Danıştay 13. Daire E.2023/2469 K.2024/5607

Nakliye ve İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Kurumu VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU

... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Bayilik lisansı sahibi davacı şirketin yeniden satış amaçlı akaryakıt satışı yaptığının tespit edildiğinden bahisle 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 19. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinin (5) numaralı alt bendi uyarınca 125.000,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının iptali ile ödenen 93.750,00-TL'nin ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte iadesine karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; adresinde faaliyet gösteren davacı şirkete ait istasyonda 17/02/2021 tarihinde gerçekleştirilen denetimde, davacı şirketin ... tarihli ve ... numaralı fatura ile o tarihteki sözleşmeli dağıtım firması olan ...

Anonim Şirketi'nden, ... - ... plakalı tanker ve dorsesine dolum yapılmak suretiyle 30.229 litre motorin alımı yaptığı, davacı şirketin söz konusu akaryakıtın ... tarihli ve ... sayılı fatura ile ...

Asfalt Temizlik İnşaat Taahhüt Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi'ne dış satışını gerçekleştirdiği, bu akaryakıtın da ... plakalı ve Ö.Ö. isimli şoför idaresindeki tanker ile taşındığı, akaryakıtın sevk adresinin Bursa ili olduğu, davacı tarafından düzenlenen faturanın teyidi amacıyla ... Asfalt Ltd.

Şti.'nin Bursa ilinde bulunan adresinde 19/02/2021 tarihinde denetim yapıldığı, firmanın 2019 yılında davacı şirketten 15 adet fatura ile mal alımının olduğu, alınan akaryakıtın yol asfaltı işi için firmaya ait ya da kiralık kamyon ve iş makinelerinde kullanıldığı, akaryakıtın Osmangazi/Bursa adresinde depolandığı, yer üstü tankı ile depolama yapıldığı, daha sonra araçların yakıt deposuna boşaltıldığı tespitlerine yer verildiği;

akaryakıtın taşınmasına ilişkin nakliye faturaları sorulduğunda şirket yetkilisi S.T.'nin, “dolum yapılacak tankerin akaryakıt alımı yaptıkları firma tarafından sağlandığını, nakliye dahil akaryakıt alımı yapıldığından nakliye faturalarının bulunmadığını” beyan ettiği, ...

Akaryakıt'a ait merkez adresinde yapılan denetimde, şirket sahibinin beyanına göre dış satışların şirkete ait araçlarla veya müşterinin kendisine ait ya da kiralanmış nakliye araçlarıyla yapıldığı, satışı gerçekleştirilen akaryakıtın firmaların yer altı ve yer üstü tanklarına boşaltımının sağlandığı, yakıt boşaltma işlemi bitene kadar tanker şoförünün orada kaldığı, akaryakıtın tanka boşaltıldığından emin olunduktan sonra ilgili yerin terk edildiği, ... tarihinde ... sayılı dağıtıcı lisansı sahibi ...

Petrolcülük Anonim Şirketi'nin bayisi ... sayılı bayilik lisansı sahibi ... Akaryakıt Sanayi Ticaret Limited Şirketi'ne Ö.

Ö. isimli şoför vasıtasıyla ... - ... plakalı tanker ve dorsesi ile 30.229 litre motorin sevkine ilişkin belge düzenlendiği, ... ve ... firmasının aynı bilgilerle düzenlemiş olduğu iki ayrı belgenin ikisinin birden doğru olma ihtimalinin bulunmadığı, Kares firmasının ibraz ettiği otomasyon kayıtlarına göre 06/09/2019 tarihinde tanka 30.229 litrelik akaryakıtın 30.143 litre olarak dolumunun gerçekleştirildiğinin tespit edildiği, dolayısıyla fiziki olarak akaryakıtın ...

Akaryakıt'a dolumunun yapıldığının anlaşıldığı, akaryakıtı taşıyan ... - ... plakalı tankerin PTS (plaka tanıma sistemi) kayıtlarının incelendiği, buna göre söz konusu aracın 06/09/2019 tarihinde saat 21.10'da ... Akaryakıt'a ait Karabük ilinde olduğu, Bursa ilinde hiç bulunmadığının anlaşıldığı,

