Danıştay 13. Daire E.2022/4426 K.2025/498

Dava konusu istem: Müdahil şirket ile ... Makine Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin (... A.Ş.) ... marka lastik servis ekipmanının Türkiye'deki dağıtımı için yaptıkları anlaşmalarla 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'u ihlal edildiğinden bahisle yapılan başvuru üzerine gerçekleştirilen önaraştırma üzerine tesis edilen soruşturma açılmasına gerek olmadığına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Rekabet Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı şirket tarafından, müdahil şirket ve ...

A.Ş. hakkında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun uyarınca gerekli işlemlerin yapılması istemiyle yapılan başvuru sonrasında, davalı idare tarafından önaraştırma yapıldığı, araştırma kapsamında temin edilen bilgi ve belgelerin değerlendirilmesi sonucunda, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğu değerlendirilen ... S.P.A (...) ile müdahil şirket ve ...

A.Ş. arasında yapılan dikey anlaşmaların, pasif satışı yasaklayacak şekilde uygulandığı, bu sebeple grup muafiyetinden yararlanamadığı ve 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulları karşılamasının mümkün olmadığı, ancak bu uygulamaların ... tarafından müdahil şirket ve ...

A.Ş.'ye dayatıldığı, ayrıca müdahil şirket tarafından gönderilen faturalar incelendiğinde, lastik servis mağazalarına çok sayıda satış yapıldığı ve pasif satış yasağına ilişkin uygulamaların istisnai nitelik taşıdığı, zira pasif satışın kısıtlandığına yönelik az sayıda yazışma bulunurken müdahil şirketin, kendi müşteri grubunda olmayan lastik mağazalarına satış gerçekleştirdiğini gösteren çok sayıda fatura örneklerinin bulunduğu ve son olarak da lastik servis ekipmanı pazarında ... markasının pazar payının düşüklüğü göz önüne alındığında ve müdahil şirket ile ...

A.Ş.'ye doğrudan ya da dolaylı olarak pasif satış yasağı tesis edilmesine yönelik düzenlemelere ve uygulamalara son vermeleri, aksi takdirde haklarında 4054 sayılı Kanun çerçevesinde işlem başlatılacağı yönünde, anılan Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca görüş bildirilmesi için Başkanlığın görevlendirilmesine karar verildiği hususları birlikte değerlendirildiğinde, müdahil şirket ve ...

A.Ş. hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı yönünde tesis edilen işlemin ve tespitlerin mevzuat hükümlerine uygun olduğu görüldüğünden dava konusu Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, dava konusu Kurul kararında yer verilen yazışmalarda müdahil şirketin ve ... A.Ş.'nin 4054 sayılı Kanun'a aykırı bir anlaşma yaptıkları ve bu anlaşmaya bağlı olarak bir uygulama gerçekleştirdiklerinin görüldüğü, rekabete aykırı bu anlaşmadan dolayı zarara uğradıkları, ... markasının ilgili pazarda %40 oranında pazar payı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, dava konusu Kurul kararının hukuka uygun olduğu; davalı idare yanında müdahil tarafından, 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinin ihlali niteliğinde olabilecek bir uygulamanın üretici firma tarafından empoze edildiği, buna rağmen getirilen pasif satış yasağına çok az sayıdaki durumda uyulduğu, kendilerince lastik servislerine, ... A.Ş. tarafından ise otomobil servislerine çok sayıda satış yapıldığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Davacı şirket tarafından, müdahil şirketin ve ... A.Ş.'nin ... marka lastik servis ekipmanının Türkiye'deki dağıtımı için yaptıkları anlaşmalarla 4054 sayılı Kanun'un ihlal ettiklerinden bahisle anılan Kanun uyarınca gerekli işlemlerin yapılması istemiyle yapılan başvuru üzerine yapılan önaraştırma sonucunda, pasif satışların yasaklanmasına ilişkin uygulamaların ... tarafından müdahil şirket ve ...

A.Ş.'ye dayatıldığı, pasif satış yasağına ilişkin uygulamaların istisnai nitelik taşıdığı ve lastik servis ekipmanı pazarında ... markasının pazar payının düşük olduğundan hareketle 4054 sayılı Kanun'un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmamasına ve müdahil şirket ile ...

