Danıştay 13. Daire E.2022/3742 K.2022/4616

Dava konusu istem: Balıkesir ili, Altıeylül ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parselde kayıtlı 10 m2 alanlı bakkal dükkânı vasıflı taşınmazın kiralanması için 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca açık teklif usulü ile 14/12/2021 tarihinde yapılan ihalenin anılan Kanun'un 31. maddesi uyarınca ita amiri tarafından iptaline ilişkin 21/12/2021 tarihli işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; uyuşmazlık konusu ihaleye davacı ile birlikte dava dışı ...'nın katıldığı, davacı tarafından son olarak 6.750,00-TL, .... tarafından ise 9.000,00-TL teklif verildiği, ... tarih ve ... sayılı encümen kararıyla davaya konu taşınmazın ...'ya kiralanmasına karar verildiği, ancak ita amirince kira bedelinin piyasa şart ve emsallerine göre yüksek olduğu gerekçesiyle ihalenin iptal edildiği, bu hususun ... tarih ve ... sayılı işlem ile davacıya bildirilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı;

Bu itibarla, davalı idarece kira bedelinin piyasa şart ve emsallerine göre yüksek olduğu, teklif edilen bedelin düzenli olarak ödenmesinin mümkün olmadığı belirtilmiş ve bu hususta aynı mahallede bulunan 230 m2 alana sahip bir dükkânın (...) kira bedelinin 2021 yılı için 3.350,00-TL olduğu örnek gösterilmiş ise de, dava dosyasında bulunan belgelere göre söz konusu araştırmanın ihalenin iptali sonrasında 22/03/2022 tarihinde yapıldığı gibi,

artırmalarda uygun bedelin tahmin edilen bedelden aşağı olmamak üzere teklif edilen en yüksek bedel olduğu ve bir kamu malının kiralanmasında mümkün olduğunca en yüksek gelir elde edilmesinin kamunun yararına olacağı, Devlet İhale Kanunu'na tâbi ihalelerde idarelerce ihtiyaçların uygun şartlarda ve zamanında karşılanması aynı zamanda kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılması gerektiği dikkate alındığında, takdir yetkisinin hizmet gerekleri ve kamu yararına uygun kullanılmayarak anılan gerekçe ile ihalenin iptaline ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle, hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, davacının dava açma ehliyetinin olmadığı, teklif edilen kira bedelinin kişisel husumet ve inatlaşmalar sonucu sunî olarak yükseltilmiş olduğu, bu bedelin düzenli olarak ödenmesinin mümkün olmadığı, kira bedelini tahsil edememe gibi bir risk nedeniyle ihalenin iptal edildiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Balıkesir ili, Altıeylül ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parselde kayıtlı 10 m2 alanlı bakkal dükkanı vasıflı taşınmazın kiralanması için 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca 14/12/2021 tarihinde yapılan ihaleye davacı ile dava dışı ...'nın da aralarında bulunduğu dört isteklinin katıldığı, söz konusu ihalede davacı tarafından son olarak 6.750,00-TL, ... tarafından ise 9.000,00-TL teklif verildiği, ... tarih ve ... sayılı encümen kararıyla davaya konu taşınmazın ...'ya kiralanmasına karar verildiği, ancak ita amirince 21/12/2021 tarihinde kira bedelinin piyasa şart ve emsallerine göre yüksek olduğu gerekçesiyle ihalenin iptal edildiği, bu hususun ... tarih ve ... sayılı işlem ile davacıya bildirilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde, iptal davaları, idari işlemler hakkında menfaatleri ihlâl edilenler tarafından, tam yargı davaları ise idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan davalar olarak tanımlanmış; 14. maddesinin 3/c bendinde, dava dilekçelerinin, diğer ilk inceleme konuları yanında ehliyet yönünden de inceleneceği belirtilmiş; 15. maddesinin 1/b bendinde ise, 14. maddenin 3/c, 3/d ve 3/e bentlerinde yazılı hâllerde davanın reddine karar verileceği kurala bağlanmıştır.

2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun kapsam başlıklı 1. maddesinin birinci fıkrasında, "Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işlerinin bu Kanunda yazılı hükümlere göre yürütülür."; 2. maddesinin birinci fıkrasında, "Bu Kanunun yürütülmesinde, ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması esastır." kuralına yer verilmiştir.

2886 sayılı Kanun'un 4. maddesinde, "Uygun bedel", "Artırmalarda, tahmin edilen bedelden aşağı olmamak üzere, teklif edilen bedellerin en yükseğini; eksiltmelerde tahmin edilen bedeli geçmemek üzere, teklif edilen bedellerin tercihe layık görülenini, bedel tahmini yapılamayan ihalelerde teklif edilen bedellerin uygun görüleni" olarak tanımlanmış.