Bu durumda, iki farklı dağıtıcı tarafından aynı tarihte, aynı miktarda ürünün, aynı plakalı araç ve aynı sürücü tarafından kullanılan tanker ile biri Bursa ilinde biri ise Karabük ilinde faaliyet gösteren iki farklı bayiye sevkinin yapılmasının hayatın olağan akışına aykırı olduğu, akaryakıt dolumunun 06/09/2019 tarihinde Karabük ilinde bulunan akaryakıt istasyonunda gerçekleştiği ve Bursa ilinde hiç bulunulmadığı hususları göz önüne alındığında, davacı şirketin yeniden satış amaçlı akaryakıt satışı yaptığının sabit olduğu analaşıldığından, davacı şirket hakkında idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... İdari Dava Dairesi İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, eksik incelemeyle karar verildiği, nakliye sürecinin bizzat malı satın alan nihai tüketici tarafından karşılandığı, raporlarda belirtilen satışların depo teslim şeklindeki satışlar olduğu, başka bayilere faturasız akaryakıt veya yeniden satış amaçlı akaryakıt satmadığı, tüm satışların faturalı olduğu, nihai tüketicilere satış yaptığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Bayilik lisansı sahibi davacı şirketin yeniden satış amaçlı akaryakıt satışı yaptığının tespit edildiğinden bahisle davacı şirkete ... tarih ve ... sayılı Kurul kararıyla 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinin (5) numaralı alt bendi uyarınca 125.000,00-TL idari para cezası verilmesi üzerine anılan kararın iptali ile ödenen 93.750,00-TL'nin ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte iadesine karar verilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun "Lisansların tabi olacağı usul ve esaslar" başlıklı 3. maddesinin 9. fıkrasında, "Kurum, bu Kanunda tanınan yetkiler dahilinde;

a) Lisans gerektiren faaliyet ve/veya işlemlerin kapsamları,

b) Lisans ile kazanılan hak ve üstlenilen yükümlülükler,

c) Lisans kapsamındaki faaliyetlerin kısıtlanması,

d) Faaliyetin yürütülmesine ilişkin olarak özel şartlar belirlenmesi,

Konularında düzenlemeler yapmaya yetkilidir."; "Lisans sahiplerinin temel hak ve yükümlülükleri" başlıklı 4. maddesinde, "Lisans, sahibine lisansta yer alan faaliyetin yapılması ile bu konularda taahhütlere girişilmesi haklarını verir.

Lisans ile tanınan haklar; bu Kanunun, ilgili diğer mevzuatın ve lisansta yer alan kayıtlı hususların yerine getirilmesi koşuluyla kullanılır." kuralı yer almıştır.

5015 sayılı Kanun'un "İdari para cezaları" başlıklı 19. maddesinin birinci fıkrasında, "bayilik lisansı sahiplerince lisansın verdiği haklar dışında faaliyet gösterilmesi''; ''4. maddenin üçüncü fıkrası ile dördüncü fıkrasının (d) ve (l) bendi dışındaki hükümlerinin bayilik lisansı sahiplerince ihlali hallerinde sorumlulara yüz yirmi beş bin Türk Lirasından az olmamak ve altı yüz yirmi beş bin Türk Lirasını geçmemek üzere fiilin işlendiği tarihten bir önceki yılda ilgili lisansa konu petrol piyasası faaliyetine ilişkin net satış hasılatının binde onu oranında'' idari para cezası uygulanacağı kurala bağlanmıştır.

5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun "Kanunilik ilkesi" başlıklı 4. maddesinde, "Hangi fiillerin kabahat oluşturduğu, kanunda açıkça tanımlanabileceği gibi; kanunun kapsam ve koşulları bakımından belirlediği çerçeve hükmün içeriği, idarenin genel ve düzenleyici işlemleriyle de doldurulabilir. Kabahat karşılığı olan yaptırımların türü, süresi ve miktarı ancak kanunla belirlenebilir.” kuralına yer verilmiştir.

Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 18. maddesinde, lisansın, sahibine lisansta yer alan faaliyetin yapılması ile bu konuda taahhütlere girişilmesi haklarını verdiği ve lisansla tanınan hakların, ilgili mevzuatta kayıtlı hususların yerine getirilmesi koşuluyla kullanılabileceği açıklandıktan sonra, 37. maddesinde, bayilik lisansı kapsamında yürütülecek faaliyetlere yer verilmiş; 38. maddesinde ise, bayilik lisansı sahiplerinin yükümlülüklerinin neler olduğu belirtilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

5326 sayılı Kanun'un aktarılan kuralına göre, kanunda veya idarenin genel ve düzenleyici işlemlerinde tanımlanabilen kabahatin karşılığı olan idari yaptırımın ve miktarının mutlaka ilgili kanununda belirtilmiş olması, ilgilisine de bu kabahatinin karşılığı olan idari yaptırımın uygulanması gerekmektedir. Dolayısıyla, idari yaptırım uygulamaya yetkili idareler tarafından, yaptırım kararı alınmadan önce mevzuata aykırı fiilin ne olduğu ve kanunun hangi maddesinin ihlal edildiği tereddüde yer vermeyecek şekilde belirlenmeli ve bundan sonra fiilin karşılığı olan kanunda belirtilen idari yaptırımın uygulanmasına karar verilmelidir. Başka bir anlatımla fiil ile uygulanan idari yaptırım örtüşmeli ve ilgilisine kanunda karşılığı olmayan veya fiil ile örtüşmeyen bir idari yaptırım uygulanmamalıdır.