A.Ş.'ye doğrudan ya da dolaylı olarak pasif satış yasağı tesis edilmesine yönelik düzenlemelere ve uygulamalara son vermeleri, aksi takdirde haklarında 4054 sayılı Kanun çerçevesinde işlem başlatılacağı yönünde, anılan Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca görüş bildirilmesi için Başkanlığın görevlendirilmesine yönelik dava konusu Kurul kararı tesis edilmiş, anılan Kurul kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un "Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar" başlıklı 4. maddesinde, "Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır.

Bu haller, özellikle şunlardır:

a) Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tesbit edilmesi,

b) Mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü piyasa kaynaklarının veya unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü,

c) Mal veya hizmetin arz ya da talep miktarının kontrolü veya bunların piyasa dışında belirlenmesi,

d) Rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması, kısıtlanması veya piyasada faaliyet gösteren teşebbüslerin boykot ya da diğer davranışlarla piyasa dışına çıkartılması yahut piyasaya yeni gireceklerin engellenmesi,

e) Münhasır bayilik hariç olmak üzere, eşit hak, yükümlülük ve edimler için eşit durumdaki kişilere farklı şartların uygulanması,

f) Anlaşmanın niteliği veya ticari teamüllere aykırı olarak, bir mal veya hizmet ile birlikte diğer mal veya hizmetin satın alınmasının zorunlu kılınması veya aracı teşebbüs durumundaki alıcıların talep ettiği bir malın ya da hizmetin diğer bir mal veya hizmetin de alıcı tarafından teşhiri şartına bağlanması ya da arz edilen bir mal veya hizmetin tekrar arzına ilişkin şartların ileri sürülmesi.

Bir anlaşmanın varlığının ispatlanamadığı durumlarda piyasadaki fiyat değişmelerinin veya arz ve talep dengesinin ya da teşebbüslerin faaliyet bölgelerinin, rekabetin engellendiği, bozulduğu veya kısıtlandığı piyasalardakine benzerlik göstermesi, teşebbüslerin uyumlu eylem içinde olduklarına karine teşkil eder.

Ekonomik ve rasyonel gerçeklere dayanmak koşuluyla taraflardan her biri uyumlu eylemde bulunmadığını ispatlayarak sorumluluktan kurtulabilir." kuralına yer verilmiştir.

Aynı Kanun'un "Kurulun Görev ve Yetkileri" başlıklı 27. maddesinin (a) bendinde, bu Kanun'da yasaklanan faaliyetler ve hukuki işlemler hakkında, başvuru üzerine veya re'sen inceleme, araştırma ve soruşturma yapmak; bu Kanun'da düzenlenen hükümlerin ihlal edildiğinin tespit edilmesi üzerine, bu ihlallere son verilmesi için gerekli tedbirleri alıp bundan sorumlu olanlara idari para cezaları uygulamak Rekabet Kurulu'nun görevleri arasında sayılmış.

"Önaraştırma" başlıklı 40. maddesinde, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle, Rekabet Kurulu'nun re'sen veya kendisine intikal eden başvurular üzerine doğrudan soruşturma açılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının tespiti için ön araştırma yapılmasına karar vereceği, ön araştırma yapılmasına karar verildiği takdirde ön araştırma yapmakla görevlendirilen raportörün elde ettiği bilgileri, her türlü delilleri ve konu hakkındaki görüşlerini Kurul'a yazılı olarak bildireceği.

"Önaraştırmanın Sonuçlanması" başlıklı 41. maddesinde, ön araştırma raporunun Kurul'a teslimini takiben Kurul'un elde edilmiş olan bilgileri değerlendirerek soruşturma açılmasına veya açılmamasına karar vereceği belirtilmiş.

43., 44., 45., 46. ve 47. maddelerinde ise, Kurul'un soruşturmaya başlaması halinde uygulanacak idari usul çerçevesinde delillerin toplanması, tarafların bilgilendirilmesi, tebligat ve cevap verme ve sözlü savunma toplantısına ilişkin kurallara yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi ile belirli bir mal ve hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma veya kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri yasaklanmıştır. Buna göre; herhangi bir anlaşma, uyumlu eylem veya teşebbüs birliği kararının 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinin ihlal ettiğinin tespiti için, rekabeti engelleyici, bozucu veya kısıtlayıcı amaç taşıması (amaç unsuru) ya da söz konusu davranışların piyasada rekabeti bozucu etkiye yol açması (etki unsuru) şartlarından birinin varlığı yeterlidir.

