Danıştay 13. Daire E.2023/1464 K.2023/2896

Dava konusu istem: Muğla ili, Bodrum ilçesi, …Mahallesi, …ada …parselde bulunan taşınmazın 21/09/2022 tarihinde açık artırmayla satışına yönelik davalı idare tarafından tesis edilen işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; uyuşmazlık konusu taşınmazın …tarih ve …sayılı işlem ile "Rezerv Yapı Alanı" ilan edildiği, …tarih ve …sayılı işlem ile dava konusu taşınmazın 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun'un 6. maddesinin 5. fıkrasının (e) bendi uyarınca açık artırmalı satış yöntemiyle satışına karar verildiği, taşınmazın 21/09/2022 tarihinde ihaleye çıkarıldığı;

Davalı idarenin …tarih ve …sayılı yazısında, davacı tarafından alınan …tarih ve …belge sayılı yapı kayıt belgesinin 3194 sayılı İmar Kanunu’nun Geçici 16. maddesinin 10. fıkrası uyarınca iptal edildiği, bu kapsamda söz konusu iptal kararının valiliklerce başvuru sahiplerine tebliğ edilerek söz konusu yapı kayıt belgesine istinaden verilen hakların geri alınmasının istenildiği, imar barışı sorgulama sisteminde … belge sayılı yapı kayıt belgesinin bulunmadığının belirtildiği,

Bu durumda, yapı kayıt belgesinin iptal edildiği, davacının yapı kayıt belgesine istinaden 3194 sayılı Kanun'un Geçici 16. maddesi düzenlemesinden faydalanamayacağı anlaşıldığından dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Öte yandan, davacı tarafından, … tarih ve …sayılı yapı kayıt belgesinin iptaline ilişkin …tarih ve …sayılı işlem ile anılan işlemin bildirilmesine yönelik … tarih ve …sayılı işlemin iptali istemiyle dava açılmış ise de, yargılamanın hâlihazırda …İdare Mahkemesi’nin E:… sayılı dosyasında devam ettiği belirtilmiştir.

Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, aynı iddialarla iki dava açıldığı, davaların birleştirilmesine karar verildiği, hukuka aykırı şekilde iki farklı esas numarasına kaydedildiği, bu nedenle iki farklı vekâlet ücretine hükmedilmesinin hukuka aykırı olduğu, ihale tarihi itibarıyla yapı kayıt belgesinin hukuka uygun olduğu, ilk derece mahkemesi kararının çelişkili olduğu, ihaleden sonra yapı kayıt belgesinin iptal edildiği, taşınmazı satın alma hakkının elinden alındığı, yapı kayıt belgesinin iptaline yönelik işleme karşı açılan davanın sonuçlanıncaya kadar bekletici mesele yapılması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu, temyiz dilekçesinde yer verilen iddiaların temyize konu Mahkeme kararının bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ

A. Maddi Olay

Davacı tarafından, Hazineye ait uyuşmazlık konusu taşınmaz üzerinde yapı yapmış ve bu yapıya 21/12/2018 tarihinde yapı kayıt belgesi düzenlenmiştir. Anılan belge en son 08/02/2019 tarihinde 10 m2'lik yapı için güncellenmiştir. Davacı aynı zamanda 07/01/2019 tarihinde uyuşmazlık konusu taşınmazı satın alma talebinde bulunmuştur. Taşınmaz, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nca 25/08/2022 tarihinde rezerv yapı alanı olarak ilan edilmiştir. 07/09/2022 tarihinde ise taşınmazın 6306 sayılı Kanun kapsamında açık artırmalı olarak satışının yapılmasına anılan idare tarafından onay verilmiş, İhalenin yapılacağından haberdar olan davacı tarafından bakılan dava açılmıştır.

B. İlgili Mevzuat

6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun'un 2. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde, "(1) Bu Kanunun uygulanmasında; (...) (c) Rezerv yapı alanı: Bu Kanun uyarınca gerçekleştirilecek uygulamalarda yeni yerleşim alanı olarak kullanılmak üzere, TOKİ’nin veya İdarenin talebine bağlı olarak veya resen Bakanlıkça belirlenen alanları ifade eder.. 3. maddesinin 3. fıkrasında, "Bakanlığın talebi üzerine.

