fıkrasının,

7. maddesinin 1. fıkrasının, 7. maddesinin 2. fıkrasının (a), (b), (c), (ç) ve (d) bentlerinin bu bentler iptal edildiğinde fıkrada yer alan "ve aşağıdaki belgeler de eklenmek" ifadesi fazlalık olacağından bu ifadenin, 7. maddesinin 5. fıkrasının, 8. maddesinin 1. fıkrasındaki "İnternet ortamından yayın iletim yetkisi Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kurulan limited veya anonim şirketlere verilir." cümlesinin, 8. maddesinin 2. fıkrasının (a), (b) ve (c) bentlerinin,

10. maddesinin 1. fıkrasındaki "bu durum Üst Kurulun internet sitesinden duyurulur." ve fıkranın 2. cümlesinin başındaki "Bu duyuruda" ifadeleri ile 1. fıkrarın (c) bendindeki "bu duyuruyu" ifadesinin, söz konusu ifadeler çıkartıldığında madde genel hatlarıyla anlamını yitireceğinden 10. maddenin tamamının, 11. maddesinin 1. fıkrasındaki "bu durum Üst Kurulun internet sitesinden duyurulur." ve fıkranın 2. cümlesinin başındaki "Bu duyuruda" ifadeleri ile 1. fıkrarın (c) bendindeki "bu duyuruyu" ifadesinin, madde metninden çıkartılması,

söz konusu ifadeler çıkartıldığında madde genel hatlarıyla anlamını yitireceğinden 11. maddenin tamamının, 10. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde yer alan "ve ayrıca aynı Kanunun 33 üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca ilgililer hakkında suç duyurusunda bulunulacağı" ve aynı maddenin 3. fıkrasının (b) bendinin (2) numaralı bölümünde yer alan "6112 sayılı Kanunun 33 üncü maddesi uyarınca, yayın yapan gerçek kişiler ile tüzel kişilerin yönetim kurulu üyeleri ve genel müdürü hakkında suç duyusunuda bulunulur." ifadelerinin,

Geçici 1. maddenin 1. fıkrasının (b) bendinin (2) numaralı bölümünde yer alan "6112 sayılı Kanunun 33 üncü maddesi uyarınca, yayın yapan gerçek kişiler ile tüzel kişilerin yönetim kurulu üyeleri ve genel müdürü hakkında suç duyusunuda bulunulur." ifadelsinin,

11. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde yer alan "Başvuru talebini içeren dilekçesiyle birlikte taahhütnameyi sunmaz ve üç aya tekabül eden yayın iletim yetkilendirme ücretini peşin olarak ödemez veya yayın hizmetlerinin iletimine bu duyuruyu müteakiben yetmiş iki saat içerisinde son vermez ise Üst Kurul tarafından 6112 sayılı Kanun'un 29/A maddesinin ikinci fıkrası uyarınca sulh ceza hakiminden söz konusu yayınla ilgili olarak içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi talebinde bulunulacağı", 3. fıkrasının (b) bendinde yer alan "Bu maddeye uygun olarak internet ortamından yayın iletim yetkisi başvurusunda bulunulmaması hâlinde,

Üst Kurul tarafından 6112 sayılı Kanunun 29/A maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, söz konusu yayınla iligil olarak sulh ceza hakiminden içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi talep edilir." ifadelerinin ve Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinin son cümlesinde yer alan "Bir ay içerisinde internet ortamından yayın iletim yetkisi başvurusunda bulunmamaları veya başvuruda bulundukları halde Üst Kurulca verilecek süre içerisisende eksikliklerini tamamlamamaları halinde Üst Kurul tarafından, 1) 6112 sayılı Kanunun 29/A maddesinin ikinci fıkrası uyarınca,

söz konusu yayınla iligil olarak sulh ceza hakiminden içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi talep edilir." ifadesinin, 10. maddesinin 3. fıkrasının (a) bendindeki "bu maddede belirtilen süre ve koşullarla" ifadesinin, 11. maddesinin 3. fıkrasının (a) bendindeki "bu maddede belirtilen süre ve koşullarla" ifadesinin, 12. maddesinin 1., 2. ve 4. fıkrası ile 15. maddesinin 1. fıkrasındaki "İnternet ortamından yayın iletim yetkilendirme ücreti yıllık 100.000,00 Türk lirasıdır." ifadesinin ve aynı fıkranın son cümlesindeki "bu ücrete ilave olarak" ifadesi ile 2. fıkrasının,

