Danıştay 13. Daire E.2023/3000 K.2025/1853

Dava konusu istem: ... Enerji LPG Akaryakıt Dağıtım ve Nakliye Ticaret A.Ş. (... Enerji) adına Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu'nun (Kurul) ... tarih ve ... sayılı kararıyla 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 19. maddesi uyarınca verilen 850.000,00-TL idari para cezasının kanuni temsilci sıfatıyla davacıdan tahsili amacıyla düzenlenen...tarih ve ... ana takip dosya numaralı ödeme emrinin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen...tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacının ... Enerji A.Ş.'yi 05/12/2016 tarihinde devraldığı, bu hususun ticaret siciline 06/12/2016 tarihinde tescil edilerek, ... tarih ve ... sayılı Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edildiği, ... Enerji (unvan değişikliği ile ...

Akaryakıt Ticaret A.Ş.) hakkında, bayisine ait akaryakıt istasyonunda 22/03/2013 tarihinde yapılan denetimde, bayinin otomasyon sistemine müdahalesine engel olacak gerekli önlemleri almayarak ve müdahaleye kayıtsız kalarak ve/veya otomasyon sisteminde oluşan arızayı 1240 sayılı Kurul kararında belirtilen süre içerisinde gidermediğinden bahisle Kurulun ... tarih ve ... sayılı kararıyla idari para cezası uygulanmasına karar verildiği, idari para cezasının bir kısmının anılan şirketten tahsil edildiği, tahsil edilemeyen tutar için şirket hakkında haciz işlemlerine başlandığı,

ancak anılan şirketin haczi kabil malı olmadığından 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un mükerrer 35. maddesi uyarınca kanuni temsilci sıfatıyla davacı hakkında 25/03/2022 tarihinde ödeme emri düzenlendiği ve 30/03/2022 tarihinde dava konusu ödeme emrinin tebliği üzerine bakılan davanın açıldığı;

Mahkemelerince UYAP kayıtlarından yapılan araştırmada, söz konusu Kurul kararının iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı ret kararının incelenmesinden, idari para cezasına konu fiilin 22/03/2013 tarihli denetimde tespit edildiğinin görüldüğü;

Bu durumda, davacının kamu borçlusu şirkete idari yaptırıma konu fiilin işlendiği tarihten sonraki bir tarihte ortak olduğu ve şirket müdürlüğüne seçildiği, idari yaptırıma konu fiilin davacının şirkette temsil yetkisinin olmadığı bir dönemde gerçekleştiği, davacının hukuken ve fiilen şirketin yetkili temsilcisi olmadığı dönemde işlenen fiillerden kaynaklanan kamu alacağından sorumlu tutulmasının hukuken mümkün olmadığı anlaşıldığından, dava konusu ödeme emrinde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka aykırı bulunarak işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, idari para cezasına karşı açılan davanın reddi yönündeki kararın 27/12/2019 tarihinde kesinleştiği, kesinleşen kamu alacağının tahsili amacıyla asıl borçlu şirket adına ödeme emri düzenlenerek tebliğ edildiği, şirket hakkında yapılan mal varlığı araştırması sonucunda herhangi bir kayda rastlanılmadığı, bankalar nezdinde bulunan hak ve alacaklara tatbik edilen haciz neticesinde kısmen tahsilat yapıldığı, kamu alacağının şirket tüzel kişiliğinden tahsil edilemeyeceğinin anlaşılması üzerine sorumlu oldukları dönemler dikkate alınarak kanuni temsilci ve şirket ortakları hakkında takibe geçildiği, dava konusu ödeme emrinde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının gerekçeli onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

03/07/2024 tarih ve 32591 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 161 sayılı Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 18. maddesiyle, 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin Onikinci Bölümü'ne eklenen Geçici 2. maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde, 01/09/2024 tarihi itibarıyla vergi dairesi başkanlıklarının, bulundukları ilin adı ile Gelir İdaresi Başkanlığına bağlı defterdarlık olarak görevlerine devam edeceği kuralına yer verildiğinden, kapatılan Ankara Vergi Dairesi Başkanlığı yerine Ankara Defterdarlığının hasım mevkiinde olduğu görülerek dosyanın incelenmesine geçildi.