28/12/1960 tarihli ve 189 sayılı Millî Savunma Bakanlığı İskân İhtiyaçları İçin Sarfiyat İcrası ve Bu Bakanlıkça Kullanılan Gayrimenkullerden Lüzumu Kalmıyanların Satılmasına Salâhiyet Verilmesi Hakkında Kanun ve 18/12/1981 tarihli ve 2565 sayılı Askeri Yasak Bölgeler ve Güvenlik Bölgeleri Kanunu kapsamında bulunan yerler de dâhil olmak üzere, riskli alanlarda ve rezerv yapı alanlarında olup Hazinenin özel mülkiyetinde bulunan taşınmazlardan; a) Kamu idarelerine tahsisli olanlar Cumhurbaşkanı kararıyla, b) Kamu idarelerine tahsisli olmayanlar, ilgili kamu idaresinin görüşü alınarak,

Bakanlığa tahsis edilir veya Bakanlığın talebi üzerine TOKİ’ye ve İdareye bedelsiz olarak devredilebilir.". 6. maddesinin 5. fıkrasının (e) bendinde, "Bakanlık; (...) (e) Hazine mülkiyetinde olup bu Kanun kapsamında Bakanlığa tahsis edilen taşınmazları.

Kanun kapsamında Bakanlıkça kamulaştırılan taşınmazları ve yürütülen uygulamalar neticesinde Bakanlık payına düşen taşınmazları, dönüşüm projeleri özel hesabına gelir elde etmek amacıyla kiralamaya ve satmaya yetkilidir. (...) (ç) bendinde belirtilen uygulamalar, Bakanlığın bağlı, ilgili ve ilişkili kurum, kuruluş ve bunların iştirakleriyle ve 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa tabi idareler ile iş birliği içinde veya gerçek kişiler ve özel hukuk tüzel kişileri ile özel hukuka tâbi anlaşmalar çerçevesinde de yapılabilir.

Kanun kapsamında Bakanlığın tasarrufuna geçen taşınmazlardan hak sahiplerine verilecek olanlar dışındaki taşınmazların kiralanması ve satışı 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerinden istisnadır. Bakanlık, kiralama ve satış işlemlerine ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir. (b) bendi uyarınca yapılacak satın alma ve trampada.

Bakanlıkça yapılan satın alma/trampa teklifinin malikçe kabul edilmesi durumunda yapılan anlaşmaya ilişkin bir tutanak düzenlenir ve taraflarca imzalanır. Anlaşmaya konu taşınmaz malın tüm hukukî ve fiili vasıfları ile satın alma bedelini, malikin kimlik bilgilerini ve taşınmazların tapuda tesciline veya terkinine dair kabul beyanlarını da ihtiva eden bu tutanak malikin ferağ beyanı ve tapuda Hazine adına yapılacak tescilin hukukî sebebi sayılır.

Taşınmazın Hazine adına tescili veya terkini bu tutanağa istinaden tapu müdürlüğünce resen yapılır." kurallarına yer verilmiştir.

3194 sayılı İmar Kanunu’nun Geçici 16. maddesinin 7. fıkrasında, "Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların, Hazineye ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde, bu taşınmazlar Bakanlığa tahsis edilir. Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin 31/12/2022 tarihine kadar yapacakları satın alma talepleri üzerine taşınmazlar Bakanlıkça rayiç bedel üzerinden doğrudan satılır." kuralına yer verilmiştir.

C. Hukukî Değerlendirme

İdarî işlemlerin hukuka uygunluğu, idarî yargı yerlerince, işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurları yönünden denetlenmektedir. İdarî işlemin sebep unsuru, idareyi idari işlemi tesis etmeye iten etkendir. Sebep unsurunun kanun koyucu tarafından bizzat gösterildiği hâllerde idare bağlı yetki içerisinde olup, kanunda gösterilen sebepten başka bir sebeple idarî işlemi tesis etmesi hukuka aykırıdır.

6306 sayılı Kanun'un 2. maddesinde rezerv yapı alanları, yeni yerleşim alanları olarak kullanılmak üzere Bakanlıkça re'sen ilan edilebilen alanlar olarak tanımlanmıştır. Bu alanlar içerisinde Hazinenin özel mülkiyetinde bulunan taşınmazlardan kamu idarelerine tahsisli olmayanlar, ilgili idarenin uygun görüşü ile davalı idareye tahsis edilmektedir. İdareye tahsis edilen bu taşınmazlar 6306 sayılı Kanun'un 6. maddesinin 5. fıkrasının (e) bendi uyarınca satılabilmektedir.

Uyuşmazlık konusu taşınmaz, davalı idarenin …tarih ve …sayılı kararıyla Rezerv Yapı Alanı olarak belirlenmiştir. Yukarıda da açıklandığı üzere Rezerv Yapı Alanı ancak yeni yerleşim alanı olarak kullanılmak üzere belirlenebilir.