Bu noktada amaç unsuru yönünden 4. maddeye aykırı bir anlaşmanın olup olmadığının tespiti için, müdahil şirket ve ... A.Ş.'de yapılan yerinde incelemeler sonucunda elde edilen belgeler incelendiğinde.

27/05/2013 tarihinde bir müdahil şirket çalışanının ... yetkilisine gönderdiği anlaşılan e-postada, müdahil şirketin kontrolü olmadan başka bir şirket ile anlaşılması durumunda, otomotiv ve lastik mağazalarında ...'nin büyük bir prestij kaybı yaşayacağı, lastik ve otomotiv mağazası müşterilerini ayırmanın kolay olmadığı, her iki mağaza tarafından model sunulması halinde bir fiyat savaşı olacağı ve otomotiv mağazası satışlarının etkileneceği, bunun engellenmesi için belirli süre sadece lastik mağazalarında uygulanacak bir strateji uygulaması oluşturulmasının ...'den istenildiği.

11/07/2013 tarihinde ... yetkilisi tarafından müdahil şirket çalışanına gönderildiği anlaşılan e-postada, lastik mağazası tarafında ticaretlerini geliştirmek zorunda oldukları, ancak lastik mağazası tarafında anlaşılacak olan şirketin çalışabileceği ve çalışamayacağı alanları belirleyecek bir sözleşmenin imzalanacağı ve bunun müdahil şirket satışlarını korumaya yönelik olduğunun belirtildiği.

26/11/2013 tarihinde ... yetkilisi tarafından müdahil şirket çalışanına gönderildiği anlaşılan e-postada, Türkiye'deki lastik mağazalarına yapılacak satışlar konusunda ... A.Ş. ile anlaşıldığı, daha önce de belirtildiği üzere niyetlerinin müdahil şirketin pazarını korumak olduğu ve bu konunun ... A.Ş. tarafından kabul edilene kadar tartışıldığının belirtildiği.

16/01/2014 tarihinde bir müdahil şirket çalışanının ... çalışanına gönderdiği e-postada, internet sayfalarında açılacak bir pencereyle Ocak 2014 tarihinden itibaren otomobil servislerinde müdahil şirketin lastik servislerinde ... A.Ş.'nin ... yetkili distribütörü olarak faaliyet göstereceği yönünde bir duyuru yapmak istediklerinin iletildiği, bunun yanında şirket içi bir sirkülerle, ..., müdahil şirket ve ...

A.Ş. olarak yapılan toplantı sonucunda alınan kararlar gereği pazarın paylaşılmasına yönelik bu anlaşmanın ... tarafından gönderilecek bir yazı ile müşteri gruplarına duyurulacağı, bu nedenle bu tarihten sonra şirketi arayan veya periyodik seyahatler sırasında karşılaşılan lastik servis müşterilerinin iletişim bilgileri alınarak ... A.Ş.'ye bildirileceği, ilgili müşteriye de ... A.Ş.'nin iletişim bilgilerinin verileceği, aynı şekilde ...

A.Ş.'nin de otomobil servislerine aynı şekilde davranacağı, iki şirketin birbirlerini bu çalışmalar esnasında rakip olarak görmeyeceği şeklinde bir duyuru yapmak istediklerini belirttiği. 07/02/2014 tarihinde ... yetkilisinin bir müdahil şirket çalışanına ve ... çalışanına gönderdiği e-postada, araba satıcılarının ...

A.Ş.'ye yaptığı taleplerin ve lastik satıcılarının müdahil şirkete yaptığı taleplerin pazar hattından sorumlu şirkete yönlendirileceği şeklinde aralarındaki anlaşmanın özetlendiği. 14/10/2014 tarihinde müdahil şirket çalışanlarının ... çalışanına gönderdiği e-postalarda, kendilerinden balans cihazı değişimi için teklif isteyen bir otomobil bayisinin ...

A.Ş.'den makine aldıklarının öğrenildiği, bu teslimatın aralarındaki anlaşmaya aykırı olması nedeniyle durumun müşteriye açıklanarak makinenin geri alınmasının talep edildiği. 14/10/2014 tarihinde ... A.Ş. çalışanının müdahil şirket çalışanına gönderdiği e-postada, yapılan uyarı üzerine söz konusu müşteri ile görüşüldüğü ve makinenin geri alınacağının belirtildiği. 22/12/2014 tarihinde bir otomobil şirketi çalışanı tarafından ...