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dağıtıcı lisansı kapsamında faaliyet gösteren ... Enerji A.Ş'ye (...) ... tarih ve ... sayılı Kurul kararıyla 850.000,00-TL idari para cezası verilmiş, anılan Kurul kararı 11/07/2017 tarihinde şirkete tebliğ edilmiş, idari para cezasının iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesince davanın reddi yolunda verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı karar istinaf yoluna başvurulmaksızın kesinleşmiştir.

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunca, söz konusu idari para cezasının 27/12/2019 tarihinde kesinleştiği belirtilerek 6183 sayılı Kanun hükümleri gereğince tahsil edilmesinin davalı idareden istenilmesi üzerine, ... Enerji A.Ş. (...

Akaryakıt Ticaret A.Ş.) adına ... tarih ve ... ana takip dosya numaralı ödeme emri düzenlenmiş ve elektronik ortamda 22/02/2021 tarihinde tebliğ edilmiş ödeme emrine konu kamu alacağının süresinde ödenmediği, şirketin banka hesaplarına konulan e-haciz yoluyla bir kısım alacağın tahsil edildiği, başkaca mal varlığına rastlanılmadığından şirketten tahsil edilemeyeceği anlaşılan söz konusu borcun 6183 sayılı Kanun'un mükerrer 35. maddesi uyarınca davacıdan tahsiline yönelik olarak düzenlenen ... tarih ve ... ana takip dosya numaralı ödeme emrinin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un mükerrer 35. maddesinin birinci fıkrasında, "Tüzel kişilerle küçüklerin ve kısıtlıların, vakıflar ve cemaatler gibi tüzel kişiliği olmayan teşekküllerin mal varlığından tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacakları, kanuni temsilcilerin ve tüzel kişiliği olmayan teşekkülü idare edenlerin şahsi mal varlıklarından bu Kanun hükümlerine göre tahsil edilir.

"; 54. maddesinin birinci fıkrasında, "Ödeme müddeti içinde ödenmeyen amme alacağı tahsil dairesince cebren tahsil olunur. (...)"; 55. maddesinin birinci fıkrasında, "Amme alacağını vadesinde ödemiyenlere, 15 gün içinde borçlarını ödemeleri veya mal bildiriminde bulunmaları lüzumu bir 'ödeme emri' ile tebliğ olunur."; 58. maddesinin birinci fıkrasında, "Kendisine ödeme emri tebliğ olunan şahıs, böyle bir borcu olmadığı veya kısmen ödediği veya zamanaşımına uğradığı hakkında tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde alacaklı tahsil dairesine ait itiraz işlerine bakan vergi itiraz komisyonu nezdinde itirazda bulunabilir. (...)" kuralına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

6183 sayılı Kanun'un mükerrer 35. maddesinde öngörülen sorumluluk hali kusursuz sorumluluktur. Yani mükerrer 35. madde kapsamında sorumlu tutulacak olan kanuni temsilci kusursuzluğunu ispatlayarak sorumluluktan kurtulamayacaktır. Kamu alacağının doğduğu ya da ödenmesi gerektiği zamanda kanuni temsilci olarak görev yapması, kanuni temsilcinin amme alacağından sorumlu tutulması için yeterlidir. Ancak bu madde kapsamında kanuni temsilcinin sorumluluğuna gidilebilmesi için öncelikle asıl borçluya başvurulacak ve borcun asıl borçludan tahsil edilememiş ya da tahsil edilemeyeceğinin anlaşılmış olması gerekecektir. Dolayısıyla henüz asıl borçlu şirket hakkında ödeme emri ile takip yapılmadan, kanuni temsilcinin sorumluluğuna evleviyet kuralı gereği gidilemeyecektir.

Kanuni temsilci, kamu alacağının doğmasına yol açan işlem veya fiilin nihai sorumluluğunu taşıyan kişi olup, sahip olduğu imkan ve gücü kullanarak, alacağı doğuran işlem veya fiilin ortaya çıkmasını önleyebilecek veya doğan kamu alacağının ödenmesini temin edebilecek en etkin konumdaki kişidir.

