Danıştay 13. Daire E.2021/4304 K.2021/4042

Dava konusu istem: Tarım ve Orman Bakanlığı ... Bölge Müdürlüğü Kırıkkale Şube Müdürlüğü'nce 18/08/2021 tarihinde gerçekleştirilecek olan "Kösedurak Örnek Avlağı Avlak İşletmeciliği" ihalesinin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; iptal davasının içtihat ve doktrinde belirlenen hukuki nitelikleri göz önüne alındığında, idare hukuku alanında tek yanlı irade açıklamasıyla kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen işlemlerin, ancak bu idari işlemle doğrudan meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisi kurulabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceği, aksi hâlde, her idari işlemle dolaylı da olsa bir menfaat ilgisi kurulmak suretiyle dava açılmasını kabul etmenin, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunması şartının ihlâli sonucunu doğuracağı,

davacı Federasyonun, bünyesinde 56 derneği, 60 bini aşkın aktif avcıyı kapsayan bir sivil toplum örgütü olduğu, dava konusu ihalenin davacı Federasyonun üyeleri hakkında tesis edilen subjektif veya düzenleyici bir işlem olmadığı, doğrudan davacı Federasyon hakkında uygulanma olanağı bulunmayan ve tüzel kişiliğini de doğrudan ilgilendirmeyen dava konusu ihale işlemi ile davacı Federasyon arasında menfaat ilişkisi bulunmadığı anlaşıldığından, uyuşmazlığın esasının incelenmesine hukuken olanak bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, federasyonları bünyesinde 56 av ve avcılıkla ilgili dernek bulunduğu ve 60 bini aşkın aktif avcıyı kapsayan bir sivil toplum örgütü olarak üyeleri ile toplum ve çevre menfaatini korumak amacıyla dava açıldığı, dava konusu avlağın Devlet avlağı statüsünden çıkarılarak örnek avlak statüsüne alınmasının avcıların haklarını zedelediği, avlak işletmeciliğinin av populasyonunun tüketilip sürdürülebilir avcılığın önünü kestiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, davacının davayı açmakta herhangi bir menfaatinin bulunmadığı savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ... 'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek ve dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Tarım ve Orman Bakanlığı ... Bölge Müdürlüğü Kırıkkale Şube Müdürlüğü'nce 18/08/2021 tarihinde gerçekleştirilecek "Kösedurak Örnek Avlağı Avlak İşletmeciliği" ihalesinin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın "Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü" başlıklı 11. maddesinde, Anayasa hükümlerinin, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kuralları olduğu; "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36. maddesinde, herkesin, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde, iptal davaları, idari işlemler hakkında menfaatleri ihlâl edilenler tarafından, tam yargı davaları ise idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan davalar olarak tanımlanmıştır.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 56. maddesinde, "Dernekler, gerçek veya tüzel en az yedi kişinin kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere, bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmek suretiyle oluşturdukları, tüzel kişiliğe sahip kişi topluluklarıdır..."; 96. maddesinde, "Federasyonlar, kuruluş amaçları aynı olan en az beş derneğin, amaçlarını gerçekleştirmek üzere üye sıfatıyla bir araya gelmeleri suretiyle kurulur. Her federasyonun bir tüzüğü bulunur..." kuralları yer almıştır.

5253 sayılı Dernekler Kanunu'nun 2. maddesinde, üst kuruluşun, derneklerin oluşturduğu tüzel kişiliği bulunan federasyonları ve federasyonların oluşturduğu konfederasyonları ifade ettiği belirtilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, iptal davaları, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlanmaktadır.

Yargı kararlarında "menfaat" kavramının davacı ile iptalini istediği idarî işlem arasındaki bağı, ilgiyi ifade ettiği belirtilmekte ve idarî işlem ile dava açan kişi arasında meşrû, güncel ve ciddî bir alâka söz konusu ise, davada menfaat bağının bulunduğu kabul edilmekte, bunun dışında ayrıca subjektif bir hakkın ihlâl edilmesi şartı aranmamaktadır.

Kişisel, meşru ve güncel bir menfaat alâkasının varlığı, davanın niteliğine ve özelliğine göre idarî yargı yerlerince belirlenmekte, davacının idarî işlemle ciddî, makûl, maddî ve manevî bir alâkasının bulunduğunun anlaşılması, dava açma ehliyeti için yeterli sayılmaktadır. Ayrıca, iptal davaları idarî işlemlerin hukuka uygun olup olmadığının denetlenmesine, hukukun üstünlüğünün sağlanmasına, böylece de idarenin hukuka bağlılığının ve sonuçta hukuk devleti ilkesinin gerçekleştirilebilmesine imkân sağladığından, bu davalarda menfaat alâkasının bu amaç doğrultusunda yorumlanması gerekmektedir.

Bu bağlamda, 4721 sayılı Kanun'un 96. maddesi uyarınca, kuruluş amaçları aynı olan en az beş derneğin, amaçlarını gerçekleştirmek üzere üye sıfatıyla bir araya gelmeleri suretiyle kurulan federasyonların, tıpkı üyeleri olan derneklerde olduğu gibi, doğrudan tüzel kişiliklerinin hak ve çıkarlarını ilgilendiren konuların yanı sıra, tüzüklerinde belirtilen ve kanunla yasaklanmamış bulunan kuruluş amaçları doğrultusunda dava açmalarına yasal bir engel bulunmamaktadır.

Somut uyuşmazlıkta, davacı Federasyonun tüzüğünde yer alan, "doğanın ve yaban hayatının sürdürülebilirliğini sağlamak amacı ile doğada serbest yaşayan av ve yaban hayvanlarının ve yaşam ortamlarının tüm ülke düzeyinde korunması, geliştirilmesi ve çoğaltılması amacıyla sürdürülebilir çeşitliliğin korunması ilkesine bağlı, düzenli duruma getirilmesi için her türlü faaliyette bulunmak" amacı göz önüne alındığında, Devlet avlağı statüsünde iken örnek avlak olarak ayrılan bölgenin özel bir işletmeci aracılığıyla işlettirilmesi için gerçekleştirilen ihalenin Federasyona üye dernekler ile dernek üyeleri olan avcıların menfaatlerini etkilediği kuşkusuz olduğundan, davacı Federasyonun 'Kösedurak Örnek Avlağı Avlak İşletmeciliği' ihalesine karşı dava açmakta, hukuki menfaatinin bulunduğu açıktır.

Bu itibarla, davanın ehliyet yönünden reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararında usûl kurallarına uygunluk bulunmamaktadır.