Danıştay 13. Daire E.2022/726 K.2025/517

Dava konusu istem: Giresun ilinde işletilen ... HES Santrali ünitelerinin ... tarihinde 48,60 Hz frekansında iletim şebekesine bağlı kalarak çalışmaması ve servis harici olması nedeniyle iletim sisteminde oluşan arızanın büyümesinde ve bölgesel olarak iletim sisteminin çökmesinde ve ... tarihinde ise iletim sisteminde oluşan arızanın büyüyerek tüm iletim sisteminin çökmesinde önemli rol oynadığı gerekçesiyle, ilgili frekans aralıklarında mevzuatta belirtilen minimum süre kadar iletim şebekesine bağlı kalmadan servis dışı kalındığından bahisle 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun 16. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca 572.186,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; ülkemizde ... tarihinde yaşanan sistem çökmesi hakkında düzenlenen TEİAŞ VE ENTSO-E tarafından hazırlanan ... tarihli "Türkiye 31 Mart 2015 Sistem Çökmesi Raporu"nda özetle, "Bütün elektrik santrallerinden, Ulusal Elektrik Şebeke Yönetmeliğinde belirtilen frekans aralıklarında şebekeye bağlı kalmalarının istendiği,

ünitelerin devre dışı kalması ve frekans kararlılığı kaybının, yaklaşık 4700 MW'lık oluşan üretim açığıyla (Doğu bölgesinden alınan enerjinin kesilmesiyle), düşük frekansın 49,0 Hz'den 48,4 Hz'ye düşene kadar, düşük frekans yük atma rölelerinin yaklaşık olarak 4800 MW'lık yük atarak durdurması beklendiği, düşük frekans yük atma rölelerinin Hamitabat TM'deki Özel Koruma Sistemi tarafından 377 MW'lık düşmesini karşılayacak şekilde tamamlandığı,

frekansın her nasılsa 47,5 Hz'nin üzerindeki frekanslarda, bu frekans seviyesi ünitelerin en azından 10 dakika boyunca serviste kalması için Türkiye Elektrik Şebeke Yönetmeliği tarafından öngörülen frekans düzeyi olduğu, bazı jeneratörleri açması sebebiyle frekansın düşmeye devam ettiği, bu durumun yaklaşık 10 saniye sonra tüm sistemin tamamen çökmesine neden olduğu, Batı kısmındaki karşı sorun, geçici düşük frekansın olduğu yerlerin yük atma röleleri tarafından yönetilebilir olması olduğu,

bu durumda anahtar rolün, olaylara yol açan hususun üretim santrallerinin devre dışı kalmasının rol oynadığı ve yük atmasıyla oluşan dengesizliğin arttığı, reaktif güç kontrolünün kaybı ve aşırı voltaj ve makinelerde "görünür" alan kaybı nedeniyle ilave jeneratörlerin kaskad olarak açmasının arttığı, sanayileşmiş ülkelerde yaşanan daha önceki büyük çaplı benzer elektrik sistemi kesintileri gibi genel sistem çöküşlerine, iletim, üretim, koruma-kontrol ve işletim-denetim alt sistemlerini değişik düzeylerde içeren hızlı olay ardışıklığının neden olduğu" şeklinde görüş ve kanaat belirtildiği;

İletim sistemine doğrudan bağlı üretim tesislerinin Elektrik Şebeke Yönetmeliği'nde belirtilen frekans aralıklarında gösterilen süreler kadar iletim şebekesine bağlı kalarak çalışmakla yükümlü oldukları, iletim şebekesinin güvenli bir şekilde işletilmesi ve kullanıcılara kesintisiz ve kaliteli elektrik enerjisi arz edilmesi için iletim sistemine bağlanan üretim tesislerinin söz konusu çalışma şeklini sağlayacak şekilde tasarlanması ve performans göstermesinin bir zorunluluk olduğu,

normal şartlar altında 50 Hz mertebesinde isletilmesi gereken sistem frekansının 49,8 Hz ile 50.2 Hz değerleri arasında kontrol edilmesi gerektiği, aksi takdirde iletim sistemi frekans değerinin kararlı halden çıkarak şebekede arızalara yol açabileceği,

dava konusu ihlalin gerçekleştiği esnada sistem frekansının 48.6 Hz değerindeki kritik işletme koşullarında olması nedeniyle sistem güvenliği açısından bir acil duruma işaret ettiği ve böylesi bir durumda iletim sistemine bağlı üretim tesislerinin 48,6 Hz'lik frekans değerinde en az 1 saat boyunca iletim sistemine bağlı olarak çalışacak şekilde tasarlanmış olması ve bu şekilde işletilmesi gerektiği, aksi halde şebekedeki arz talep dengesinin daha çok bozulmasına ve sistem frekansının daha çok düşmesine ve iletim sisteminde oluşan arızanın büyümesine neden olacağı,

