Danıştay 13. Daire E.2023/1843 K.2024/2041

Dava konusu istem: ... plakanın sahibi olan davacı tarafından, Manisa il merkezinde 100 adet yeni (J) plakanın tahsisinin ve ihalesinin yapılmasına ilişkin Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Dairesi Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME)'nin ... tarih ve ... sayılı kararının ilgili kısmı ile Manisa merkez için tahsis edilen 50 adet (J) plakanın 25/01/2023 tarihinde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca açık teklif usulüyle satışının yapılmasına dair Manisa Büyükşehir Belediye Encümeni kararının ve 25/01/2023 tarihinde yapılan ihalenin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen kararda.

Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME Teknik Komisyonu'nun 06/10/2022 tarihli toplantısında alınan karar üzerine düzenlenen 01/11/2022 tarihli inceleme raporunda yer alan tespitler değerlendirilmek suretiyle UKOME'nin ... tarih ve ... sayılı kararının alındığı, davalı idarenin Manisa Organize Sanayi Bölgesi ve Sosyal Güvenlik Kurumu'ndan aldığı verilere istinaden, 2015 - 2021 yılları arasında Manisa ilindeki nüfus artış oranı, sigortalı çalışan sayısı, iş yeri sayısı, işçi sayısı ve öğrenci sayısındaki artış oranlarını dikkate alarak Manisa merkezde 2021 yılında artırılması gerekli (J) plaka sayısını 403 olarak belirlediği,

buna göre Manisa merkezde 403 adet (J) plakaya ihtiyaç olduğunun anlaşıldığı, ancak davalı idarece takdir yetkisi kullanılarak dava konusu işlemle 100 adet yeni (J) plaka tahsisi yapılmasına karar verildiği, davalı idare tarafından 2015 - 2021 yılları arasında baz alınan kriterlerdeki artış oranlarına göre 100 adet yeni (J) plaka tahsisi yapılmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı kararın ilgili kısmında kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırılık bulunmadığı;

Davanın, dava konusu Manisa merkez için tahsis edilen 50 adet (J) plakanın 2886 sayılı Kanun'un 45. maddesi uyarınca açık teklif usulüyle satışının yapılmasına dair Manisa Büyükşehir Belediye Encümeni kararı ile 25/01/2023 tarihinde yapılan ihalenin iptali istemine yönelik kısmının incelenmesinden;

dosyada yer alan bilgi ve belgeler ile ihtiyaç tespit raporunun birlikte değerlendirilmesi sonucunda, servis araçlarına olan ihtiyaç durumu, mevcut talepler, nüfus, iş gücü, iş yeri sayısı, fiilen çalışan araçların sayısı dikkate alındığında (J) plaka sayısının ilk etapta 100 adet artırılmasının kamu yararına uygun olduğu ve davalı idarece yapılan ihalenin mevzuat hükümlerine uygun olarak gerçekleştirildiği anlaşıldığından, 50 adet (J) plakalı araç sayısının 100.000,00-TL muhammen bedelle ihale edilmesine ilişkin dava konusu Encümen kararında ve 25/01/2023 tarihinde yapılan ihalede hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemler hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, Manisa merkezde (J) plaka ile personel servis hizmetinin verildiği, şehirde birçok (J) plakanın boşta olduğu, bu nedenle ihtiyaç olmadığı, dava konusu plakaların fazladan verildiği, aynı konuda daha önce alınan UKOME kararının iptal edildiği, Manisa ilinde trafiğin yoğun olduğu, dava konusu işlemler ile trafik yoğunluğunun daha da artacağı, plaka sayısının süreç içerisinde %90 oranında artırıldığı, mevzuat uyarınca İçişleri Bakanlığı'na bildirimde bulunulmadığı, ihale ilanında getirilen Manisa merkezde ikamet şartının rekabeti kısıtlayıcı nitelikte olduğu, ihale ilanında plakaların satışının yapılacağının belirtildiği, ancak imtiyazın devrine ilişkin Belediye Meclisi'nden bu konuda bir karar alınmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, temyize konu kararın hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü ve Sekizinci Daireleri'nce, 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun Ek 1. maddesi uyarınca birlikte yapılan toplantıda, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Çeşitli şirket ve kooperatifler tarafından, davalı idareye sunulan dilekçeler ile mevcut (J) plakalar yetersiz olduğundan yeni plaka ihalesi yapılması talebinde bulunulmuş, söz konusu talepler Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME Teknik Komisyonu'nun 06/10/2022 tarihli toplantısında görüşülmüştür.

Komisyonca, "belirtilen taleplerle ilgili olarak Manisa ve Muradiye OSB Bölge Müdürlüklerinden Manisa merkezde doğrudan J plaka tahsislerinin yapıldığı 2015 yılından bu güne çalışan sayılarının yıllık bazda karşılaştırılmalı olarak alınması, UKOME Şube Müdürlüğü tarafından ihtiyaç, arz ve talep yönünden gerekli incelemenin yapılması, Trafik Zabıta ekiplerince servis araçlarıyla ilgili yapılan denetimlerde J plaka bulunmayan araçların tespitinin yapılması sonrasında UKOME Genel Kurulu'nda değerlendirilmesinin uygun olacağı" şeklinde karar verilmiştir.