Ancak davalı idarenin işlemleri incelendiğinde, Rezerv Yapı "Alanı" belirlenmesi gerekirken, herhangi bir alanın belirlenmediği, ekli listede yer alan, ada ve parsel numaralı yazılmak suretiyle, farklı il ve ilçelerde yer alan, aralarında herhangi bir bütünlük bulunmayan taşınmazların Rezerv Yapı "Alanı" olarak belirlendiği, gerekçe raporunda Rezerv Yapı Alanı olarak belirlenmesine yönelik "yeni yerleşim alanına" ilişkin herhangi bir değerlendirmenin yer almadığı, raporda Rezerv Yapı Alanlarında Bakanlığın taşınmaz satmaya ilişkin yetkisine vurgu yapıldığı,

…tarih ve …sayılı ihaleye çıkma kararıyla satışı gerçekleştirilen taşınmazlarda tapu devir işlemlerinin tamamlandığı tarihten itibaren geçerli olmak üzere taşınmazlar hakkındaki Rezerv Yapı Alanı kararının kaldırılmasına karar verildiği hususu birlikte değerlendirildiğinde, taşınmazın kanunda aranan "yeni yerleşim alanı" olmak üzere Rezerv Yapı Alanı ilan edilmediği anlaşılmaktadır.

Bu itibarla, uyuşmazlık konusu taşınmazın Rezerv Yapı Alanı olarak belirlenmesine yönelik …tarih ve …sayılı kararında sebep unsuru yönünden hukuka aykırı olduğu sonucuna varıldığından, bu karar dayanılarak alınan ihaleye çıkma kararı ve ihale işleminin hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır. Öte yandan, 3194 sayılı Kanun'un Geçici 16. maddesi uyarınca yapı kayıt belgesi alan kişilerin, yapı kayıt belgesi düzenlenen taşınmazı rayiç bedeli üzerinden satın alma hakkı olduğu ve ihale tarihi itibarıyla davacının yapı kayıt belgesinin geçerli olduğu dikkate alındığında dava konusu işlemin bu yönüyle de hukuka aykırı olduğu düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

(X) KARŞI OY

3194 sayılı İmar Kanunu’nun Geçici 16. maddesinin 7. fıkrasında, "Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların, Hazineye ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde, bu taşınmazlar Bakanlığa tahsis edilir. Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin 31/12/2022 tarihine kadar yapacakları satın alma talepleri üzerine taşınmazlar Bakanlıkça rayiç bedel üzerinden doğrudan satılır." kuralına yer verilmiştir.

Dosyanın incelenmesinden, davacı tarafından, Hazineye ait uyuşmazlık konusu taşınmaz üzerinde inşa edilen yapıya yönelik olarak 21/12/2018 tarihinde yapı kayıt belgesi düzenlendiği, anılan belgenin en son 08/02/2019 tarihinde 10 m2'lik yapı için güncellendiği, davacının aynı zamanda 07/01/2019 tarihinde uyuşmazlık konusu taşınmazı satın alma talebinde bulunduğu, taşınmazın, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nca 25/08/2022 tarihinde rezerv yapı alanı olarak ilan edildiği, 07/09/2022 tarihinde ise taşınmazın 6306 sayılı Kanun kapsamında açık artırmalı olarak satışının yapılmasına anılan idare tarafından onay verildiği, ihale gerçekleştirildikten sonra 16/11/2022 tarihli işlem ile davacıya ait yapı kayıt belgesinin iptal edildiği anlaşılmaktadır.

Kamuya ait taşınmazların satışında, rekabet ve idareye güven ilkelerinin gerçekleşebilmesi için, taşınmaz üzerinden hak iddiasında bulunan kişilerin hak iddialarının ihale öncesinde çözüme kavuşturulmuş olması gerekir. Aksi takdirde üzerinde hak iddiası olan taşınmazlar ileride daha fazla uyuşmazlığa yol açacaktır.

Uyuşmazlığın çözüme kavuşturulabilmesi için öncelikli olarak, davacıya ait yapı kayıt belgesi olan taşınmazın, ihaleye çıkarılmadan önce Rezerv Yapı Alanı olarak ilanına ilişkin … tarih ve …sayılı işlemin, ihale edildikten sonra ise anılan taşınmazın tapudaki devir işlemleri sonrasında Rezerv Yapı Alanı kararının kaldırılmasına yönelik … tarih ve …sayılı kararının nedenlerinin ve hukukî dayanaklarının davalı idareden sorularak bu durumun açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.

Bu itibarla, uyuşmazlık konusu taşınmazın bulunduğu alanın Rezerv Yapı Alanı olarak ilan edilmesine ilişkin davalı idarenin … tarih ve …sayılı işlemine karşı herhangi bir davanın açılıp açılmadığının araştırılması, dava açılmış ise bu davanın sonucu ile birlikte davacının yapı kayıt belgesinin iptaline yönelik işleme karşı açmış olduğu davanın sonucu beklenerek bir karar verilmesi gerektiği kanaatiyle çoğunluğun görüşüne katılmıyorum.