TEİAŞ'ın ... tarih ve E... sayılı yazısı ile Aslancık Hes Santrali ünitelerinin mevzuata aykırı olarak 48,60 Hz frekansında iletim şebekesine bağlı kalarak çalışmadığının ve servis harici olduğunun gözlemlendiğinin davalı idareye bildirildiği, davaya konu arıza esnasında davacı şirket tarafından işletilen Aslancık HES Santrali ünitelerinin sistem voltajının ve frekansının Yönetmelikte belirtilen işletme sınırları içerisinde olmasına rağmen çalışmayarak servis harici olduğunun tespit edildiği anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı;

Davacı şirket, dava konusu olaya ilişkin olarak, üretim tüketim dengesinin TEİAŞ tarafından yapıldığı, şebekeye bağlı tüm elektrik enerjisi üretim santrallerinin ürettiği toplam elektrik enerjisinin yine şebekeye bağlı tüm tüketicilerin toplam talebini karşılamadığı noktada santrallerin frekansı ile gerilimi, şebeke gerilimi ve frekansı ile birlikte düştüğü, tersi durumda yani üretilen enerjinin fazla olması ve talebin az olması halinde frekans ve gerilimin arttığı, bu durumun üretimin tüketime eşit olmadığı dengesizlik olarak ifade edildiği,

dengesizlik durumlarının dengelenmesi işleminin TEİAŞ bünyesinde yer alan Milli Yük Tevzi Merkezi ve Bölgesel Yük Tevzi Merkezi adlı kontrol merkezleri tarafından gerçekleştirildiği yönünde iddialarda bulunmuş ise de.

Mahkemelerinin 12/02/2020 tarihli ara kararı ile davacı ve davalı idarenin iddialarını TEİAŞ'ın da gözlemci üye olduğu ENTSO-E (Avrupa Elektrik İletini Sistemi İşletmecileri Birliği) tarafından hazırlanan rapora dayandırdıkları anlaşıldığından, söz konusu iddialar ve anılan rapor çerçevesinde açıklama yapılmasının istenilmesine karar verilmesi üzerine, Türkiye Elektrik İletim ve A.Ş. Genel Müdürlüğü'nce verilen cevabi yazıda, "...

Türkiye Elektrik Şebekesinde ... tarihinde yaşanan arızanın ... tarihinde Adana Bölgesinde yaşanan arıza ile birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir. ... tarihinde yaşanan ve Adana Bölgesinin sistemden ayrılması ile sonuçlanan arızayla ... tarihinde yaşanan arıza şekil bakımından farklı görünse de benzerlikleri mevcuttur. ... tarihli arızada, Adana Bölgesinin ayrılması ile yaşanan üretim kaybı, Hamitabat Özel Korumanın çalışmasıyla atılan 1200 MW yükle birlikte, Adana Bölgesiyle sınırlandırılabilmiş, diğer bölgelere sirayet edememiştir. ... tarihindeki arızada ise ENTSO-E hatlarında, başka diğer üretim kayıplarının yanında,

yine Adana Bölgesindeki üretim kayıplarını karşılamak için de, çekilen enerji miktarında artış gözlenmektedir. ... ... tarihinde meydana gelen arıza neticesinde frekansta meydana gelen değişiklikler incelendiğinde; yaklaşık 8-10 sn. süresince şebeke frekansının ortalama 48,18 Hz seviyesinde aşağı yönlü seyrettiği, bu sırada diğer santrallerin sistemden çıkarak, frekansının 45,63 Hz'e düştüğü görülmektedir.

Sistem frekansının 48,18 Hz seviyesinde, düşük eğimli aşağı yönlü yaklaşık 8-10 sn. seyretmesi, bu frekans seviyesinde küçük santrallerin sistemden çıktıkları, 45,63 Hz seviyelerine aniden düşüşten ise büyük güçlü santrallerin sistemden koptukları anlaşılmaktadır. Frekansın, 48,18 Hz seviyesinde 8-10 saniye tutunamaması bir kısım santrallerin 47,5 Hz - 48 Hz aralığı için Yönetmeliğin hükümlerini yerine getirmedikleri anlaşılmaktadır.

Bu kapsamda söz konusu santralin de özellikle santralin bulunduğu bölgede herhangi bir arıza yaşanmadığı ... tarihindeki olayda devrede kalması beklenir iken servis harici olması, Elektrik Şebeke Yönetmeliği ... hükmüne aykırılık içerdiği değerlendirilmektedir." hususlarının belirtildiği görüldüğünden, söz konusu iddianın dava konusu işlemi kusurlandırmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, ... tarihinde iletim şebekesinde Yönetmelikteki frekans aralıklarında kalınamamasının nedeninin üretim tesisinden kaynaklanan bir durum olmadığı, santrallerin ürettiği enerjinin TEİAŞ tarafından işletilen iletim sistemi aracılıyla tüketim noktalarına taşındığı ve üretim tüketim dengesinin TEİAŞ tarafından yapıldığı, 31 Mart günü yaşanan olayın kendilerinin etki alanının dışında beklenmeyen, kaçınılamayan ve öngörülemeyen bir durum olarak meydana geldiği, olayın TEİAŞ'ın güneydeki hatların bakım onarımda olduğu bilgisini ihmal etmesi sonucu ... hattındaki aşırı yüklenmeden kaynaklandığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Bölge idare mahkemesi kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.