Danıştay 13. Daire E.2021/3783 K.2024/2276

Malatya ili, Hekimhan ilçesinde bulunan ... ruhsat numaralı, ... erişim numaralı Karakuz Demir Madeni Sahasının "İşletme Hakkının Verilmesi" yöntemi ile özelleştirilmesini teminen ihaleye çıkarılmasına ilişkin ... tarih ve E-... -... sayılı yazı ile bildirilen işlemin iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI

Dava konusu maden sahasının ihaleye çıkarılmasının Devletçe işletilmesinden vazgeçildiğini gösterdiği, 2840 sayılı Bor Tuzları, Trona ve Asfaltit Madenleri ile Nükleer Enerji Hammaddelerinin İşletilmesini, Linyit ve Demir Sahalarının Bazılarının İadesini Düzenleyen Kanun ile 247 adet maden sahasının eski ruhsat sahiplerine bedelsiz iade edildiği, dava konusu demir madeni sahasının eski ruhsat sahibi olan şirketlerine iade edilmeyip ihaleye çıkarılmasının Anayasa'da güvence altına alınan eşitlik ilkesine aykırı olduğu,

müktesep hakkının kabulü ile sahanın kendisine iade edilmesi gerektiği, Devletçe işletilmeden ve kamulaştırmadan vazgeçildiği için daha önce ellerinden alınan saha için bir bedel ödenmediğinden sahanın bedelsiz geri verilmesi gerektiği, dava konusu ihale işleminin 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 22. maddesine ve hukuk devleti ilkesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

DAVALININ SAVUNMASI

Öncelikle, usule ilişkin olarak, davanın süresi içinde açılmadığından süre aşımı yönünden; davacının dava açılmasında hukukî menfaati bulunmadığından ehliyet yönünden incelenerek reddi gerektiği; esasa ilişkin olarak ise, 05/06/2004 tarih ve 25483 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 5177 sayılı Maden Kanununda ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun'un Geçici 7. maddesiyle uyuşmazlık konusu sahanın özelleştirilebileceği yönünde bir düzenleme öngörüldüğü, doğal kaynakların belli bir süre için işletme hakkı verilerek özelleştirilmesinin esas olduğu, dava konusu ihalenin de bu yöntem kapsamında yapıldığı,

eşitlik ilkesinin farklı koşullarda farklı uygulamalara imkan tanıdığı, 2840 sayılı Kanun'da kamu yararı gözetilerek ... ve Çelik İşletmeleri A.Ş.'nin (TDÇİ) uhdesinde bırakılması uygun görülen maden sahalarının belirlendiği, dava konusu işlemin kamulaştırma veya kamulaştırmadan vazgeçme işlemi olmadığı, dava konusu sahanın rödevans sözleşmesi karşılığı işletilmek üzere ihaleye çıkarılmasına ilişkin 2014 tarihli işleme açılan davanın reddedilerek kesinleştiği, dava konusu işlemin Anayasa ve ilgili kanunlara dayanarak tesis edildiği, hukuka uygun olduğu savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ . ...'NUN DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI ...'UN DÜŞÜNCESİ

Dava; Malatya ili, Hekimhan ilçesinde bulunan ... ruhsat numaralı, ... erişim numaralı Karakuz Demir Madeni Sahasının "İşletme Hakkının Verilmesi" yöntemi ile özelleştirilmesini teminen ihaleye çıkarılmasına ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmıştır. Davalı idarenin usule ilişkin itirazları yerinde görülmemiştir. Anayasa'nın 168. maddesinde; tabii servetler ve kaynakların Devletin hüküm ve tasarrufu altında olduğu kabul edilerek, mülkiyetinin gerçek ve tüzel kişilere devri yasaklanmış, bunların aranması ve işletilmesi hakkına da sahip olan Devletin, bu hakkını ancak belli bir süre için gerçek ve tüzel kişilere yasanın açık oluru ile devredilebileceği öngörülmüştür.

4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun'un "Amaç ve Kapsam" başlıklı 1. maddesinin (A) bendinde, bu Kanun'un amacının, bu maddede sayılan kuruluşların ekonomide verimlilik artışı ve kamu giderlerinde azalma sağlamak için özelleştirilmesine ilişkin esasları düzenlemek olduğu belirtilmiştir.

