Danıştay 13. Daire E.2020/3535 K.2024/245

Dava konusu istem: Dağıtıcı lisansı sahibi davacı şirketin, bayisi olan … Akaryakıt Tarım Gıda Nakliye İnşaat Tekstil Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi'ne ait akaryakıt istasyonunda yapılan denetimde, bayinin otomasyon sisteminin doğru ve sağlıklı veriler içermediği ve bayide tespit edilen aykırılıkların Kurum'a bildirilmediğinden bahisle 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 19. maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendinin 3 numaralı alt bendi uyarınca 1.026.994-TL idari para cezası verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesi'nce verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; dağıtıcı lisansı sahibi davacının bayisinin faaliyet gösterdiği akaryakıt istasyonunda 25/11/2016 tarihinde yapılan denetimde, üç adet yer altı tankının dolum hareketlerinin incelendiği, alış faturalarının tarihleri dışında çok sayıda ve olağan dışında dolum verisi olduğunun anlaşıldığı, Petro-Net görevlisi tarafından "arızadan kaynaklı hayali dolum" olabileceğinin belirtildiği, davacının durumu üç ay önce tespit ederek Petro-Net'e bildirdiği,

10/12/2016 tarihinde gerçekleştirilen denetimde ise, topraklama nedeniyle 1 ve 2 numaralı tanklarda meydana gelen arızanın giderildiği ve hayali dolum algılanmadığı, ancak 3 numaralı tankta arızanın devam ettiğinin görüldüğü, bayinin denetim tarihi de dahil davalı kurum kayıtlarında yer alan otomasyon dökümü incelendiğinde, birbirini izleyen tarihlerdeki verilerin uyumsuz olduğu, 01/10/2016-30/10/2016 tarihlerini kapsayan dönem için yapılan incelemede ise "dönem başı stok+toplam dolum-toplam satış=dönem sonu stok" hesaplamasının sağlanmadığının anlaşıldığı,

ancak bu sorunun 1 ve 2 numaralı tanklar açısından topraklama hatasından kaynaklandığı, topraklama sorunu giderildiği hâlde 3 numaralı tankta hayali dolumun devam ettiği, Petro-Net görevlisi tarafından sorunun prop arızasından kaynaklı olabileceğinin belirtildiği, nihayet bayi tarafından bu arızanın 10/01/2017 tarihinde giderildiğinin beyan edildiği, 10/10/2016-30/10/2016 tarihlerini kapsayan dönem için yapılan incelemede, tanklarda topraklama arızasının olduğunun açık olduğu, istasyonda "hayali dolum" olmadığı, davacının arızanın niteliğinden denetim tarihinde haberdar olduğu ve arızayı Petro-Net firmasına bildirdiği,

aynı fiil nedeniyle bayiye verilen idari para cezasının iptali istemiyle açılan davada Mahkemelerinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile işlemin iptaline karar verildiği, her ne kadar davacı tarafından bayisinin otomasyon sisteminin doğru ve sağlıklı veriler içermediğini Kurum'a bildirmesi gerekiyor ise de somut olayda davacının arızanın giderilmesi için Petro-Net firmasına durumu bildirerek aykırılığı gidermeye çalıştığının sabit olduğu, ceza hukukunun genel prensiplerinden olan ve idari para cezaları konusunda da aranması gereken "kasıt" unsurunun somut olayda oluşmadığı,

