Danıştay 13. Daire E.2021/2873 K.2024/878

Ürnleri Hayvancılık Taahhüt Ticaret Ltd. Şti. VEKİLLERİ : Av. …, Av. …

İSTEMİN KONUSU

… Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: LPG otogaz bayilik lisansı sahibi davacı şirkete ait istasyonda 01/06/2016 tarihinde gerçekleştirilen denetimde, fiyat tanıtım panosu ile pompa satış fiyatının farklı olduğu tespit edildiğinden bahisle 5307 sayılı Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG) Piyasası Kanunu'nun 16. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendinin (4) nolu alt bendi uyarınca 442.596,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin … tarih … sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:. İdare Mahkemesi'nce verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda.

01/06/2016 tarihinde Adana İl Jandarma Komutanlığına bağlı ekipler tarafından, LPG-… sayılı lisans ile faaliyet gösteren davacı şirkete ait akaryakıt istasyonunda denetimlerde bulunulduğu, denetim esnasında istasyon fiyat tanıtım panosu ile pompa satış fiyatının farklı olduğunun tespit edildiği, fiyat ilan panosunda motorin fiyatının 3,30-TL yazarken pompa satış fiyatının 3,92-TL olduğu, LPG fiyatının ilan panosunda 2,40-TL yazarken pompa satış fiyatının 2,49-TL olduğunun tespit edildiği, fiyat tanıtım panosu ve pompa satış fiyatı arasındaki bu uyuşmazlığın A-038131 sayılı tutanağa bağlandığı,

söz konusu tutanağın jandarma ekipleri ve istasyon sahibi sıfatıyla "Murat Karanfil" tarafından imza altına alındığı, bahse konu tutanağın ve ekine eklenen ekler ile anılan istasyonda çekilen fotoğrafların davalı kuruma gönderilmesi üzerine konuyla ilgili soruşturma başlatıldığı ve 11/09/2018 tarih 1231 sayılı Soruşturma Raporunun hazırlandığı, fiyat ilan panosu ile pompa satış fiyatı arasında ki fiyat uyuşmazlığının olduğu sonucuna varılarak dava konusu idari para cezasının verildiği görülmüş olup; ihtar müessesesinin görülmekte olan uyuşmazlıkta uygulanıp uygulanmayacağına bakıldığında.

Kurul’un … tarih ve … sayılı kararıyla belirlenen "5307 Sayılı Kanun'un 17 nci Maddesinin İkinci Fıkrasının (a) Bendi Uyarınca Belirlenen Niteliği İtibariyle Düzeltme İmkanı Olan Fiiller" listesinde uyuşmazlığa konu fiilin yer aldığının görüldüğü, zira davacı şirket hakkında dava konusu işlemin tesis edilme gerekçesi olan pompa satış fiyatı ile fiyat ilan panosu arasındaki farklılığın niteliği tibariyle düzeltilebilir fiil kapsamında kaldığı anlaşıldığından,

ihtar müessesesinin lehe kanun olarak değerlendirilmesi suretiyle uygulanması gerektiğinden, davalı idarece tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:. Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nce; dava konusu idari para cezasının tesis edilmesine sebep olan olayın, lisans sahibine ait tesisteki LPG otogaz pompa fiyatı ile ilan edilen LPG otogaz fiyatının farklı olması olarak belirlendiği, anılan eylemin karşılığında ise "sahip olunan lisansın verdiği haklar dışında faaliyet gösterilmesi" fiilinin karşılığı olan idari para cezasının tesis edildiğinin görüldüğü,

ancak dava dosyasında mevcut olan tespite göre, ilan edilen fiyatın üzerinde bir fiyattan satış yapılması suretiyle faaliyetin usulüne uygun olarak yürütülmediği açık olmakla birlikte, mevzuatın belirlediği kurallara uygun olarak bir başka deyişle usulüne uygun yürütülmemesinden dolayı davacıya idari yaptırım uygulanması mümkün ise de, davacıya isnat edilen; lisans sahibine ait tesisteki LPG otogaz pompa fiyatı ile ilan edilen LPG otogaz fiyatının farklı olması şeklindeki fiilin karşılığının 5307 sayılı Kanunun 16. maddesinde idarî yaptırım olarak belirlenmediği anlaşıldığından,

