Danıştay 13. Daire E.2022/2780 K.2022/2982

Dava, … ile … vekili Av. … tarafından, Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'nca (TOKİ), … A.Ş. aracılığıyla gerçekleştirilen "TOKİ 20-21 Nisan 2022 18 İlde 188 Muhtelif Arsa Müzayedesi"nin, İzmir ili, Menderes ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parselde bulunan, 1/25.000 ölçekli planda tarım alanı olarak belirlenen LOT 57 numaralı 11.867,39 m² alanlı taşınmazın satışına ilişkin kısmının iptali istemiyle... Bakanlığı, ... Genel Müdürlüğü ve ... Başkanlığı'na (...) karşı açılmıştır.

İzmir 6. İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; uyuşmazlığın, TOKİ adına.

A.Ş. tarafından 20/04/2022 tarihinde Toplu Konut İdaresi Başkanlığı Satış, Devir, İntikal, Kiraya Verme, Trampa, Sınırlı Ayni Hak Tesisi ve Arsa Satışı Karşılığı Gelir Paylaşımı İhale Yönetmeliği kapsamında satış şartnamesi esasları uyarınca yapılan açık artırma ihalesinin iptali isteminden kaynaklandığı, uyuşmazlığın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 34. maddesinin 1. fıkrasında yer alan uyuşmazlıklardan olmadığı, anılan Kanun'un 32. maddesi uyarınca uyuşmazlığın çözümünde dava konusu işlemi tesis eden idarenin bulunduğu yerdeki mahkemenin yetkili olduğu,

her ne kadar davanın görüm ve çözümünün 2577 sayılı Kanun'un 34. maddesinin 1. fıkrası kapsamında taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesi olarak İzmir İdare Mahkemesi'nin yetkisinde olduğu düşünülebilir ise de, dava konusu ihale işleminin anılan Kanun maddesinde sayılan imar, kamulaştırma, yıkım, işgal, tahsis, ruhsat ve iskân gibi işlemlerden olmaması nedeniyle, dava konusu olayda yetkili mahkemenin (34. maddeye göre değil) 32. maddeye göre belirlenmesi gerektiği,

dolayısıyla 2577 sayılı Kanun'un 32. maddesinin 1. fıkrasında yer verilen genel yetki kuralı gereğince davanın görüm ve çözümünde işlemi tesis eden idarenin bulunduğu Ankara ilinin yargı yetkisi yönünden bağlı olduğu Ankara İdare Mahkemesi'nin yetkili olduğu sonucuna varılmıştır.

Ankara 23. İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; … Anonim Şirketi aracılığıyla gerçekleştirilen açık artırmayla satışa ilişkin ihale işleminin iptali isteminden kaynaklanan uyuşmazlığın çözümünde 2577 sayılı Kanun'un 32. maddesinin 1. fıkrası uyarınca dava konusu işlemi tesis eden ...Anonim Şirketi'nin bulunduğu yerdeki İstanbul İdare Mahkemesi'nin yetkili olduğu sonucuna varılmıştır.

İstanbul 2. İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla. Toplu Konut İdaresi Başkanlığı Satış, Devir, İntikal, Kiraya Verme, Trampa, Sınırlı Ayni Hak Tesisi ve Arsa Satışı Karşılığı Gelir Paylaşımı İhale Yönetmeliği kapsamında, Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından.

A.Ş. aracılığıyla 20/04/2022 tarihinde satış şartnamesi esasları kapsamında yapılan açık artırma ihalesinin iptali istemine yönelik uyuşmazlığın, 2577 sayılı Kanun'un 34. maddesinin 1. fıkrası kapsamında imar, kamulaştırma, yıkım, işgal, tahsis, ruhsat ve iskân gibi taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasına veya taşınmaza bağlı hak kapsamında bulunan bir işleme yönelik olmadığı anlaşıldığından,

uyuşmazlığın çözümünde 2577 sayılı Kanun'un 32. maddesinin birinci fıkrası kapsamındaki genel yetki kuralı uyarınca, dava konusu satış ihalesi kararını alan ve ihale işlemini tesis eden idarî merci olan Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'nın bulunduğu yerdeki Ankara İdare Mahkemesi'nin yetkili olduğu sonucuna varılarak yetki uyuşmazlığının çözümlenmesi için dosyanın Danıştay'a gönderilmesine karar verilmiştir.

