Danıştay 13. Daire E.2023/2145 K.2024/1332

2. ... Genel Müdürlüğü (...) VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Mineral A.Ş. VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU

... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nce ... tarihinde gerçekleştirilen Gümüşhane ili hudutlarında bulunan ER:... sayılı IV. Grup maden sahası arama ruhsatı ihalesinin uygun bulunmamasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Bağlı, İlgili ve İlişkili Kuruluşlar Taşınmaz Komisyonu (Taşınmaz Komisyonu) kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; hukuk devleti ilkesinin bir gereği olarak, idarelerin bireysel ya da düzenleyici işlemler tesis ederken sınırsız bir takdir yetkisine sahip olmadığı, bu yetkiyi kamu yararına ve hizmet gereklerine uygun olarak kullanmaları gerektiği, bu işlemlerin hukuka uygunluklarının yargı mercileri tarafından denetlenmesi sırasında ise, idareyi işlem yapmaya iten sebebin de irdeleneceği, bu itibarla, idare hukukunda işlemlerin objektif bir sebebe dayanması gerektiği, sebep unsurunun ise, karar alınmadan veya işlem tesis edilmeden önce varolan ve idareyi belli bir karar veya işlem tesis etmeye götüren hukuki veya fiili durum olarak tanımlandığı;

Bu kapsamda, davalı idareler tarafından dava konusu komisyon kararı ile davacı şirketin ihale onayının uygun bulunmamasını gerektiren hukuki ve fiili durumun ortaya konulması, bir başka anlatımla işlemin sebep unsurunun belirlenmesi gerektiği;

Dava konusu olayda; her ne kadar davalı Bakanlık bünyesinde oluşturulan komisyonun takdir yetkisi kapsamında işlem tesis etmeye yetkisi bulunmakta ise de, bu yetkinin kamu yararı ve hizmet gerekleri gözetilerek kullanılması ve yetki kullanılarak tesis edilen işlemin de somut gerekçesinin bulunması gerekmektiği; uyuşmazlığın çözümlenebilmesi için Mahkemelerince yapılan ara kararına verilen cevaplar incelendiğinde, dava konusu komisyon kararının somut gerekçesinin ortaya koyulamadığı görüldüğünden, dava konusu işlemlerde sebep unsuru yönünden hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI

Davalı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından, Taşınmaz Komisyonu'nun ihale komisyonu kararlarını uygun bulma zorunluluğu bulunmadığı, ihalenin uygun bulunmaması hâlinde bu yetkinin kamu yararına uygun olarak kullanıldığının ispatı bakımından, Taşınmaz Komisyonu'nca kesin delil niteliği taşıyan belgelere dayanılmasının zorunlu olmadığı,

bu nedenle davalı idarenin mahkemeye yapacağı açıklamalar ve sunduğu belgeler ile mahkemece re'sen yapılacak araştırma sonucunda elde edilen bulguların, işlemde kamu yararına aykırılık bulunmadığını koyar nitelikte olmasının yeterli olacağı, davacı şirketin teklifinin uygun görülmesi hâlinde kamu zararına neden olunabileceği, piyasa şartları dikkate alınarak yeniden ihaleye açılmasının kamu yararına olacağı; davalı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü tarafından, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu, maden mevzuatı uyarınca MAPEG'in gerekli gördüğü hâllerde ihaleyi iptali etme yetkisinin bulunduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, dava konusu işlemin hiçbir somut delil ve gerekçe sunulmaksızın, tamamen keyfi, mesnetsiz, hakkaniyete ve hukuka aykırı şekilde, takdir yetkisi açıkça kötüye ve hukuka aykırı kullanılarak tesis edildiği, gerekçesiz olduğu, davalı idarelerin savunma dilekçelerinde, ara kararı cevaplarında ve temyiz dilekçelerinde dahi işlemin somut gerekçesinin ortaya koyulmadığı, ihalenin iptalini gerektirecek maddi, idari, hukuki ve teknik hiçbir sebep bulunmadığı, dava konusu işlemin sebep unsuru yönünden açıkça hukuka aykırı olduğu,