Kanun'un "İlkeler" başlıklı 2. maddesinin (h) bendinde de, özelleştirme uygulamalarında, tabii kaynakların, belli süre için sadece işletme hakkının verilmesi suretiyle özelleştirilmesi ilkesi benimsenmiş, maddenin son fıkrasında Kanun'daki amaç ve ilkeler doğrultusunda alınacak kararlarda öncelikler ile bunların tabi olacağı özelleştirme uygulamalarına ilişkin esas ve usullerin, kuruluşların nitelikleri ve ülke ekonomisinin gerektirdiği şartlar da dikkate alınarak Özelleştirme Yüksek Kurulu'nca saptanacağı hükme bağlanmıştır.

Aynı Yasa'nın 18. maddesinin özelleştirme yöntemlerini belirleyen (A) bendinin (c) alt bendinde ise; "işletme hakkının verilmesi", kuruluşların bir bütün olarak veya aktiflerindeki mal ve hizmet üretim birimlerinin-mülkiyet hakkı saklı kalmak kaydıyla- bedel karşılığında belli süre ve şartlarla işletilmesi hakkının verilmesi olarak tanımlanmıştır.

Dava dosyasının incelenmesinden.

04/10/1978 tarih ve 2172 sayılı Kanunla devletleştirilen ve arama ruhsatı ile işletme hakkı ... ve Çelik İşletmeleri A.Ş.'ye devredilen 251 adet demir sahasından 247'sinin 13/06/1983 tarih ve 18076 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 2840 sayılı Kanun'un 4. maddesi ile getirilen düzenleme sonrası eski sahiplerine iade edilmesine karşın, aralarında Malatya-Hekimhan Karakuz demir madeni sahasının da bulunduğu 4 adedinin ... ve Çelik İşletmeleri A.Ş.'nin uhdesinde bırakıldığı,

Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın %100 hissesine sahip olduğu ... ve Çelik İşletmeleri A.Ş.'nin ise Özelleştirme Yüksek Kurulu'nun 05/01/2001 tarih ve 2001/02 sayılı kararı ile özelleştirme kapsam ve programına alındığı, 05/06/2004 tarih ve 25483 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 5177 sayılı Maden Kanununda ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun'un Geçici 7. maddesiyle işletme ruhsatı ... ve Çelik İşletmeleri A.Ş.'ye ait olan ihale konusu saha da dahil anılan 4 adet demir sahasının 4046 sayılı Kanun'a göre Özelleştirme İdaresi Başkanlığınca özelleştirilmesine imkan tanınması sonrası dava konusu işlem ile,

Malatya ili, Hekimhan ilçesinde bulunan ... ruhsat numaralı, ... erişim numaralı Karakuz Demir Madeni Sahası'nın "İşletme Hakkının Verilmesi" yöntemi ile özelleştirilmesini teminen ihaleye çıkarılmasına karar verildiği anlaşılmaktadır.

Davacı şirket tarafından; uyuşmazlık konusu demir madeni sahasının 18/12/1968 tarihinden başlayarak 40 yıl süre ile işletme hakkının Bakanlar Kurulu'nun 01/06/1968 tarih ve 6/10140 sayılı kararı ile kendilerine verildiği, 14/10/1978 tarih ve 16434 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 2172 sayılı Devletçe İşletilecek Madenler Hakkında Kanun'un 1. maddesi ile,

belirli bölgelerdeki ve belirli cins madenlerin Devletçe aranması ve işletilmesi için Bakanlar Kurulu'na verilen yetki çerçevesinde aralarında söz konusu demir madeni sahasının da bulunduğu 251 adet demir madeninin işletme imtiyazının Bakanlar Kurulu'nun 7/166998 sayılı kararıyla imtiyaz sahiplerinden alınarak sahanın işletmesinin Devletçe yapılmasını teminen ... Çelik İşletmeleri Genel Müdürlüğü'ne verildiği.