bu durumda davacının dava konusu fiili kasten işlediğinin her türlü şüpheden uzak bir şekilde ortaya konulamadığı anlaşıldığından dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nce; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, dağıtıcı lisansı sahiplerinin, bayilerinde kurmak ve uygulamakla yükümlü olduğu otomasyon sisteminde meydana gelen arızaları 10 gün içerisinde gidermesi, otomasyon sisteminin sağlıklı çalışmadığı durumlarda akaryakıt ikmalini kesmesi yükümlülüğünün bulunduğu, bu bağlamda Petro-Net ünvanlı firmaya yapılan arıza bildirimiyle yükümlülüğün yerine getirilmiş olmayacağı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, ilgili bayide otomasyon sisteminin kurulduğu, satışların takip edildiği, meydana gelen arızanın denetim tarihinden yaklaşık üç ay önce otomasyon sistemine kuran Petro-Net firmasına bildirildiği, aykırılığın giderilmeye çalışıldığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Dağıtıcı lisansı sahibi davacı şirketin bayisine ait akaryakıt istasyonunda 25/11/2016 ve 10/12/2016 tarihlerinde gerçekleştirilen denetimlerde yapılan tespitler doğrultusunda, davacı şirketin, bayisine ait akaryakıt istasyonundaki otomasyon sisteminin doğru ve sağlıklı çalışmasını sağlayacak gerekli tedbirleri almadığı ve bu kapsamda oluşan aykırılıkları Kurum'a bildirmediğinden bahisle 5015 sayılı Kanun'un 7. maddesinin altıncı fıkrası ile 1240 sayılı Kurul Kararı'nın 4. maddesinin birinci fıkrası, 5. maddesinin (1) fıkrasının (a), (b),

(c) bentleri ile 6. maddenin birinci fıkrasının (a) bendine aykırılık nedeniyle anılan Kanun'un 19. maddesinin 2. fıkrasının (c) bendinin 3 numaralı alt bendi uyarınca 1.026.994-TL idari para cezası verilmesine ilişkin tesis edilen … tarih ve … sayılı Kurul kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun ''Amaç ve kapsam'' başlıklı 1. maddesinde, ''Bu Kanun'un amacı; yurt içi ve yurt dışı kaynaklardan temin olunan petrolün doğrudan veya işlenerek güvenli ve ekonomik olarak rekabet ortamı içerisinde kullanıcılara sunumuna ilişkin piyasa faaliyetlerinin şeffaf, eşitlikçi ve istikrarlı biçimde sürdürülmesi için yönlendirme, gözetim ve denetim faaliyetlerinin düzenlenmesini sağlamaktır.''; ''Lisans sahiplerinin temel hak ve yükümlülükleri'' başlıklı 4. maddesinde, ''Lisans, sahibine lisansta yer alan faaliyetin yapılması ile bu konularda taahhütlere girişilmesi haklarını verir.

Lisans ile tanınan haklar; bu Kanunun, ilgili diğer mevzuatın ve lisansta yer alan kayıtlı hususların yerine getirilmesi koşuluyla kullanılır. Piyasa faaliyetinde bulunanlar, kötüniyet veya tehlikeli eylem sonucunu doğuracak her türlü işlemden özenle kaçınmak, bunların oluşumunun engellenmesi için her türlü tedbiri almak ile istenmeyen durumları en kısa sürede gidermek zorundadır.''.

7. maddesinin altıncı fıkrasında, ''Dağıtıcı lisansı sahipleri, Kurum tarafından belirlenen esaslara uygun olarak bayilerinde kaçak akaryakıt satışının yapılmasını önleyen teknolojik yöntemleri de içeren bir denetim sistemi kurmak ve uygulamakla yükümlüdür. (...)"; fiil tarihinde yürürlükte bulunan hâliyle 19. maddesinde ise, ''Bu Kanuna göre idarî para cezalarının veya idarî yaptırımların uygulanması, bu Kanunun diğer hükümlerinin uygulanmasına engel oluşturmaz.

Bu Kanuna göre verilen ceza ve tedbirler diğer kanunlar gereği yapılacak işlemleri engellemez. Bu Kanuna göre; a) Aşağıdaki hâllerde, sorumlulara altıyüzbin Türk Lirası idarî para cezası verilir: ...4) 5, 6, 7, 8, 16, 17 ve 18'inci maddelerin ihlâli.'' kurallarına yer verilmiştir.

Petrol Piyasası Kanunu'nun 19. Maddesi Uyarınca 2016 yılında Uygulanacak Para Cezaları Hakkında Tebliğ gereğince 5015 sayılı Kanun'un 19. maddenin ikinci fıkrasının (c) bendi uyarınca verilecek idari para cezaları yeniden değerleme oranında artırılarak 1.026.994,00-TL olarak belirlenmiştir.