taban ihale bedelinden yaklaşık 22 kat fazla olan ihale bedelinin kamu yararına uygun olmadığı yönündeki iddianın kabul edilemez olduğu, hukuk devleti ilkesinin, hukuki güvenlik ve istikrar ilkelerinin, hukuki belirlilik ilkesinin, eşitlik ilkesinin ihlâl edildiği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz istemlerinin reddi ile usul ve yasaya uygun olan İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Dosyanın incelenmesinden, Gümüşhane ili hudutlarında bulunan IV. Grup maden sahasına ilişkin 17/05/2022 tarihinde gerçekleştirilen ruhsat ihalesine davacı şirketin tek istekli olarak katıldığı, açık artırma aşamasına geçilmeden kapalı zarfın sunulmasıyla ihalenin tamamlandığı, kapalı zarf içerisinde sunduğu 2.425.000,00-TL teklif fiyatı ile ihalenin davacı şirketin üzerinde bırakıldığı, ihale komisyonunun ihaleyi sonuçlandıran kararının 2018/8 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi uyarınca Taşınmaz Komisyonu'na sunulduğu, Taşınmaz Komisyonu'nun ... tarih ve ... sayılı kararı ile ihale komisyonu kararının uygun bulunmadığı, anılan kararın ... tarih ve ... sayılı MAPEG işlemiyle davacı şirkete bildirilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İdarenin işlem ve eylemlerinde Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilen kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorunda olduğuna yönelik kural uyarınca, dava konusu ihalede eşit muamele ilkesine uygun davranılıp davranılmadığı ve idarenin eşit muamele ilkesine uygun davranma zorunluluğunu ortadan kaldıran dava konusu ihaleye özgü gerekçelerin bulunup bulunmadığının irdelenmesi amacıyla Dairemizin 11/01/2024 tarihli ara kararıyla davalı idarelerden, dava konusu ihalenin yapıldığı 17/05/2022 tarihinde gerçekleştirilen bütün maden ruhsatı ihalelerine ait taban ihale bedelleri, katılımcı sayısı,

isteklilerce teklif edilen bedeller, ihale sonucu ortaya çıkan bedeller, ihale komisyonu kararları ile bu tarihte gerçekleştirilen ihalelerden Taşınmaz Komisyonu tarafından uygun bulunan ve uygun bulunmayan ihalelerin tamamına ilişkin bilgiler ile Taşınmaz Komisyonu'nun 30/12/2022 tarihli kararı ile uygun bulunan ve uygun bulunmayan bütün maden ruhsatı ihalelerine ait taban ihale bedeli, katılımcı sayısı, isteklilerce teklif edilen bedeller,

ihale sonucu ortaya çıkan bedeller ile ihale komisyonu kararlarını içeren bilgilerin liste hâlinde istenilmesine ve ER:... sayılı maden sahasına yönelik ruhsat ihalesinin uygun bulunmamasına ilişkin dava konusu Taşınmaz Komisyonu kararının maddi ve hukuki gerekçelerinin, aynı tarihte uygun bulunan ve uygun bulunmayan diğer maden ruhsatı ihaleleri de göz önünde bulundurularak somut, açık, anlaşılır bir şekilde açıklanmasının istenilmesine karar verilmiştir.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın 22/02/2024 tarihli cevabi yazısında, "... Diğer davalı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan ve cevap dilekçemiz ekinde sunduğumuz belgeler dışında Bakanlığımızda belge bulunmamaktadır." şeklinde beyanda bulunduğu, 03/03/2023 tarihli savunma dilekçesinde ise dava konusu işlemin gerekçesine dair herhangi bir açıklama yapmadığı; Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün 13/02/2024 tarihli cevabi yazısı ekinde 17/05/2022 tarihinde gerçekleştirilen ihaleler ile Taşınmaz Komisyonu tarafından 30/12/2022 tarihinde uygunluk değerlendirmesi yapılan ihalelere ilişkin bilgilere tablo hâlinde yer verilmiştir.