lisansın verdiği haklar dışında faaliyetin yürütüldüğünün kabulü ile 5307 sayılı Kanunun 16. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinin (4) numaralı alt bendi uyarınca verilen idari para cezasında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Açıklanan nedenlerle, dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukukî isabetsizlik bulunmadığından, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca davalı idarenin istinaf başvurusunun belirtilen gerekçeyle reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, dava konusu işlemin hukuka ve mevzuata uygun olduğu, Adana İl Jandarma Komutanlığı ekiplerince davacıya ait akaryakıt istasyonunda yapılan denetimde motorin ve LPG satış fiyatının ilan panosu ile pompa satış fiyatı arasında farklılıklar olduğunun bildirilmesi üzerine soruşturma başlatıldığı ve bu idari para cezasının verildiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'ÜN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının gerekçeli onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı şirkete ait akaryakıt istasyonunda 01/06/2016 tarihinde gerçekleştirilen denetimde istasyon fiyat tanıtım panosu ile pompa satış fiyatının farklı olduğunun tespit edildiği, fiyat ilan panosunda motorin fiyatının 3,30-TL yazarken pompa satış fiyatının 3,92-TL olduğu, LPG fiyatının ilan panosunda 2,40-TL yazarken pompa satış fiyatının 2,49 TL olduğunun tespit edilmesi üzerine dava konusu Kurul kararı ile davacı şirkete idari para cezası verilmiş, bu işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5307 sayılı Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG) Piyasası Kanunu ve Elektrik Piyasası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un işlem tarihinde yürürlükte bulunan hâliyle 16. maddesinde idarî para cezaları, "Yaptırımlar" başlıklı 17. maddesinde ise esas olarak piyasa faaliyetinin (geçici veya süresiz) durdurulması ve lisans iptali hususları düzenlenmiştir. 7164 sayılı Maden Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 36. maddesi ile, 5307 sayılı Kanun'un 17. maddesi, "İdarî yaptırımlar; tedbirler, lisans iptalleri ve idarî para cezalarından oluşur. (...) Bu Kanuna göre idarî yaptırımlar aşağıdaki usulde yürütülür:

a) Lisans sahibi kişiler hakkında bu Kanuna, ikincil mevzuata veya lisans hükümlerine, Kurul kararlarına aykırı davranılması hâlinde. Kurul tarafından belirlenen niteliği itibarıyla düzeltme imkânı olan fiiller için ilgilisine Kurum veya Kurumca yetkilendirilen kuruluşlar tarafından, otuz gün içerisinde aykırılığın giderilmesi, aksi hâlde hakkında geçici durdurma yapılabileceği ihtar edilir.

Verilen ihtar süresi sonunda mevzuata aykırı durumu devam ettirenlerin ilgili piyasa faaliyeti altmış gün süre ile geçici olarak durdurulur. Niteliği itibarıyla düzeltme imkânı olan fiilin tespit tarihinden itibaren iki yıl içerisinde tekrar edilmesi hâlinde ise ihtar işlemi uygulanmaksızın ilgili piyasa faaliyeti altmış gün süre ile geçici olarak durdurulur.

Geçici durdurma süresince, tehlikeli eylemin veya kötüniyetin veya ürünlerde zarar oluşmasının önlenmesi ile faaliyetin durdurulmasına neden olan durumun ortadan kaldırılmasına ilişkin faaliyetler dışında hiçbir piyasa faaliyeti yapılamaz. Geçici durdurma süresi sonunda da tespit edilen aykırılıklar giderilmezse, faaliyetin durdurulmasına devam edilerek soruşturma başlatılır ve gerekli idari yaptırımlar uygulanır. (...)" şeklinde değiştirilmiştir.

7164 sayılı Kanun'un 37. maddesi ile 5307 sayılı Kanun'a eklenen Geçici 8. maddenin birinci fıkrasında, "Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce Kurulca idari para cezası verilmemiş olan ve Kurul tarafından belirlenen niteliği itibarıyla düzeltme imkânı bulunan fiiller için, 17'nci maddenin ikinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen ihtar yapıldıktan sonra sonucuna göre gerekirse idari soruşturma başlatılarak yaptırımlar uygulanır. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce lisansı sonlandırılan veya iptal edilenler hakkında düzeltme imkânı bulunan fiiller için herhangi bir idari işlem tesis edilmez." kuralına yer verilmiştir.