251 adet demir sahasından 247'sinin 13/06/1983 tarih ve 18076 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 2840 sayılı Kanun'un 4. maddesi ile getirilen düzenleme uyarınca eski imtiyaz sahiplerine iade edilmesine karşın, aralarında Malatya-Hekimhan Karakuz demir madeni sahasının da bulunduğu 4 adedinin ... ve Çelik İşletmeleri A.Ş.'nin uhdesinde bırakıldığından bahisle, uyuşmazlık konusu demir madeni sahasının kendilerine iade edilmeyip dava konusu işlemle ihaleye çıkarılmasının eşitlik ilkesine aykırı olduğu,

kazanılmış haklarının kabulü ile sahanın kendilerine iadesinin gerektiği öne sürülmekte ise de, 2840 sayılı Kanun'a ekli listede belirtilenlerin dışındaki maden sahalarının eski imtiyaz sahiplerine iade edildiği, aralarında uyuşmazlık konusu demir madeni sahasının da bulunduğu 4 adet demir sahasının ise eski ruhsat sahiplerine iade edilmeyerek ... ve Çelik İşletmeleri Genel Müdürlüğü uhdesinde bırakılmasının 2840 sayılı Kanun'un 4. maddesinin amir hükmü olduğu,

söz konusu yasal düzenlemenin ve eki listenin Anayasa'nın 10. maddesinde yer alan eşitlik ilkesine aykırı olduğundan bahisle iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurulmasına yönelik istemlerin yargı yerince ciddi bulunmadığı (Danıştay Onüçüncü Dairesi'nin 11/06/2018 tarih ve E:2015/466, K:2018/2027 sayılı kararı) hususları dikkate alındığında, davacının iddialarında hukuki isabet görülmemiştir.

Buna göre, Anayasa'nın 168. maddesi ile 4046 sayılı Yasa'da belirlenen ilkeler çerçevesinde, tabii servetler ve kaynakların belli bir süre için işletme hakkının verilmesinin mümkün olduğu dikkate alındığında, uyuşmazlığa konu maden sahasının, mülkiyet hakkı saklı kalmak kaydıyla, bedel karşılığında belli süre ve şartlarla işletilmesi hakkının verilmesi yöntemi ile özelleştirilmesini teminen ihaleye çıkarılmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmamaktadır., Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKÎ SÜREÇ

Uyuşmazlık konusu demir madeni sahasının 18/12/1968 tarihinden başlayarak 40 yıl süre ile işletme hakkı Bakanlar Kurulu'nun 01/06/1968 tarih ve 6/10140 sayılı kararı ile davacıya verilmiş, 14/10/1978 tarih ve 16434 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 2172 sayılı Devletçe İşletilecek Madenler Hakkında Kanun'un 1. maddesi ile, belirli bölgelerdeki ve belirli cins madenlerin Devletçe aranması ve işletilmesi için Bakanlar Kurulu'na verilen yetki çerçevesinde aralarında söz konusu demir madeni sahasının da bulunduğu 251 adet demir madeninin işletme imtiyazı imtiyaz sahiplerinden alınarak sahanın işletmesinin Devletçe yapılmasını teminen ... Çelik İşletmeleri Genel Müdürlüğü'ne verilmiştir.

13/06/1983 tarih ve 18076 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 2840 sayılı Kanun'un 4. maddesi ile getirilen düzenleme uyarınca TDÇİ'ye devredilen 251 adet demir sahasından 247'sinin eski sahiplerine iade edilmesine karşın, Kanun'un ekli listesinde sayılan ve aralarında Malatya-Hekimhan Karakuz Demir Madeni sahasının da bulunduğu dört adedi TDÇİ'nin uhdesinde bırakılmıştır.

Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın %100 hissesine sahip olduğu TDÇİ ise Özelleştirme Yüksek Kurulu'nun (Kurul) 05/01/2001 tarih ve 2001/02 sayılı kararı ile özelleştirme kapsam ve programına alınmış, 5177 sayılı Maden Kanununda ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun'un Geçici 7. maddesi uyarınca, 2840 sayılı Kanun'un eki listedeki ... ve Çelik İşletmeleri A.Ş.'ye ait olan ihale konusu saha da dahil demir ruhsatlarının 4046 sayılı Kanun'a göre Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından özelleştirilmesine imkan tanınmıştır.

TDÇİ'nin tüzel kişiliğinin 4046 sayılı Kanun'un ilgili hükümleri çerçevesinde sona erdirilebilmesini teminen, ... tarih ve ... sayılı Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Oluru ile TDÇİ'nin tüm hak ve yükümlülükleri ile birlikte özelleştirme kapsam ve programında bulunan Sümer Holding A.Ş. ile birleştirilmesine karar verilmiş, ... tarih ve ... sayılı Özelleştirme İdaresi Başkanlığı yazısı ile de söz konusu maden sahasının beş yıla kadar süreyle rödövans sözleşmesi ile işletilmesini teminen ihaleye çıkılması hususunda Holdinge yetki verilmiş, bu yetki kapsamında, ...