Bu nedenle, ticari şirketleri yöneten, şirketi temsilen iş ve işlemler yapan kanuni temsilcilerin, şirketten tahsil imkanı bulunamayan kamu alacaklarından müteselsil sorumluluk esasına göre sorumlu tutulmaları gerekmektedir.

Ancak fiil tarihinde görevde olmayıp daha sonra yöneticilik görevinde bulunan ve amme alacağı tahsil edilebilir aşamaya gelmeden kanuni temsilcilik görevinden ayrılan bir kanuni temsilciyi sorumlu tutmak, kanuni temsilciye, kendisinden beklenemeyecek bir sorumluluk yüklemek anlamı taşımaktadır.

Bu itibarla, Kurul tarafından verilen idari para cezasına ilişkin amme alacağının kanuni temsilciler açısından "tahsil edilebilir aşamaya gelmesinden" anlaşılması gerekenin, söz konusu idari para cezasına karşı dava açılmadan ya da açılan davanın kanun yolu aşamasından geçerek kesinleşmesi hali olduğu kabul edilmiştir.

Öte yandan, Anayasa Mahkemesinin 19/03/2015 tarih ve E:2014/144, K:2015/29 sayılı kararında belirtildiği üzere, kanuni temsilcinin kanunda tanınan yetkiler çerçevesinde müdahale etme ve engelleme imkanına sahip olmadığı ve özellikle şirketin faaliyetleri üzerinde hakimiyet kurmasının mümkün bulunmadığı bir dönemde gerçekleşen fiil ve eylemlerden doğan kamu alacaklarının ödenmemesinden sorumlu tutulması adalet ve hakkaniyet ile bağdaşmayacaktır. Dolayısıyla amme alacağı tahsil edilebilir aşamaya gelmeden kanuni temsilcilik görevinden ayrılan kişinin söz konusu alacağın ödenmesi konusunda müdahale şansının bulunmadığının kabulü gerekmektedir.

Bu halde, idari para cezasına konu fiil işlendikten sonra, fakat idari para cezasının tahsil edilebilir aşamaya gelmesinden önceki tarihte görevde bulunan kanuni temsilcilerin amme alacağının ödenmemesinden dolayı sorumluluğu bulunmamaktadır.

Uyuşmazlıkta, dava konusu ödeme emrinin dayanağı idari para cezasına ilişkin ...tarih ve ... sayılı Kurul kararı, 22/03/2013 tarihinde tespit edilen fiil sebebiyle tesis edilmiş, anılan Kurul kararının iptali istemiyle açılan davada idare mahkemesince davanın reddi yönünde verilen kararın 27/12/2019 tarihinde kesinleşmesinin ardından söz konusu idari para cezasının 6183 sayılı Kanun hükümleri uyarınca tahsili amacıyla asıl borçlu ... Enerji A.Ş. (... Akaryakıt Ticaret A.Ş.) şirketi adına 31/12/2020 tarihli ödeme emri düzenlenmiştir.

... Enerji A.Ş.'ye ait Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ilanlarına bakıldığında, 08/12/2016 tarih ve 9215 sayılı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde, davacının 3 yıl süre ile yönetim kurulu başkanı seçildiği, şirketi temsil ve ilzama yetkili kılındığı hususunun 02/12/2016 tarihinde ticaret siciline tescil ve ilan edildiği; 26/01/2017 tarih ve 9250 sayılı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ise, davacının hisselerini devrettiği ve yönetim kurulu başkanı olarak temsil yetkisinin sona erdiği hususunun 18/01/2017 tarihinde tescil ve ilan edildiği görülmektedir.

Tüm bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde, davacının 22/03/2013 tarihinde idari para cezasına konu fiil işlendikten sonra 02/12/2016 tarihinde şirketi yönetim kurulu başkanı olarak temsil ve ilzama yetkili kılındığı, bununla birlikte söz konusu idari para cezasının tahsil edilebilir aşamaya gelmesinden önceki 18/01/2017 tarihinde şirketi temsil yetkisinin sona erdiği anlaşıldığından, davacı hakkında 6183 sayılı Kanun'un mükerrer 35. maddesi uyarınca düzenlenen dava konusu ödeme emrinde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukuki isabetsizlik bulunmamaktadır.