Öte yandan, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 2. maddesinde, "Kabahat" deyiminin, Kanun'un karşılığında idarî yaptırım uygulanmasını öngördüğü haksızlık anlamına geldiği. 3. maddesinde, bu Kanun'un, idarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması hâlinde, diğer genel hükümlerinin, idarî para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında uygulanacağı.

"Zaman bakımından uygulama" başlıklı 5. maddesinde, 26/09/2004 tarih ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun zaman bakımından uygulamaya ilişkin hükümlerinin kabahatler bakımından da uygulanacağı, kabahatler karşılığında öngörülen idarî yaptırımlara ilişkin kararların yerine getirilmesi bakımından ise derhâl uygulama kuralının geçerli olduğu; bu maddenin atıf yaptığı 5237 sayılı Kanun'un 7. maddesinin ikinci fıkrasında, suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise, failin lehine olan kanunun uygulanacağı ve infaz olunacağı kurala bağlanmıştır.

5307 sayılı Kanun'un 17. maddesinde yer verilen kural kapsamında … tarih ve … sayılı Kurul kararı ile, "Fiyat ilan panosunda ilan edilen fiyatın üzerinde ancak bağlı dağıtım şirketince fiil tarihi itibarıyla belirlenen tavan fiyatının altında fiyatla akaryakıt satışı yapılması" niteliği itibarıyla düzeltme imkânı bulunan fiiller arasında sayılmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

7164 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikten önce, 5307 sayılı Kanun'un 16. maddesinde idarî para cezaları, 17. maddesinde ise diğer yaptırımlar düzenlenmiş olup, idarî para cezalarının da idarî yaptırım oldukları hususunda tereddüt bulunmamakla birlikte, 5307 sayılı Kanun'da idarî para cezaları ile diğer yaptırımlar farklı usûl ve esaslara bağlanmıştır.

Bu bağlamda 5307 sayılı Kanun'un 16. maddesinde, 15 günlük süre içerisinde aykırılığın giderilmesi yönünde yapılması gereken ihbar, idarî para cezası verilebilmesinin ön şartı olarak belirtilmediği hâlde, idarî para cezası dışındaki idarî yaptırımları düzenleyen 17. maddesinin önceki metninde, lisans iptali için aykırılığın giderilmesi yönünde 15 günlük süre tanıyan ihbar yapılması zorunlu görülmüştür.

Daha da önemlisi, ilgiliye verilen 15 günlük süre içerisinde aykırılıklar giderildiği takdirde piyasa faaliyetinin geçici olarak durdurulmasına karar verilemeyeceği anlaşılmakla birlikte, söz konusu aykırılığın verilen süre içerisinde giderilmiş olması idarî para cezası verilmesine engel değildir.

Başka bir anlatımla, ilgilinin mevzuata aykırı fiili hem idarî yaptırım uygulanmasını hem de idarî para cezası verilmesini gerektiriyorsa, aykırılığın verilen süre içerisinde giderilmesi durumunda ilgilinin piyasa faaliyetinin geçici olarak durdurulması ve lisans iptali gibi yaptırımlar uygulanmayacak, ancak söz konusu mevzuata aykırılık nedeniyle idarî para cezası uygulanabilecektir.

Değişiklikten sonra ise, 5307 sayılı Kanun'un 17. maddesinde yapılan yeni düzenleme ile, idarî yaptırımlar sayılmış ve idarî para cezalarının da 17. maddedeki hükme tâbi olacağı belirtilmiştir.

Bu itibarla, 16. maddede yer verilen idarî para cezalarına ilişkin fiillerden Kurul tarafından belirlenen "niteliği itibarıyla düzeltme imkânı olanlar" için otuz günlük süre içerisinde aykırılığın giderilmesi, aksi hâlde hakkında geçici durdurma yapılabileceğinin ihtar edileceğine ilişkin düzenlemenin, idarî para cezaları yönünden cezalandırılmadan önce mevzuata aykırı davranışta bulunan kişi veya kişilere söz konusu aykırılığın ortadan kaldırılması için tanınmış bir imkân olduğu, bu yönüyle ihtarın kişinin cezalandırılabilmesine ilişkin bir ön şart teşkil ettiği ve anılan Kanun değişikliğinin failin lehine olduğu anlaşılmaktadır.