Bu kapsamda düzenlenen 01/11/2022 tarihli inceleme raporunda belirtilen görüş doğrultusunda, UKOME'nin ... tarih ve ... sayılı kararı ile, Manisa merkezdeki servis hizmetlerinin kesintisiz sürdürebilirliğinin sağlanması amacıyla ilk etapta 100 adet yeni (J) plaka tahsisinin yapılarak 2886 sayılı Kanun doğrultusunda ihtiyaç sahibi servis işletmecilerine dağıtımının yapılmasına karar verilmiştir.

Daha sonra, mezkûr UKOME kararına istinaden, Manisa merkeze ilişkin 50 adet (J) plakanın 100.000,00-TL muhammen bedelle ihalesinin 25/01/2023 tarihinde yapılmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Manisa Büyükşehir Belediye Encümeni kararı alınmıştır.

Bu kapsamda her bir plakaya yönelik encümen kararı alınarak 50 adet (J) plakanın ihaleleri gerçekleştirilmiş olup, bunun üzerine davacı tarafından, anılan UKOME ve Belediye Encümeni kararı ile bu kararlar uyarınca gerçekleştirilen ihalenin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları" başlıklı 15. maddesinde, "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: ... f) Toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek, ... p) Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.

... Belediye, (e), (f) ve (g) bentlerinde belirtilen hizmetleri Danıştayın görüşü ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığının kararıyla süresi kırkdokuz yılı geçmemek üzere imtiyaz yoluyla devredebilir; toplu taşıma hizmetlerini imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat vermek suretiyle yerine getirebileceği gibi toplu taşıma hatlarını kiraya verme veya 67 nci maddedeki esaslara göre hizmet satın alma yoluyla yerine getirebilir."; "Meclisin görev ve yetkileri" başlıklı 18. maddesinde ise, "Belediye meclisinin görev ve yetkileri şunlardır: ... j) Belediye adına imtiyaz verilmesine ve belediye yatırımlarının yap-işlet veya yap-işlet-devret modeli ile yapılmasına; belediyeye ait şirket, işletme ve iştiraklerin özelleştirilmesine karar vermek. ..." kuralı yer almıştır.

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun "Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları" başlıklı 7. maddesinde, "Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır: ... f) Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek;

durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek. ... p) Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek.

Büyükşehir içindeki toplu taşıma hatlarıyla ilgili olarak; şehir merkezine olan uzaklık, nüfus ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak tespit edilecek hatlarla ilgili toplu taşıma hizmetlerinin işlettirilmesine karar vermek. ..." kuralına yer verilmiştir.

HUKUKÎ DEĞERLENDİRME

Aktarılan kurallardan, büyükşehir belediyesi sınırları dâhilinde toplu taşıma hizmetlerini yürütmenin ve bu amaçla toplu taşıma vasıtalarının işletilmesi ve işlettirilmesinin kamu hizmeti olarak münhasıran büyükşehir belediyelerine imtiyaz olarak verilmiş olduğu, toplu taşıma vasıtalarını işlettirmenin imtiyaz sözleşmesi, ruhsat verme, kiralama veya hizmet satın alma yoluyla gördürülebileceği anlaşılmaktadır.

Belirtilen usullerden herhangi birinin seçilmesi yoluyla toplu taşıma hizmetinin özel hukuk kişileri eliyle sağlanması hâlinde büyükşehir belediyesinin kanunlarla kendisine verilen ulaşım hizmetlerine ilişkin imtiyazdan vazgeçmiş sayılacağı, vazgeçme iradesinin ise, ancak, belediye adına imtiyaz verilmesinde görevli ve yetkili kılınan belediye meclisince ortaya konulması hâlinde geçerli olacağı sonucuna varılmaktadır.

Bu itibarla, büyükşehir belediyesi sınırları içerisindeki (J) plakalı araç sayısının artırılmasına ihtiyaç bulunduğuna ilişkin kararı alma yetkisi UKOME'ye ait olmakla birlikte, bu ihtiyacın bizzat belediye tarafından mı karşılanacağı yoksa üçüncü kişilere mi gördürüleceği konusunda karar alma yetkisinin büyükşehir belediye meclisine ait olduğu dikkate alındığında, dava konusu ihaleye ilişkin olarak Manisa Büyükşehir Belediye Meclisi'nce herhangi bir karar alınmaksızın tesis edilen dava konusu işlemlerde hukuka uygunluk, davanın reddi yolundaki temyize konu Mahkeme kararında ise hukukî isabet bulunmamaktadır.

Belediye encümeninin yetkileri bakımından konu ele alındığında ise, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 13. maddesi uyarınca, belediye meclisi kararına dayalı olarak yapılacak ihalenin, encümence anılan Kanun hükümlerine göre yürütülmesi gerektiği anlaşılmaktadır.