"Uygun bedelin tespiti" başlıklı 28. maddesinde, "Artırmalarda uygun bedel; tahmin edilen bedelden aşağı olmamak üzere teklif edilen bedellerin en yükseğidir. ...". "Komisyonların ihaleyi yapıp yapmamakta serbest olması" başlıklı 29. maddesinde, "Komisyonlar gerekçesini belirtmek suretiyle ihaleyi yapıp yapmamakta serbesttir. Komisyonların ihaleyi yapmama kararı kesindir.".

"İhale kararlarının onayı veya iptal edilmesi" başlıklı 31. maddesinde, "İhale komisyonları tarafından alınan ihale kararları, ita amirlerince karar tarihinden itibaren en geç 15 işgünü içinde onaylanır veya iptal edilir. İta amirince karar iptal edilirse ihale hükümsüz sayılır.".

"Açık teklif usulünde ihale" başlıklı 47. maddesinde, "İlanda belirtilen ihale saati gelince, komisyon başkanı, isteklilerin belgelerini ve geçici teminat verip vermemiş olduklarını inceleyerek, kimlerin ihaleye katılabileceğini bildirir. Katılamayacakların belge ve teminatlarının geri verilmesi kararlaştırılır. Bu işlemler, istekliler önünde, bir tutanakla tespit edilir.

Tutanaktan sonra, ihaleye giremeyecekler ihale yerinden çıkartılır. Diğer istekliler, önce şartnameyi imzaya ve daha sonra, sıra ile tekliflerini belirtmeye çağrılır. Yapılacak teklifler ihaleye ait artırma ve eksiltme kâğıdına yazılır ve teklif sahipleri tarafından imzalanır. ..." kuralı yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

2577 sayılı Kanun'un 2. maddesinde, iptal davaları, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlanmıştır.

Yargı kararlarında ve doktrinde "menfaat" kavramının davacı ile iptalini istediği idarî işlem arasındaki bağı, ilgiyi ifade ettiği belirtilmekte ve idarî işlem ile dava açan kişi arasında meşrû, güncel ve ciddî bir alâka söz konusu ise, davada menfaat bağının bulunduğu kabul edilmektedir. İptal davalarında davacı olabilmek için subjektif bir hakkın ihlâl edilmesi şartı aranmamakta, menfaat ihlâli yeterli sayılmaktadır.

İptal davasının gerek anılan maddede, gerekse içtihat ve doktrinde belirtilen hukukî nitelikleri göz önüne alındığında, idare hukuku alanında tek taraflı irade açıklamasıyla kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen idarî işlemlerin, bu idarî işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat alâkası kurabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceğinin kabulü gerekmektedir.

Menfaatin her davada tahakkuku gereken bazı vasıfları haiz bulunması zaruridir. Bu vasıflar, menfaatin meşru, şahsi ve hâlen mevcut olmasıdır (Ord. Prof. Dr. Mustafa Reşit BELGESAY, Dava Teorisi, s.107., 1956). “Meşru menfaat” ilgisinden kasıt, kişi ile işlem arasında hukuken kabul edilebilir, başka anlatımla, dinlenilebilir, korunmaya değer bir ilginin varlığı iken; “kişisel menfaat” ilgisiyle, işlemin, kişinin hukukunu etkilemesi, kişi bakımından hukuk aleminde sonuç doğurması kastedilmektedir.

Aktarılan mevzuat kurallarının birlikte değerlendirilmesinden, artırmalarda uygun bedelin, tahmin edilen bedelden aşağı olmamak üzere teklif edilen bedellerin en yükseği olduğu, dava dilekçesinde iddia edildiği gibi Devlet İhale Kanunu'nda, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'ndan farklı olarak "ekonomik açıdan en avantajlı teklif" ve "ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif"e yer verilmediği, dolayısıyla Devlet İhale Kanunu'na tâbi ihalelerde, ita amiri tarafından anılan Kanun'un 31. maddesi uyarınca ihalenin onaylanmasına ya da iptal edilmesine ilişkin kararların, yalnızca uygun bedelin tespitine yönelik ihale komisyonu kararıyla sınırlı olduğu anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlık konusu ihalede, ita amiri tarafından komisyon kararıyla uygun bedel olarak belirlenen teklifin yüksek olması gerekçe gösterilerek ihale kararının onaylanmamasına ilişkin işlemin davacının menfaatini ihlâl etmediği, ihale onaylanmış ve dava dışı ... tarafından sözleşme imzalanmamış olsa dahi, davacının sözleşmeye davet edilmesinin mümkün olmadığı açıktır.

Bu itibarla, dava dışı istekli tarafından verilen en uygun bedel üzerine ihalenin komisyon kararıyla anılan kişinin uhdesinde bırakılmasına ilişkin komisyon kararı uygun bulunmayarak ita amirince ihalenin iptal edilmesine ilişkin işlem davacının menfaatini ihlâl etmediğinden, davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerekirken, davanın esası incelenmek suretiyle verilen dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararında usûl kurallarına uygunluk bulunmamaktadır.