A.Ş. çalışanına gönderildiği anlaşılan e-postada, 1 adet lastik balans makinesi için teslimat ve fiyat bilgisi gönderilmesinin istenildiği; aynı tarihte ... A.Ş. çalışanı tarafından müdahil şirketin adresine gönderilen e-postada, otomobil şirketi çalışanı tarafından atılan e-posta eklenerek bu pazar için distribütörün kendileri olmadığının bildirildiğinin belirtildiği görülmektedir.

Dolayısıyla, ... ile müdahil şirket ve ... A.Ş. arasında yapılan dikey anlaşma amaç unsuru yönünden incelendiğinde, müdahil şirketin kendi satışlarının korunmasına yönelik olarak e-postalar vasıtasıyla ilettiği iradesinin 3 şirketin katılımıyla yapılan toplantı sonucunda yürütülen strateji ile uygulamaya konulduğu ve şirketlerin satış yaptıkları alanlara göre müşteri grupları belirlendiği, mezkur yazışmalarda yer alan otomobil mağazalarına yapılan satışların etkilenmemesine ve fiyat rekabetinin önüne geçilmesine yönelik ifadeler gözetildiğinde, mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesine ilişkin söz konusu anlaşmanın amacının rekabeti sınırlayıcı olduğu anlaşılmaktadır.

Kurul tarafından, söz konusu anlaşma pasif satışların kısıtlanmasını da içerdiğinden dolayı 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği uyarınca grup muafiyeti ve 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesi uyarınca bireysel muafiyet kapsamında bulunmamış, ancak söz konusu davranışların piyasada rekabeti bozucu etkiye yol açması yönünden bir değerlendirme yapılarak soruşturma açılmasına gerek olmadığına ilişkin dava konusu Kurul kararı tesis edilmiştir.

Bu durumda, bir anlaşmanın 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesine aykırılık oluşturduğunun tespiti için amaç unsuru ya da etki unsuru şartlarından birinin varlığının yeterli olduğu, söz konusu anlaşmanın amacının rekabeti sınırlayıcı olduğu anlaşıldığından, müdahil şirket tarafından kendi müşteri grubunda olmayan lastik mağazalarına satış gerçekleştirildiğini gösteren çok sayıda fatura örneğinin bulunduğu ve lastik servis ekipmanı pazarında ... markasının pazar payının düşük olduğu gibi etki unsuruna yönelik yapılan değerlendirmelerle tesis edilen dava konusu Kurul kararında hukuka uygunluk görülmemiştir.

Öte yandan, soruşturma açılmasına gerek olmadığına ilişkin dava konusu Kurul kararında, dikey anlaşmanın pasif satışların yasaklanması şeklinde uygulanmasının ... tarafından müdahil şirket ve ... A.Ş.'ye dayatıldığı değerlendirilerek bu durum da soruşturma açılmamasına yönelik kararda bir unsur olarak ele alınmışsa da, bu durumun müdahil şirkette ve ... A.Ş.'de anlaşmanın tarafı olma noktasında bir farklılık oluşturmadığı ve distribütör şirketler hakkında soruşturma açılmaması sonucunu doğurmayacağının anlaşıldığı, bu noktada, anlaşmanın tarafı olan ve sağlayıcı konumda bulunan ...'nin de 4054 sayılı Kanun'un 2. maddesindeki etki prensibi uyarınca 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesini ihlal edip etmediği yönünden soruşturulması önünde ise herhangi bir engel bulunmadığı açıktır.

Bununla birlikte, müdahil şirket tarafından kendi müşteri grubunda olmayan lastik mağazalarına satış gerçekleştirildiğini gösteren çok sayıda fatura örneğinin bulunduğu, yani fiiliyatta pasif satış yasağının mutlak surette uygulanmadığı dava konusu Kurul kararında değerlendirilmişse ve açıklandığı üzere bu durum soruşturma açılmaması kararı verilmesine dayanak olamayacak olsa da, gerçekleştirilecek soruşturma sonucunda idari para cezası verilmesine karar verilmesi halinde bu durumun Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem Ve Kararlar İle Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek İdari Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik'in 7. maddesinde düzenlenen hafifletici unsurlar arasında yer alan ihlale katılımın sınırlı olması kapsamında değerlendirilmesi mümkündür.

Bu itibarla, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.