Dairemizin 11/01/2024 tarihli ara kararı üzerine davalı idareler tarafından gönderilen cevabî yazıların içeriği, yazı ekinde yer verilen 17/05/2022 tarihli ihaleler ve Taşınmaz Komisyonu tarafından 30/12/2022 tarihinde uygunluk değerlendirmesi yapılan ihalelere ilişkin tablo hâlinde sunulan bilgiler birlikte değerlendirildiğinde, taban ihale bedeli 113.132,00-TL olarak belirlenen dava konusu IV. Grup maden ruhsatı ihalesi ile aynı maden grubunda,

aynı taban ihale bedeline sahip ve ihale sonucunda ortaya çıkan bedelin dava konusu ihalede ortaya çıkan bedelin altında olduğu ihalelerden bazıları Taşınmaz Komisyonu tarafından uygun bulunmasına karşın (Örneğin, dava konusu ihaleyle aynı tarihte yapılan taban ihale bedeli 113.132,00-TL olarak belirlenen ihalelerden ER:... sayılı saha için 113.500,00-TL teklif bedeliyle sonuçlanan,

ER:... sayılı saha için 151.000,00-TL teklif bedeliyle sonuçlanan ihalelerin onayları uygun bulunmuştur.) taban ihale bedelinin yaklaşık 22 katı kadar fiyat teklif edildiği hâlde davacı şirket üzerinde bırakılan ER:... sayılı maden ruhsatı ihalesinin uygun bulunmadığı ve anılan sahaya ilişkin ihale bakımından eşit muamele ilkesine aykırı davranılmasını haklı kılan somut gerekçelerin de ortaya koyulamadığı anlaşılmaktadır.

Bu durumda, maden sahalarına yönelik ruhsat ihalelerini sonuçlandıran ihale komisyonu kararlarının hukukîliğini ve yerindeliğini denetlemek üzere kamu menfaatinin korunması amacına yönelik oluşturulan ve ihaleyi kesinleştirme yetkisi uhdesinde bulunan Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürü'nün de yer aldığı Taşınmaz Komisyonu'nun, ihale sonucu ortaya çıkan teklifin ve ruhsatlandırma talebinin uygun görülmesi hâlinde kamu zararına neden olunabileceği, bu nedenle ihale sonucu oluşan bedelin uygun bulunmayarak söz konusu ihale sahasının yeniden taban ihale bedeli belirlemek suretiyle tekrar ihaleye çıkılması yönündeki değerlendirmesinin,

ihale kararının uygun bulunmaması için yeterli bir sebep olarak göz önünde bulundurulabileceği ve MAPEG tarafından sonuçlandırılan ihalelerin uygunluğunu değerlendirme noktasında takdir yetkisinin bulunduğu açık olmakla birlikte;

dava konusu ihaleyle özdeş nitelikteki (aynı maden grubunda, aynı taban ihale bedeline sahip ve ihale sonucunda ortaya çıkan bedelin dava konusu ihalede ortaya çıkan bedelin altında olduğu ihaleler) maden ruhsatı ihalelerine ilişkin onaylar uygun bulunmuşken 2.425.000,00-TL olarak teklif edilen ihale bedeli taban ihale bedelinin yaklaşık 22 katı olmasına karşın dava konusu ihale bakımından farklı tutum benimsenmesini haklı kılan somut gerekçelerin ortaya koyulamaması nedeniyle, Taşınmaz Komisyonu'na verilen takdir yetkisinin objektif esaslara,

eşit muamele ilkesine ve takdir yetkisinin veriliş amacına uygun kullanılmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun bulunmuş, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenleri ise kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.