Danıştay 13. Daire E.2023/1603 K.2023/3144

Dava konusu istem: Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu'nca "8 Kısımda Toplam 472 Kalem Hizmet Dışı Muhtelif Malzeme ile Hafif Araç ve İş Makinası Yedeği" malzemenin 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca açık teklif usulüyle satılmasına ilişkin 12/04/2022 tarihli ihalenin iptal edilerek söz konusu malzemelerin Kurumlarına satışının yapılması istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlem ile ihalenin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesi'nce, Dairemizin 20/12/2022 tarih ve E:2022/3598, K:2022/4893 sayılı kısmen onama (ihalenin iptali istemi yönünden), kısmen bozma (başvurunun reddine ilişkin işlem yönünden) kararı üzerine, bozulan kısım yönünden verilen kararda; uyuşmazlık konusu 8 Kısımda Toplam 472 kalem hizmet dışı muhtelif malzeme ile hafif araç ve iş makinası yedeği malzemelerinin işetmede kulanım yeri olmayan, milli ekonomiye kazandırılabilecek yedek parçalar olduğunun davalı idarenin 05/04/2022 tarihli işleminde belirtildiği, ilgili mevzuatta hurdanın.

"İmalat artıkları, tedarik amacına uygun şekilde kullanılma imkânı kalmayan veya kullanılması ekonomik olmayan ayrıca teknolojik gelişmeler karşısında mahiyetleri itibarıyla kullanılması mümkün olmayan her türlü iktisadi kıymetleri,... ifade eder" şeklinde tanımlandığı dikkate alındığında, söz konusu malzemelerin ekonomik ömrünü tamamlayan iktisadi kıymet kapsamında olduğu ve dolayısıyla hurda olarak nitelendirilmesinin ve bu kapsamda değerlendirilmesinin gerektiği anlaşıldığından,

anılan malzemelerin davacı Kuruma satışının yapılması istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan başvurunun reddine dair dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, uyuşmazlık konusu malzemelerin hurda niteliğinde olmadığı, ihtiyaç fazlası malzemeler olduğu, Mahkeme kararında ihtiyaç fazlası malzeme ile hurda malzeme ayrımının yapmadığı, dava dilekçesinde belirtilen hususlar doğrultusunda karar verildiği, 7330 sayılı Kanun'da belirtilen ve ... A.Ş 'ye yetki verilen hususların hurda malzemelerle sınırlı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, uyuşmazlık konusu malzemelerin hurda niteliğinde olduğu, ihtiyaç fazlası olan, kullanım dışı bırakılmış veya niteliğini kaybetmiş olan her türlü mal ve malzemenin kurumlarına satışının yapılması gerektiği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu'nca "8 Kısımda Toplam 472 Kalem Hizmet Dışı Muhtelif Malzeme ile Hafif Araç ve İş Makinası Yedeği" malzemenin 12/04/2022 tarihinde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca açık teklif usulüyle satışına ilişkin ihale ilanı üzerine davacı tarafından 30/03/2022 tarihinde davalı idareye başvuruda bulunularak anılan ihalenin iptali ile ihaleye konu malzemelerin ilgili bakanlık tarafından belirlenen hurda alım fiyatları üzerinden Kurumlarına satışı talep edilmiştir.

Davacının başvurusu, ihaleye konu malzemelerin hurda niteliğinde olmadığından bahisle ... tarih ve ... sayılı işlemle reddedilmiştir.

Bunun üzerine 12/04/2022 tarihli ihalenin ve ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

12/04/2022 tarihinde gerçekleştirilen ihaleye katılan tek istekli tarafından sunulan teklif zarfının uygun olmaması üzerine isteklinin teklifi değerlendirme dışı bırakılmış, ... tarih ve ... sayılı sayılı ihale komisyonu kararı ile dava konusu ihalenin iptaline karar verilmiştir.

... İdare Mahkemesi'nin konusu kalmayan davanın esası hakkında karar verilmesine yer olmadığına ilişkin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının, Dairemizin 20/12/2022 tarih ve E:2022/3598, K:2022/4893 sayılı kararıyla, ihalenin iptali talebine yönelik olarak karar verilmesine yer olmadığına ilişkin kısmın onanmasına, ihale konusu malzemelerin davacı Kuruma satışı talebinin reddine yönelik işlem yönünden hüküm kurulmadığından, anılan kararın hüküm kurulmayan kısmının bozulmasına karar verilmiştir.