12. maddesinin 3. fıkrasının ve 15. maddesinin 1. fıkrasındaki "Koşullu erişim sağlayan internet yayın platform işletmecileri bu ücrete ilave olarak, yıllık net satışlarının binde beşini, izleyen yılın Nisan ayı sonuna kadar Üst Kurula öderler." ifadesinin Anayasaya, 6112 sayılı Kanun ve gerekçesine, 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa aykırı olduğu ileri sürülerek iptali ile anılan Yönetmeliğin dayanağı olan 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun'un 29/A maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğundan bahisle iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurulması istemiyle açılmıştır.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1/a fıkrasında, idarî davaların idarî işlemler hakkında yetki, sebep, şekil, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılacağı belirtildikten sonra, ilk inceleme konularının belirlendiği 14. maddesinin 3/c bendinde dava dilekçesinin ehliyet yönünden de inceleneceği, 15. maddesinin 1/b bendinde ise, bu hususta kanuna aykırılık görülmesi hâlinde davanın reddedileceği kurala bağlanmıştır.

İptal davasının ön koşullarından biri olan "menfaat ihlali", doktrin ve içtihatlarda dava konusu işlemle davacı arasında kurulan kişisel, meşru ve güncel bir menfaat alâkası olarak tanımlanmaktadır. Sözü edilen menfaat alâkasının varlığı ve sınırlarının her olayda yargı yerince uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenmesi gerekmektedir.

Davacı vekili tarafından, dava konusu edilen yönetmelik ile internet yayıncılığına getirilen sınırlamaların internet yayıncılığı yapan kişileri ilgilendirdiği gibi, her bir vatandaşın Anayasal haklarını da ilgilendirdiği, dava konusu Yönetmeliğin de temel hak ve özgürlüklerle (ifade özgürlüğü, basın özgürlüğü) ilgili olduğu ve Yönetmeliğin dayanak maddelerinden biri olan 6112 sayılı Kanun'un 29/A maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğu", müvekkilinin dolaylı olarak menfaatinin bulunduğu ileri sürülerek bakılan davanın açıldığı anlaşılmakta ise de;

dava konusu Yönetmeliğin, radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayın hizmetlerinin internet ortamında sunumu ile bu yayın hizmetlerini internet ortamında sunan özel medya hizmet sağlayıcı kuruluşları ve bu yayın hizmetlerinin iletimini sağlayan platform işletmecilerini kapsadığı, medya hizmet sağlayıcılara yayın lisansı ile platform işletmecilerine yayın iletim yetkisi verilmesi ve söz konusu yayınların denetlenmesine ilişkin usul ve esasları düzenlediği; davacının yönetmelik kapsamında olan yayın hizmetlerini internet ortamında sunan özel medya hizmet sağlayıcı ya da bu yayın hizmetlerinin iletimini sağlayan platform işletmecisi olmadığı,

gerçek ve tüzel kişilerin salt vatandaş veya tüzel kişilikleri olması nedeniyle iptal davası açma haklarının olamayacağı, dava konusu edilen düzenlemeyle makul ve ciddi bir ilişkinin, kişisel meşru, aktüel bir menfaat bağının bulunması gerektiği, ancak dava konusu Yönetmeliğin, davacının ne tür bir menfaatini ihlâl ettiğinin ortaya konulamadığı görülmektedir.