Holding A.Ş. tarafından, Karakuz Demir Madeni Sahası rödövans sözleşmesi karşılığında kapalı teklif usulü ile dört yıl süreyle işletilmek üzere ihaleye çıkarılmış, işbu ihaleye ilişkin ilanın iptali istemiyle açılan davanın reddine ilişkin Dairemizin 11/06/2018 tarih ve E:2015/466, K:2018/2027 sayılı kararı, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 17/10/2018 tarih ve E:2018/2486, K:2018/4161 sayılı kararıyla kesin olarak onanmıştır.

Davalı idarece, Malatya ili, Hekimhan ilçesindeki, Ruhsat Numarası: ..., Erişim Numarası: ... olan Karakuz Demir Madeni Sahasının "İşletme Hakkının Verilmesi" yöntemi ile özelleştirilmesini teminen ihaleye çıkarılmasına ilişkin ihale ilanının ... tarih ve 31536 sayılı sayılı Resmî Gazete'de yayımlandığı ve ihaleye son teklif verme tarihinin 09/09/2021 olduğu hususlarının ... tarih ve E-... sayılı işlemle davacıya bildirilmesi üzerine dava konusu sahanın ihaleye çıkarılması işleminin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

Daha sonra 20/09/2021 tarihinde yapılan nihai pazarlık görüşmeleri sonucunda, ruhsat hukuku Sümer Holding A.Ş.’ye ait, Malatya ili, Hekimhan ilçesi dahilindeki ruhsat numarası ..., erişim numarası ..., ruhsat bitim tarihi 04/03/2047, ruhsat alanı 7.377,39 hektar, işletme izin alanı 83,58 hektar, maden işletme ruhsatı paftaları: k39a2, k39b1, k39b3, k39b4, işletme izni paftası: k39b1 olan Karakuz Demir Madeni Sahası’nın 346.000.000.-TL (Üçyüzkırkaltımilyon) Türk Lirası ile en yüksek teklifi veren... ve Madencilik Anonim Şirketi’ne İhale Şartnamesi çerçevesinde işletme hakkının verilmesi,

... ve Madencilik Anonim Şirketi’nin sözleşmeyi imzalamaktan imtina etmesi ve diğer yükümlülükleri yerine getirmemesi halinde teminatının idare lehine irat kaydedilmesine ve ihalenin iptaline dair 20/9/2021 tarih ve 03 sayılı ihale komisyonu kararı alınmış, bu karar 06/10/2021 tarih ve 4610 sayılı Cumhurbaşkanı kararı ile onaylanmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE

USÛL YÖNÜNDEN

Davalı idarelerin usûle yönelik itirazları geçerli görülmeyerek esasın incelenmesine geçildi.

ESAS YÖNÜNDEN

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasa'nın 168. maddesinde, tabii servetler ve kaynakların Devletin hüküm ve tasarrufu altında olduğu, bunların aranması ve işletilmesi hakkına da sahip olan Devletin, bu hakkını ancak belli bir süre için gerçek ve tüzel kişilere kanunun açık izni ile devredebileceği kurala bağlanmıştır.

4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun'un "Amaç ve Kapsam" başlıklı 1. maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinde, bu Kanun'un amacının, bu maddede sayılan "kuruluşların" ekonomide verimlilik artışı, kamu giderlerinde azalma sağlamak için özelleştirilmelerine ilişkin esasları düzenlemek olduğu belirtilmiş.

"İlkeler" başlıklı 2. maddesinde, özelleştirme uygulamalarında esas alınacak ilkeler düzenlenmiş ve maddenin birinci fıkrasının (h) bendinde, "Tabii kaynakların, belli bir süre için sadece işletme hakkının verilmesi suretiyle özelleştirilmesi" ilkesinin esas alınacağı; son fıkrasında, maddede belirtilen amaç ve ilkeler doğrultusunda alınacak kararlarda öncelikler ile bunların tabi olacağı özelleştirme uygulamalarına ilişkin esas ve usullerin kuruluşların nitelikleri ve ülke ekonomisinin gerektirdiği şartlar da dikkate alınarak Özelleştirme Yüksek Kurulu'nca belirleneceği kurala bağlanmıştır.