İLGİLİ MEVZUAT

3284 sayılı Bazı Maden Hurdalarının Dışarı Çıkarılmasının Yasak Edilmesi ve Satın Alınması Hakkında Kanun'un 1. maddesinde, "Demir, bakır, kurşun, kalay, tutya, aleminyum, antimuvan ve nikel hurdalar ile bunların hurda hâlindeki halitalarının ve kullanılamayacak bir hâle gelmiş bilümum muharrik veya müteharrik vasıtaların memleket dışına çıkarılmasını yasak etmiye Cumhurbaşkanı salahiyetlidir. Bu maddelerin memleket içinde satılması serbesttir."; 2. maddesinde, "Resmî daire ve müesseselerde birinci maddede yazılı mevaddan kendi ihtiyaçlarından fazla olanlar, 2490 sayılı Kanun'un 66'ncı maddesine göre askeri fabrikalara devredilir." kuralı yer almıştır.

Mülga 5591 sayılı Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Kanunu'nun 18. maddesinde, Askerî Fabrikalar Genel Müdürlüğü ve grup müdürlüklerinin bütün menkul ve gayrimenkul malları ile alacak ve borçlarının ve çeşitli kanun ve tüzüklerle Askerî Fabrikalara tanınmış olan bütün hak ve yetkilerin Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu'na intikal edeceği kurala bağlanmıştır.

03/07/2021 tarih ve 31530 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7330 sayılı Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi Hakkında Kanun'un "Görev ve yetki" başlıklı 4. maddesinin 4. fıkrasında, “Şirket ikili veya çok taraflı anlaşmalar gereği yabancı ülkeler tarafından Türkiye’de bırakılanlar ile kamu idareleri, kamu iktisadi teşebbüsleri ve sermayesinin en az yüzde ellisi kamuya ait olan bağlı ortaklıklarca ihtiyaç fazlası ve kullanım dışı bırakılan veya niteliğini kaybetmiş olan her türlü hava, deniz ve kara taşıtları, makine ve teçhizat ile tehlikeli veya tehlikesiz metal/metal bileşim atıkları,

ekonomik değer taşıyan metal dışı (evsel nitelikte olmayan) mal ve malzemeleri; birinci fıkrada belirtilen faaliyetleri gerçekleştirmek için gerekli olan malzemelerin üretilmesinde ham madde olarak kullanmak ve gerektiğinde piyasada değerlendirmek üzere Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca belirlenen birim fiyatlarından satın alabilir veya devralabilir.

Bu fıkrayla ilgili hususlar hakkında 17/12/1937 tarihli ve 3284 sayılı Bazı Maden Hurdalarının Dışarı Çıkarılmasının Yasak Edilmesi ve Satın Alınması Hakkında Kanun hükümleri uygulanır.” kuralına yer verilmiştir.

28/10/1984 tarih ve 18559 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Ana Statüsü'nün "Teşekkülün Amaç ve Faaliyet Konuları" başlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasının yedinci bendinde, resmî daire ve idareler, iktisadi devlet teşebbüsleri, müesseseler ve bağlı ortaklıklar, uluslararası ikili anlaşmalara giren kuruluş ve teşekküllerin hurdaya ayırdıkları her türlü maden, malzeme, araç ve gereçleri toplamak, değerlendirmek ve kullanmak, MKE Kurumu'nun faaliyet konuları arasında sayılmıştır.

20/03/1971 tarih ve 7/2156 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı'nda, resmî daire ve idareler ve iktisadi devlet teşekkülleri ile bunlara ait müessese ve iştiraklerinin malik oldukları her çeşit maden hurdaları ile bunların hurda hâlindeki halitalarının ve kullanılmayacak bir hâle gelmiş bulunan muharrik ve müteharrik araçlarının kendi ihtiyaçlarından fazlalarının, Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu tarafından altı ayda bir piyasa etütlerine dayanılarak yapacağı tespit ve teklif ile Sanayi ve Ticaret Bakanlığı'nca kabul edilecek fiyatlarla adı geçen Kuruma satış suretiyle devredileceği belirtilmiştir.