Aktarılan kararlar üzerine ortaya çıkan yetki uyuşmazlığına ilişkin dosya, 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 27. maddesi ve 2577 sayılı Kanun'un 43. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca incelenerek gereği görüşüldü:

2577 sayılı Kanun'un "İdari davalarda genel yetki" başlıklı 32. maddesinin birinci fıkrasında, "Göreve ilişkin hükümler saklı kalmak şartıyla, bu Kanun'da veya özel kanunlarda yetkili idare mahkemesinin gösterilmemiş olması hâlinde, yetkili idare mahkemesi, dava konusu olan idarî işlemi veya idarî sözleşmeyi yapan idarî merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir."; 34. maddesinin birinci fıkrasında ise, "İmar, kamulaştırma, yıkım, işgal, tahsis, ruhsat ve iskan gibi taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasında veya bunlara bağlı her türlü haklara veya kamu mallarına ilişkin idarî davalarda yetkili mahkeme taşınmaz malların bulunduğu yer idare mahkemesidir." kuralına yer verilmiştir.

İdari davalarda genel yetki, 2577 sayılı Kanun'un 32. maddesinde düzenlenmiştir. Anılan maddenin birinci fıkrasına göre, iptal davalarında yetki konusundaki genel kural, dava konusu idarî işlemi tesis eden idarî merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinin yetkili olmasıdır.

Anılan Kanun'un 34. maddesinde, taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasından kaynaklanan iptal ve tam yargı davaları ile konusu taşınmaz mal olan idarî sözleşme uyuşmazlıklarından ve ayrıca kamu mallarına ilişkin idarî davalardan söz edilmiştir. Maddenin öngördüğü özel yetki kuralı kesin nitelikte olduğundan; anılan davaların mutlaka uyuşmazlık konusu taşınmaz malın bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde görülmesi gerekmekte, bu tür uyuşmazlıklarda 32. maddenin birinci fıkrasındaki genel yetki kuralının geçerliliği bulunmamaktadır (Kâzım YENİCE/Yüksel ESİN, Açıklamalı-İçtihatlı-Notlu İdari Yargılama Usulü, Ankara, 1983, s.656).

Aslında, 2577 sayılı Kanun'un 2. maddesinde düzenlenen idarî dava türlerinden hiçbirinin konusu taşınmaz mallar değildir. Dolayısıyla, 34. maddede yer alan "taşınmaz mallara ilişkin davalar" ifadesinden anlaşılması gereken, taşınmaz malları konu edinen idarî davalar değil; "idarî uyuşmazlığın kaynağı olan taşınmaz mallarla ilgili bir isteği karşılayan" ya da "taşınmaz mallar üzerindeki bir hakkı ihlâl eden" idarî işlemleri konu edinen idarî davalardır (Turgut CANDAN, Açıklamalı İdari Yargılama Usulü Kanunu, Ankara, 2022, s.1301).

Bu durumda, idarî dava türlerinden olan iptal davalarında, yetkili mahkemenin tespitinde 32. maddede belirlenen ilkenin uygulanmasının esas olduğu, bu genel kuraldan ayrılmanın ancak istisna öngören özel bir yetki kuralının varlığı hâlinde mümkün olduğu, 2577 sayılı Kanun'un 34. maddesinde düzenlenen özel yetki kuralının ise, taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasını veya taşınmaza bağlı hakları konu alan işlemlere karşı açılan davalara yönelik olduğu açıktır.

Bu itibarla, Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'nca (...Anonim Şirketi aracılığıyla) 20-21/04/2022 tarihlerinde gerçekleştirilen "TOKİ 20-21 Nisan 2022 18 İlde 188 Muhtelif Arsa Müzayedesi"nin İzmir ili, Menderes ilçesi,.

Mahallesi, … ada, … parselde bulunan, 1/25.000 ölçekli planda tarım alanı olarak belirlenen LOT 57 numaralı 11.867,39 m² alanlı taşınmazın satışına ilişkin kısmının iptali istemine ilişkin uyuşmazlığın, 2577 sayılı Kanun'un 34. maddesinin 1. fıkrası kapsamında imar, kamulaştırma, yıkım, işgal, tahsis, ruhsat ve iskân gibi taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasına veya taşınmaza bağlı hak kapsamında bulunan bir işleme yönelik olmadığı anlaşıldığından,

uyuşmazlığın çözümünde 2577 sayılı Kanun'un 32. maddesinin 1. fıkrası kapsamındaki genel yetki kuralı uyarınca, ihale işlemlerine aracılık eden idarenin değil, dava konusu ihale ve satış kararlarını almaya yetkili idarî merci olan Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'nın bulunduğu yerdeki Ankara İdare Mahkemesi'nin yetkili olduğu sonucuna varılmıştır.