Danıştay 13. Daire E.2021/929 K.2024/607

Dava konusu istem: Dağıtım lisansı sahibi olan davacı şirketin, bayisi olarak faaliyet gösteren ... Petrol Nakliye Maden Gıda Hayvancılık İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret Ltd.

Şti.’ye ait akaryakıt istasyonunda “otomasyon sistemini fiilen faaliyete geçirmediği ve/veya otomasyon sisteminin doğru ve sağlıklı çalışmasını engelleyecek müdahalelere karşı gerekli tedbirleri almadığı ve otomasyon sisteminde meydana gelen arızayı süresi içerisinde gidermediği ve istasyonda gerçekleştirilen akaryakıt alış-satış ve stok hareketlerini izlemediğinin” tespit edildiğinden bahisle 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 19. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinin (4) numaralı alt bendi uyarınca 815.555,00-TL idarî para cezası verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının,

anılan Kurul kararına dayanak fiilin … tarih ve … sayılı Kurul kararı ile niteliği itibarıyla düzeltme imkânı bulunan fiiller kapsamına alındığından bahisle, lehe düzenleme uygulanması suretiyle geri alınması istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin … tarih ve … sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Denetim Dairesi Başkanlığı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; Kurul tarafından karar alınmış fakat henüz tahsil edilmemiş idarî para cezaları yönünden önceki ve sonraki kanun düzenlemeleri yönünden daha düşük miktarlı idarî para cezasının uygulanması gerektiği, bu kapsamda davacı hakkında kesinleşmiş yargı kararıyla da sabit olan eyleme karşılık gelen idarî para cezaları mukayese edildiğinde Kurul'un … tarih ve … sayılı kararında yer alan idarî para cezası miktarının daha düşük olması nedeniyle lehe olduğu anlaşıldığından dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nce; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, … tarih ve … sayılı Kurul kararına dayanak alınan fiil, niteliği itibarıyla düzeltilebilir fiil olarak belirlendiğinden lehe düzenleme uyarınca verilen idarî para cezasının geri alınması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'UN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının gerekçeli olarak onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dağıtıcı lisansı sahibi olan davacı şirketin, bayisine ait akaryakıt istasyonunda “otomasyon sistemini fiilen faaliyete geçirmediği ve/veya otomasyon sisteminin doğru ve sağlıklı çalışmasını engelleyecek müdahalelere karşı gerekli tedbirleri almadığı ve otomasyon sisteminde meydana gelen arızayı süresi içerisinde gidermediği ve istasyonda gerçekleştirilen akaryakıt alış-satış ve stok hareketlerini izlemediğinin” tespit edildiğinden bahisle 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinin (4) numaralı alt bendi uyarınca 815.555,00-TL idarî para cezası verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Kurul kararı tesis edilmiştir.

Anılan Kurul kararının iptali istemiyle açılan davanın reddine ilişkin … tarih ve E:…, K:… sayılı ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı, Dairemizin 15/05/2018 tarih ve E:2018/158, K:2018/1710 sayılı kararı ile onanarak kesinleşmiştir.

7164 sayılı Maden Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 33. maddesi ile, 5015 sayılı Kanun'un 20. maddesinde yer verilen kural kapsamında … tarih ve … sayılı Kurul kararı ile, niteliği itibarıyla düzeltme imkânı olan fiiller belirlenmiştir.

Davacı tarafından, … tarih ve … sayılı sayılı Kurul kararına dayanak teşkil eden fiilinin, niteliği itibarıyla düzeltme imkânı olan fiil olduğu belirtilerek, anılan Kurul kararının geri alınması istemiyle yapılan başvurunun reddine … tarih ve … sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Denetim Dairesi Başkanlığı işlemi tesis edilmiş, anılan işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

Diğer taraftan, … tarih ve … sayılı Kurul kararının iptali istemine yönelik yargılamanın yenilenmesi isteminin reddine ilişkin … tarih ve E:…, K:… sayılı ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı, Dairemizin 26/10/2020 tarih ve E:2019/3705, K:2020/2747 sayılı ile onanmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

7164 sayılı Maden Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 33. maddesi ile, 5015 sayılı Kanun'un 20. maddesi, "İdarî yaptırımlar; tedbirler, lisans iptalleri ve idarî para cezalarından oluşur. (...) Bu Kanuna göre idarî yaptırımlar aşağıdaki usulde yürütülür:

a) Lisans sahibi kişiler hakkında bu Kanuna, ikincil mevzuata veya lisans hükümlerine, Kurul kararlarına aykırı davranılması hâlinde. Kurul tarafından belirlenen niteliği itibarıyla düzeltme imkânı olan fiiller için ilgilisine Kurum veya Kurumca yetkilendirilen kuruluşlar tarafından, otuz gün içerisinde aykırılığın giderilmesi, aksi hâlde hakkında geçici durdurma yapılabileceği ihtar edilir.

Verilen ihtar süresi sonunda mevzuata aykırı durumu devam ettirenlerin ilgili piyasa faaliyeti altmış gün süre ile geçici olarak durdurulur. Niteliği itibarıyla düzeltme imkânı olan fiilin tespit tarihinden itibaren iki yıl içerisinde tekrar edilmesi hâlinde ise ihtar işlemi uygulanmaksızın ilgili piyasa faaliyeti altmış gün süre ile geçici olarak durdurulur.