Öte yandan, 19/03/2001 tarih ve 2001/15 sayılı Genelge'de, 7/2156 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı hükümleri çerçevesinde her türlü hurda malzemenin, kamu kurum ve kuruluşlarınca Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Hurda Sanayi İşletmeleri A.Ş.'ye (Hurdasan A.Ş.) satış suretiyle devri öngörülmüştür.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

7330 sayılı Kanun'un 4. maddesinin 4. fıkrasında, kamu idareleri, kamu iktisadi teşebbüsleri ve sermayesinin en az yüzde ellisi kamuya ait olan bağlı ortaklıklarca ihtiyaç fazlası ve kullanım dışı bırakılan veya niteliğini kaybetmiş olan her türlü hava, deniz ve kara taşıtları, makine ve teçhizat ile tehlikeli veya tehlikesiz metal/metal bileşim atıkların, ekonomik değer taşıyan ve evsel nitelikte olmayan metal dışı mal ve malzemelerin, Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi tarafından, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca belirlenen birim fiyatlardan satın alınabileceği veya devralınabileceğinin kurala bağlandığı,

ancak, Kanunda, belirtilen mal ve malzemelerin anılan şirket tarafından satın alınması veya devralınması yönünde bir zorunluluk bulunmadığı gibi kamusal yükümlülüğe tâbi olan idareler yönünden de aynı mal ve malzemelerin davacıya satış veya devir zorunluluğunun bulunmadığı anlaşılmaktadır.

7330 sayılı Kanun'un 4. maddesinin 4. fıkrasının son cümlesinde bu fıkrayla ilgili hususlar hakkında 3284 sayılı Bazı Maden Hurdalarının Dışarı Çıkarılmasının Yasak Edilmesi ve Satın Alınması Hakkında Kanun hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiş olup, anılan Kanun'da demir, bakır, kurşun, kalay, tutya, aleminyum, antimuvan ve nikel hurdalar ile bunların hurda hâlindeki halitalarının ve kullanılamayacak bir hâle gelmiş muharrik veya müteharrik vasıtaların memleket dışına çıkarılmasının yasaklanabileceği, bu maddelerin memleket içinde satılmasının serbest olduğu,

ayrıca, resmî daire ve müesseselerin de bu madde ve malzemelerden kendi ihtiyaçlarından fazla olanları askeri fabrikalara devredeceği, askeri fabrikalar teşkilatına arz ve teklif olunan hurda malzemenin de Kanunda belirlenen fiyat ve şartlara göre satın alınmasının zorunlu olduğu kurala bağlanmıştır.

3284 sayılı Kanun ile 7330 sayılı Kanun ve diğer mevzuatın birlikte değerlendirilmesinden, resmî daire ve idareler ve iktisadî devlet teşekkülleri ile bunlara ait müessese ve iştiraklerin Makine ve Kimya Endüstrisi A.Ş.'ye devretmekle yükümlü oldukları maden hurdalarının, 3284 sayılı Kanun'da belirtilen maden hurdaları ve bunların hurda hâlindeki halitaları ile kullanılamayacak bir hâle gelmiş muharrik veya müteharrik vasıtalarla sınırlı olduğu,

başka bir anlatımla, resmî daire ve idareler ve iktisadî devlet teşekkülleri ile bunlara ait müessese ve iştiraklerin 3284 sayılı Kanun'da belirtilenlerin dışındaki mal ve malzemeleri davacı şirkete devretme zorunluluğunun bulunmadığı, yine, davacı şirketin de kamu idarelerine ait olup 3284 sayılı Kanun kapsamında kalan mal ve malzemeleri satın alarak devir alma zorunluluğu olduğu hâlde, anılan Kanun kapsamında olmayan emtiayı devralma zorunluğunun bulunmadığı anlaşılmaktadır.

Bu itibarla, ekonomik değer taşıyan metal dışı mal ve malzemelerin davacı şirket tarafından satın alınabileceği veya devralınabileceği; ancak davalı idarenin 3284 sayılı Kanun kapsamında bulunmayan 8 kısımda toplam 472 kalem hizmet dışı muhtelif malzeme ile hafif araç ve iş makinası yedeği malzemelerin davacı şirkete devretmeye zorlanamayacağı sonucuna varılmış olup 3284 sayılı Kanun kapsamında nitelendirilmesine imkân bulunmayan hafif araç ve iş makinası yedeği malzemelerin ihale yoluyla satılmasına hukuken bir engel bulunmadığından,

davacı tarafından, ihalenin iptal edilerek ihaleye konu toplam 472 kalem malzemenin kendilerine satılması talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık, dava konusu işlemin iptali yönündeki temyize konu İdare Mahkemesi kararında ise hukukî isabet bulunmamaktadır.