Danıştay 13. Daire E.2022/2044 K.2022/1912

Dava, … tarafından, "İstanbul ili, Silivri ilçesi, … Beldesi, … Caddesi, No:…" adresine yönelik alt üretim tesis kaydının silinmesi talebiyle … Bakanlığı'na 29/07/2019 tarihinde yapılan başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle … Bakanlığı'na karşı açılmıştır.

Ankara ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; İstanbul ili, Silivri ilçesinde bulunan taşınmaz için ....'ya alkollü içki alt üretim tesisi ruhsatı verilmesine dair dava konusu işlem, tütün ve alkol piyasası mevzuatının ilgili taşınmaza uygulanmasına ilişkin bulunduğundan uyuşmazlığın görüm ve çözümünün, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 34. maddesinin birinci fıkrası uyarınca taşınmazın bulunduğu yargı çevresindeki İstanbul İdare Mahkemesi'nin yetkisinde olduğu sonucuna varılmıştır.

Bunun üzerine, İstanbul ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş; anılan karara yönelik istinaf başvurusu üzerine İstanbul Bölge İdare Mahkemesi ...

İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla, uyuşmazlığın görüm ve çözümünde Ankara İdare Mahkemesi'nin yetkili olması ve Ankara İdare Mahkemesi'nce yetki yönünden davanın reddine karar verilerek dosyanın İstanbul İdare Mahkemesi'ne gönderilmesi nedeniyle, 2577 sayılı Kanun'un 43/1-b hükmü uyarınca yetkili yargı yerinin belirlenmesi için dava dosyasının Danıştaya gönderilmesi gerektiğinden istinaf başvurusunun kabulüne, İstanbul ...

İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının kaldırılmasına, dosyanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca yeniden bir karar verilmek üzere İstanbul 9. İdare Mahkemesi'ne gönderilmesine karar verilmiştir.

İstanbul ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla ise; uyuşmazlığın, 2577 sayılı Kanun'un 34. maddesinin birinci fıkrası kapsamında imar, kamulaştırma, yıkım, işgal, tahsis, ruhsat ve iskân gibi taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasına veya taşınmaza bağlı hak kapsamında bulunan bir işleme yönelik olmadığı, alt üretim tesisi belgesinin iptaline yönelik olduğu, uyuşmazlığın çözümünde 2577 sayılı Kanun'un 32. maddesinin birinci fıkrası kapsamındaki genel yetki kuralı uyarınca, dava konusu işlemi tesis eden idarî merci olan Tarım ve Orman Bakanlığı'nın bulunduğu yerdeki Ankara İdare Mahkemesinin yetkili olduğu sonucuna varılarak yetki uyuşmazlığının çözümlenmesi için dosyanın Danıştay'a gönderilmesine karar verilmiştir.

Aktarılan kararlar üzerine ortaya çıkan yetki uyuşmazlığına ilişkin dosya, 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 27. maddesi ve 2577 sayılı Kanun'un 43. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca incelenerek gereği görüşüldü:

2577 sayılı Kanun'un "İdari davalarda genel yetki" başlıklı 32. maddesinin birinci fıkrasında, "Göreve ilişkin hükümler saklı kalmak şartıyla, bu Kanun'da veya özel kanunlarda yetkili idare mahkemesinin gösterilmemiş olması hâlinde, yetkili idare mahkemesi, dava konusu olan idarî işlemi veya idarî sözleşmeyi yapan idarî merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir."; 34. maddesinin birinci fıkrasında ise, "İmar, kamulaştırma, yıkım, işgal, tahsis, ruhsat ve iskan gibi taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasında veya bunlara bağlı her türlü haklara veya kamu mallarına ilişkin idarî davalarda yetkili mahkeme taşınmaz malların bulunduğu yer idare mahkemesidir." kuralına yer verilmiştir.

İdari davalarda genel yetki, 2577 sayılı Kanun'un 32. maddesinde düzenlenmiştir. Anılan maddenin birinci fıkrasına göre, iptal davalarında yetki konusundaki genel kural, dava konusu idarî işlemi tesis eden idarî merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinin yetkili olmasıdır.

Anılan Kanun'un 34. maddesinde, taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasından kaynaklanan iptal ve tam yargı davaları ile konusu taşınmaz mal olan idarî sözleşme uyuşmazlıklarından ve ayrıca kamu mallarına ilişkin idarî davalardan söz edilmiştir. Maddenin öngördüğü özel yetki kuralı kesin nitelikte olduğundan; anılan davaların mutlaka uyuşmazlık konusu taşınmaz malın bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde görülmesi gerekmekte, 32. maddenin birinci fıkrasındaki genel yetki kuralının bu alanda geçerliliği bulunmamaktadır (Kâzım YENİCE/Yüksel ESİN, Açıklamalı-İçtihatlı-Notlu İdari Yargılama Usulü, Ankara, 1983, s.656).

Aslında, 2577 sayılı Kanun'un 2. maddesinde düzenlenen idarî dava türlerinden hiçbirinin konusu taşınmaz mallar değildir. Dolayısıyla, 34. maddede yer alan "taşınmaz mallara ilişkin davalar" ifadesinden anlaşılması gereken, taşınmaz malları konu edinen idarî davalar değil; "idarî uyuşmazlığın kaynağı olan taşınmaz mallarla ilgili bir isteği karşılayan" ya da "taşınmaz mallar üzerindeki bir hakkı ihlâl eden" idarî işlemleri konu edinen idarî davalardır (Turgut CANDAN, Açıklamalı İdari Yargılama Usulü Kanunu, Ankara, 2022, s.1301).

Bu durumda, idarî dava türlerinden olan iptal davalarında, yetkili mahkemenin tespitinde 32. maddede belirlenen ilkenin uygulanmasının esas olduğu; bu genel kuraldan ayrılmanın ancak istisna öngören özel bir yetki kuralının varlığı hâlinde mümkün olduğu; 2577 sayılı Kanun'un 34. maddesinde düzenlenen özel yetki kuralının ise, taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasını veya taşınmaza bağlı hakları konu alan işlemlere karşı açılan davalara yönelik olduğu açıktır.

Bu itibarla, alt üretim tesis kaydının silinmesi talebiyle yapılan başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemden kaynaklanan uyuşmazlığın, 2577 sayılı Kanun'un 34. maddesinin birinci fıkrası kapsamında bulunan bir işleme yönelik olmadığı anlaşıldığından, uyuşmazlığın çözümünde 2577 sayılı Kanun'un 32. maddesinin birinci fıkrası kapsamındaki genel yetki kuralı uyarınca, dava konusu işlemi tesis eden idarî merci olan Tarım ve Orman Bakanlığı'nın bulunduğu yerdeki Ankara İdare Mahkemesi'nin yetkili olduğu sonucuna varılmıştır.