21/02/2015 tarih ve 29274 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Petrol Piyasasında Dağıtıcı Lisansı Sahiplerinin Bayi Denetim Sistemine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında 27/06/2007 tarihli ve 1240 sayılı Kurul Kararında Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kurul Kararı'nın 3. maddesiyle değiştirilen "Denetim Sistemi Kurma ve Uygulama Yükümlülüğü" başlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasında, "Dağıtıcı lisansı sahipleri, tescilli markası altında bayilerinde kaçak akaryakıt satışının yapılmasını önleyen teknolojik yöntemleri de içeren bir bayi denetim sistemi kurar ve uygular.";

aynı maddenin (a) bendinde, "Dağıtıcı lisansı sahibi ... a) Akaryakıt istasyonlarında akaryakıt hareketlerinin elektronik ortamda izlenebilmesine yönelik istasyon otomasyon sistemi kurar. Bayi denetim sistemi ile bayilerindeki akaryakıt hareketlerini izler ve raporlar.".

4. maddesiyle değiştirilen 5. maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (ç) bentlerinde, "Dağıtıcı lisansı sahipleri, akaryakıt istasyonlarında tadilat dışında kalan her yerde (tank, geçici tank, pompa vs.) istasyon otomasyon sisteminin çevrim içi olmasını ve bayi denetim sistemi kapsamında veri kaybı oluşmamasını sağlar. Bayilerindeki istasyon otomasyon sistemi usul ve esaslara uygun olacak şekilde çevrim içi olana kadar ilgili bayiye akaryakıt ikmali yapamaz. ...

Bayilik lisansı sahiplerinin lisanslarında Kurum tarafından dağıtıcı değişikliği tadili yapıldığı günden itibaren 10 gün içerisinde istasyon otomasyon sistemini çalışır hâle getirir.".

5. maddesiyle değiştirilen 6. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, "Dağıtıcı lisansı sahipleri, akaryakıt istasyonunda aykırılık tespit etmesi halinde; konuya ilişkin bilgi belgeler ile istasyon otomasyon sistemi verilerini bildirim sistemi aracılığıyla 24 saat içinde Kuruma bildirir." kuralına yer verilmiş; aynı maddenin ikinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentlerinde, "Bayilik lisansı sahipleri, akaryakıt istasyonlarında kurulu olan istasyon otomasyon sisteminin güvenliğinden sorumludur.

İstasyon otomasyon sistemine izinsiz müdahalede bulunamaz. İstasyon otomasyon sistemi çevrim içi olmayan yerlerde (tank, geçici tank, pompa vs.) akaryakıt hareketine konu eylem (satış, dolum vs.) gerçekleştiremez." kuralı yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Aktarılan mevzuat hükümlerine göre, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından belirlenen esaslara uygun olarak bayilerinde kaçak akaryakıt satışının yapılmasını önleyen teknolojik yöntemleri de içeren bir denetim sistemi kurmanın ve uygulamanın dağıtıcı lisansı sahiplerinin yükümlülüklerinden biri olduğu anlaşılmaktadır.

Dosyanın incelenmesinden, dağıtıcı lisansı ile faaliyet gösteren davacı şirketin bayisine ait akaryakıt istasyonunda 25/11/2016 ve 10/12/2016 tarihlerinde yapılan denetimlerde bayinin otomasyon sisteminin arızalı olmasına rağmen faaliyete devam edildiğinin tespit edildiği, söz konusu arızadan, ilk denetim tarihinin üç ay öncesinde haberdar olan davacı şirketin Kurum'a bildirimde bulunmadığı anlaşıldığından dağıtıcı olan davacı şirketin bayisine ait istasyonda mevzuatta öngörülen bayi denetim sistemine ilişkin otomasyon sistemini uygulama yükümlülüğünü yerine getirmediği görülmektedir.

Bu itibarla, sözleşmeli bayisine ait akaryakıt istasyonunda istasyon otomasyon sisteminin sağlıklı çalışmadığından bahisle davacı şirkete idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu Kurul kararında hukuka aykırılık, dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında ise hukukî isabet bulunmamaktadır.