5015 sayılı Kanun'un 4. maddesindeki düzenlemenin, lisans sahiplerinin genel nitelikli hak, kısıtlama ve yükümlülüklerine ilişkin olduğu; anılan maddenin birinci ve ikinci fıkralarında, lisans sahiplerine, lisans hangi faaliyete (rafinerici, dağıtıcı, işleme, bayilik v.b) ilişkin olarak verilmişse, sadece buna ilişkin alanda piyasa faaliyetinde bulunabilecekleri ve lisans ile tanınan hakların 5015 sayılı Kanun'un, ilgili diğer mevzuatın ve lisansta yer alan hususların yerine getirilmesi koşuluyla kullanılacağının belirtildiği görülmektedir.

Dosyanın incelenmesinden, davalı idarece, bayilik lisansı sahibi davacı şirketin yeniden satış amaçlı akaryakıt sattığının tespiti nedeniyle 5015 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları ile 3. maddesinin dokuzuncu fıkrası ve Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 38. maddesinin (g) bendini ihlal ettiğinden bahisle hakkında 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinin (5) numaralı alt bendi uyarınca dava konusu işlemin tesis edildiği anlaşılmaktadır.

Dava konusu Kurul kararına dayanak teşkil eden 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinin (5) numaralı alt bendinin, 5015 sayılı Kanun'un 4. maddesinin üçüncü fıkrası ile dördüncü fıkrasının (d) ve (l) bendi dışındaki hükümlerinin bayilik lisansı sahiplerince ihlali hâlinde uygulanacak idari para cezasına ilişkin bir düzenleme olduğu görülmektedir.

5015 sayılı Kanun'un 19. maddesi uyarınca ceza tayinine gidilebilmesinin ancak 5015 sayılı Kanun'un getirdiği yükümlülüklere uyulmaması şartına bağlı olduğu, davacı hakkında 5015 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci ve ikinci fıkrası ile 3. maddesinin dokuzuncu fıkrasına aykırı davranıldığından bahisle aynı Kanun'un 19. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendine göre idari para cezası tayin edildiği anlaşılmakta ise de, anılan Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrasında lisansın sahibine lisansta yer alan faaliyetin yapılması ile bu konularda taahhütlere girişilmesi hakları verdiği;

ikinci fıkrada, lisansla tanınan hakların kanun ve diğer mevzuatta yer alan hususların yerine getirilmesi koşuluyla kullanılmasının öngörüldüğü, söz konusu düzenlemelerin yükümlülükten ziyade şarta bağlanmış bir hak niteliğinde olduğu, dava konusu işlemde idari para cezasının dayanağı olarak belirtilen Kanun'un 19. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinin (5) numaralı alt bendinde 4. maddenin birinci ve ikinci fıkrasının ihlalinin yer almadığı,

başka bir anlatımla, Kanun'un 4. maddesinin birinci ve ikinci fıkrasında yer alan yükümlülüğün genel olduğu ve özel bir ihlale yer verilmediği anlaşılmakla, yeniden satış amaçlı akaryakıt satışı yapılması sebebiyle genel hüküm mahiyetindeki 4. maddenin birinci ve ikinci fıkralarına aykırı hareket edildiğinden bahisle 19. maddenin birinci fıkrasının (f) bendinin (5) numaralı alt bendi uyarınca ceza tayininine gidilmesi mümkün değildir.

Zira, anılan hükümlerin bu şekilde yorumlanması, ikincil düzenlemelerde yer alan herhangi bir yükümlülüğün ihlali halinde, piyasada faaliyet gösteren lisans sahiplerinin 5015 sayılı Kanun'un 4. maddesini ihlâl etmiş olacağı ve tümüne 19. maddenin birinci fıkrasının (f) bendinin (5) numaralı alt bendinde uyarınca ceza verilmesi gerekeceği anlamına gelecektir ki, bu durum 19. maddenin düzenlenme biçimi ve amacıyla çelişeceği gibi, kanunilik ilkesine de aykırılık oluşturacaktır.

Kaldı ki, bayilik lisansı sahiplerince lisansın verdiği haklar dışında faaliyet gösterilmesi halinde uygulanacak idari para cezası 5015 sayılı Kanun'un 19. maddenin birinci fıkrasının (f) bendinin (4) numaralı alt bendinde ayrıca düzenlenmiştir.

Bu itibarla, sahip olduğu lisansın verdiği haklar dışında faaliyet gösterdiğinden bahisle davacıya 19. maddenin birinci fıkrasının (f) bendinin (5) numaralı alt bendi uyarınca idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk, davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.