Bu itibarla, davacının 01/08/2019 tarih ve 30849 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Radyo, Televizyon ve İsteği Bağlı Yayınların İnternet Ortamında Sunumu Hakkında Yönetmeliğin iptali istemiyle dava açma ehliyeti bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Açıklanan nedenlerle davanın ehliyet yokluğu nedeniyle reddi gerektiği, düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1/a fıkrasında, idari davaların idari işlemler hakkında yetki, sebep, şekil, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılacağı belirtildikten sonra, ilk inceleme konularının belirlendiği 14. maddesinin 3/c bendinde dava dilekçesinin ehliyet yönünden de inceleneceği, 15. maddesinin 1/b bendinde ise, bu hususta kanuna aykırılık görülmesi hâlinde davanın reddedileceği kurala bağlanmıştır.

İptal davasının subjektif ehliyet şartı olan "menfaat ihlali", öğretide ve içtihatta dava konusu işlemle davacı arasında kurulan kişisel, meşru, güncel bir menfaat alâkası olarak tanımlanmaktadır. Menfaatin kişisel olması, idarî işlemin mutlaka davacı hakkında tesis edilmiş olmasını gerektirmemektedir. Sözü edilen menfaat alakasının varlığı ve sınırlarının her olayda yargı yerince uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenmesi gerekmektedir.

Dava konusu Yönetmeliğin iptali isteminde bulunan davacı, bir gerçek kişi olup dava dilekçesinde dava konusu Yönetmeliğin Anayasa’ya, 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun ile gerekçesine, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na ve sair mevzuata aykırı olduğu, Yönetmelik ile internet yayıncılığına getirilen sınırlamaların internet yayıncıları yanında her bir vatandaşın Anayasal haklarını da ilgilendirdiği,

Yönetmelik ile getirilen sınırlamaların yayıncı kuruluşların ve internet yayıncılarının Anayasa ve yasalardan kaynaklanan haklarına zarar vermesi yanı sıra, yayıncılığa getirilen sınırlamalar sebebi ile dolaylı olarak Anayasa'nın 22. maddesinde düzenlenen haberleşme hürriyetini, 26. maddesinde düzenlenen düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetini ve 27. maddesinde düzenlenen bilim ve sanat hürriyetini ihlal ettiğinden bahisle dava açma konusunda ehliyeti bulunduğundan bahisle bakılan davanın açıldığı ileri sürülmüş ise de dava konusu Yönetmeliğin, radyo,

televizyon ve isteğe bağlı yayın hizmetlerinin internet ortamında sunumu ile bu yayın hizmetlerini internet ortamında sunan özel medya hizmet sağlayıcı kuruluşları ve bu yayın hizmetlerinin iletimini sağlayan platform işletmecilerini kapsadığı, medya hizmet sağlayıcılara yayın lisansı ile platform işletmecilerine yayın iletim yetkisi verilmesi ve söz konusu yayınların denetlenmesine ilişkin usul ve esasları düzenlediği, davacının işbu Yönetmelik kapsamında olan yayın hizmetlerini internet ortamında sunan özel medya hizmet sağlayıcı ya da bu yayın hizmetlerinin iletimini sağlayan platform işletmecisi olmadığı,

gerçek ve tüzel kişilerin salt vatandaş veya tüzel kişilikleri olması nedeniyle iptal davası açma haklarının olamayacağı, dava konusu edilen düzenlemeyle makul ve ciddi bir ilişkinin, kişisel meşru, aktüel bir menfaat bağının bulunması gerektiği, ancak dava konusu Yönetmeliğin, davacının ne tür bir menfaatini ihlal ettiğinin ortaya konulamadığı hususları dikkate alındığında, dava konusu Yönetmelik ile davacının menfaat alakasının bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Bu itibarla, davacının 01/08/2019 tarih ve 30849 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Radyo, Televizyon ve İsteğe Bağlı Yayınların İnternet Ortamında Sunumu Hakkında Yönetmeliğin iptali istemiyle dava açma ehliyeti bulunmamaktadır.