Bu bağlamda, niteliği itibarıyla düzeltme imkânı bulunan fiilleri işleyenlerin önceki kanun döneminde doğrudan idarî para cezasına muhatap oldukları hâlde, söz konusu kanun değişikliğinden sonra aynı fiilleri işleyenlerin ihlâlin ortadan kaldırılması hususunda ihtar edilmelerinin öngörülmesi, böylelikle ihtar edilen kişilerin söz konusu ihlâli ortadan kaldırarak ceza almaktan kurtulabilmelerine imkân tanınması karşısında, ihtar müessesesinin maddî hukuka etkisinin bulunduğu ve lehe kanun kapsamında belirtilen fiilleri önceki kanun döneminde işleyenler yönünden de geçmişe etkili olarak uygulanması gerektiği sonucuna varılmaktadır.

Diğer taraftan, 7164 sayılı Kanun'un 37. maddesi ile 5307 sayılı Kanun'a eklenen Geçici 8. maddenin birinci fıkrasında, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce Kurulca idarî para cezası verilmemiş olan ve niteliği itibarıyla düzeltme imkânı bulunan fiilleri işleyenler için nasıl bir usûl izleneceği öngörülmüş; ikinci fıkrasında ise maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce Kurul tarafından karara bağlanmış idarî para cezalarının tahsiline ilişkin kurallara yer verilmiştir.

Söz konusu Geçici maddede, niteliği itibarıyla düzeltme imkânı bulunan fiilleri kanun değişikliğinden önce işleyen ve haklarında idarî para cezası uygulanan kişiler yönünden ne gibi bir işlem yapılacağı açıklanmamış olmakla birlikte, yeni düzenlemede yer alan ihtar müessesesi lehe kanun niteliğinde olduğundan, yargı aşamasındaki idarî para cezaları ile ilgili olarak yargı yerleri tarafından lehe kanun hükümlerinin belirtilen kişiler hakkında da uygulanması gerektiği açıktır.

Dosyanın incelenmesinden, denetimin yapıldığı 01/01/2016 tarihi itibarıyla davacı şirketin bağlı olduğu dağıtıcısının Adana ili için belirlediği LPG otogaz tavsiye fiyatının 2,49-TL olduğu, yapılan denetimde LPG otogazın tanıtım panosunda ilan edilen fiyatın 2,40-TL, pompa satış fiyatının ise 2,49-TL olduğu, dolayısıyla tavsiye fiyatı ile satış fiyatının birbirine eşit olduğu anlaşılmaktadır.

Yukarıda anılan Kurul kararı ile öngörülen düzeltilebilir nitelikteki fiile ilişkin düzenleme ile yaptırıma konu fiilin Kanun'daki düzenlenme biçiminin düzenleme amaçları ile birlikte yorumlanmaları gerekmektedir.

Bu kapsamda, düzenlemenin amacının tüketiciyi korumak ve haksız fiyat artışlarını önlemek olduğu, fiyat ilan panosunda belirtilen fiyatın üzerinde satış yapılamayacağı, ancak bu satış fiyatının da dağıtım şirketi tarafından belirlenen tavan fiyatı aşamayacağı, diğer bir deyişle, dağıtım şirketi tarafından belirlenen tavan fiyatın, o ürün için belirlenen en yüksek satış fiyatı olduğu, olayda ise, satış fiyatı (2,49 TL) ile tavan fiyatın (2,49 TL) birbirine eşit olduğu ve satış fiyatının tavan fiyatı aşmadığı görüldüğünden, düzeltilebilir fiil bakımından ise eşitlik durumunun, tavan fiyatın altında kalma koşulunu ihlal etmediği,

çünkü tavan fiyatı aşmanın söz konusu olmadığı, sonuç olarak dava konusu Kurul kararının dayanağı fiilin niteliği itibarıyla düzeltme imkânı olan fiiller arasında yer aldığı anlaşılmaktadır.

Tüm bu hususlar bir arada değerlendirildiğinde, 5307 sayılı Kanun'da yapılan değişiklik uyarınca alınan düzenleyici Kurul kararıyla niteliği itibarıyla düzeltme imkânı olan fiiller arasında sayılan "Fiyat ilan panosunda ilan edilen fiyatın üzerinde, ancak bağlı dağıtım şirketince fiil tarihi itibarıyla belirlenen tavan fiyatının altında fiyatla akaryakıt satışı yapılması" fiili nedeniyle ihtarda bulunma şartının yerine getirilmesi ve lehe kanun niteliği taşıyan söz konusu kuralın davacıya da uygulanması gerektiğinden, dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun gerekçeli olarak reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukukî isabetsizlik bulunmamaktadır.