Geçici durdurma süresince, tehlikeli eylemin veya kötüniyetin veya ürünlerde zarar oluşmasının önlenmesi ile faaliyetin durdurulmasına neden olan durumun ortadan kaldırılmasına ilişkin faaliyetler dışında hiçbir piyasa faaliyeti yapılamaz. Geçici durdurma süresi sonunda da tespit edilen aykırılıklar giderilmezse, faaliyetin durdurulmasına devam edilerek soruşturma başlatılır ve gerekli idari yaptırımlar uygulanır. (...)" şeklinde değiştirilmiştir.

7164 sayılı Kanun'un 34. maddesi ile 5015 sayılı Kanun'a eklenen Geçici 6. maddede, "Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce Kurulca idari para cezası verilmemiş olan ve Kurul tarafından belirlenen niteliği itibarıyla düzeltme imkânı bulunan fiiller için, 20. maddenin ikinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen ihtar yapıldıktan sonra sonucuna göre gerekirse idari soruşturma başlatılarak yaptırımlar uygulanır. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce lisansı sonlandırılan veya iptal edilenler hakkında düzeltme imkânı bulunan fiiller için herhangi bir idari işlem tesis edilmez.

Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla Kurul kararına bağlanmış, ancak tahsilatı tamamlanmamış olan idari para cezaları, işlenen fiil için bu Kanunla birlikte daha düşük bir idari para cezası uygulanmasının öngörülmesi hâlinde, ilgili vergi dairesince 19. maddenin ilgili bentlerinde belirlenmiş olan asgari maktu hadden tahsil edilir. Kısmen veya tamamen tahsil edilen idari para cezaları iade edilmez." kuralına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

5015 sayılı Kanun'un Geçici 6. maddesinin birinci fıkrasında, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce Kurulca idarî para cezası verilmemiş olan ve niteliği itibarıyla düzeltme imkânı bulunan fiilleri işleyenler için nasıl bir usûl izleneceği öngörülmüş; ikinci fıkrasında ise, maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce Kurul tarafından karara bağlanmış idarî para cezalarının tahsiline ilişkin kurallara yer verilmiştir.

Söz konusu Geçici maddede, niteliği itibarıyla düzeltme imkânı bulunan fiilleri kanun değişikliğinden önce işleyen ve haklarında idarî para cezası uygulanan kişiler yönünden ne gibi bir işlem yapılacağı açıklanmamış olmakla birlikte, yeni düzenlemede yer alan ihtar müessesesi lehe kanun niteliğinde olduğundan, belirtilen kişilerin de geçici maddede öngörülen usûle tâbi tutulmaları gerektiği anlaşılmaktadır.

Bununla birlikte, yeni düzenleme yürürlüğe girdiği tarihten önce, açılmış olan dava sonucunda yargısal anlamda kesinleşmiş Kurul kararları yönünden lehe düzenlemenin uygulanması mümkün değildir. Aksinin kabulü hâlinde, tüm kesinleşmiş Kurul kararları yeni bir başvuru yapılmak suretiyle dava konusu edilebilecek olup kesin hükümle oluşan hukukî durumun korunarak hukuksal güvenliğin sağlanması biçimindeki kamu yararına aykırı bir durum ortaya çıkabilecektir.

14/02/2019 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7164 sayılı Kanun ile 5015 sayılı Kanun'da yapılan değişiklikler kapsamında, "niteliği itibarıyla düzeltme imkânı olan fiiller" 8487-3 sayılı Kurul kararı ile 14/03/2019 tarihinde belirlendiğinden, yargılama sürecinin sona erdiği 15/05/2018 tarihi itibarıyla kesinleşen 815.555,00-TL idarî para cezası verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı sayılı Kurul kararı yönünden, söz konusu lehe düzenlemenin uygulanma imkânı bulunmamaktadır.

Kaldı ki, davacı tarafından, … tarih ve … sayılı Kurul kararı ile belirlenen niteliği itibarıyla düzeltme imkânı olan fiiller listesinin 4. sırasında yer alan "Otomasyon sistemine bağlı ancak vaziyet planında veya iş yeri açma ve çalışma ruhsatında bulunmayan tank/pompa bulunması", 5. sırasında yer alan "Bayisinin otomasyon sisteminde meydana gelen arızanın 10 gün içerisinde giderilmemesi", 6. sırasında yer alan "Lisans sahibinin aykırılık bildirimleri hariç olmak üzere istasyon Otomasyon sistemine ilişkin verileri mevzuatta belirtilen süre içerisinde kuruma sunmaması",

17. sırasında yer alan "Uzaktan erişim sistemine ilişkin yükümlülüklerin yerine getirilmemesi" ve 28. sırasında yer alan "Enerji Piyasası Yönetmeliği kapsamında Petrol Piyasasına ilişkin bildirimlerin süresi içerisinde yapılmaması" fiillerinin,

… tarih ve … sayılı sayılı Kurul kararına dayanarak teşkil eden fiilleri kapsadığı iddia edilmekte ise de “otomasyon sistemini fiilen faaliyete geçirmediği ve/veya otomasyon sisteminin doğru ve sağlıklı çalışmasını engelleyecek müdahalelere karşı gerekli tedbirleri almadığı ve otomasyon sisteminde meydana gelen arızayı süresi içerisinde gidermediği ve istasyonda gerçekleştirilen akaryakıt alış-satış ve stok hareketlerini izlemediği” fiillerinin, niteliği itibarıyla düzeltme imkânı olan fiiller ile uyuşmadığı anlaşılmaktadır.

Belirtilen gerekçelerle, davanın reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukukî isabetsizlik görülmemiştir.