Aynı Kanun'un "Özelleştirme Yöntemleri, Değer Tespiti, İhale Yöntemleri" başlıklı 18. maddesinin birinci fıkrasının (A) no'lu bendinde özelleştirme yöntemlerine yer verilmiş, (c) no'lu alt bendinde ise, "işletme hakkının verilmesi", kuruluşların bir bütün olarak veya aktiflerindeki mal ve hizmet üretim birimlerinin mülkiyet hakkı saklı kalmak kaydıyla bedel karşılığında belli süre ve şartlarla işletilmesi hakkının verilmesi olarak tanımlanmıştır.

05/06/2004 tarih ve 25483 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 5177 sayılı Maden Kanununda ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun'un Geçici 7. maddesinde, "10/06/1983 tarihli ve 2840 sayılı Kanun'un eki listedeki demir ruhsatları 24/11/1994 tarihli ve 4046 sayılı Kanun'a göre Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından özelleştirilir." kuralına yer verilmiştir.

HUKUKÎ DEĞERLENDİRME

4046 sayılı Kanun'a göre, özelleştirme kapsam ve programına alınan kamu iktisadi teşebbüsünün varlıkları arasında bulunan maden sahasının belli bir süre işletme hakkı verilmesi suretiyle özelleştirilmesinin, ekonomide verimlilik artışı ve kamu giderlerinde azalma sağlamak amaçlarıyla yapılabileceği açıktır.

Dava dosyasının incelenmesinden, dava konusu maden sahasının 2840 sayılı Kanun'un 4. maddesi uyarınca TDÇİ uhdesinde bırakıldığı, 05/01/2001 tarih ve 2001/02 sayılı Kurul kararı ile özelleştirme kapsam ve programına alınan TDÇİ'nin uhdesindeki demir madeni sahalarının 5177 sayılı Kanun'un Geçici 7. maddesi uyarınca Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından özelleştirilebileceğinin belirtildiği, bu kapsamda dava konusu maden sahasının işletme hakkının verilmesi yöntemiyle özelleştirilmesine ilişkin ihaleye çıkılması üzerine, işbu ihaleye çıkma işleminin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.

Bu itibarla, Anayasa'nın 168. maddesi ile 4046 sayılı Kanun'da belirlenen ilkeler çerçevesinde, tabii servetlerin ve kaynakların belli bir süre için işletme hakkının verilmesinin mümkün olduğu, özelleştirme kapsam ve programında bulunan Sümer Holding A.Ş. varlıkları arasında bulunan davaya konu demir madeni sahasının aktarılan mevzuat hükümlerine uygun olarak ve Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'ndan alınan yetki uyarınca maden işletme hakkının belirli bir süre verilebileceği dikkate alındığında, uyuşmazlığa konu maden sahasının, mülkiyet hakkı saklı kalmak kaydıyla, bedel karşılığında belli süre ve şartlarla işletilmesi hakkının verilmesi yöntemi ile özelleştirilmesini teminen ihaleye çıkarılmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

Öte yandan davacı tarafından söz konusu maden sahasının kendilerine iade edilmesi gerektiği ileri sürülmüş ise de, anılan sahanın 2840 sayılı Kanun'un 4. maddesi uyarınca eski ruhsat sahibi olan davacıya iade edilmeyerek ... ve Çelik İşletmeleri Genel Müdürlüğü uhdesinde bırakıldığı,

söz konusu yasal düzenlemenin ve eki listenin Anayasanın 10. maddesinde yer alan eşitlik ilkesine aykırı olduğundan bahisle iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurulmasına yönelik istemlerin yargı yerince ciddi bulunmayarak reddedildiği (Dairemizin 11/06/2018 tarih ve E: 2015/466, K: 2018/2027 sayılı kararı), yasa hükmü uyarınca dava konusu sahanın iadesinin mümkün olmadığı, bu konuda yasanın iptal edildiğine veya davacı lehine yapılmış başkaca bir düzenleme olduğu belirtilmediğinden davacının mezkur iddiası geçerli görülmemiştir.