Danıştay 13. Daire E.2023/3292 K.2024/518

2. ...İkram Hizmetleri A.Ş. VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU

... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: ... Anonim Ortaklığı (...) ile... İkram Hizmetleri Anonim Şirketi (...) arasında 17/05/2019 tarihinde akdedilen ve 15 yıl boyunca uygulanacak olan, dokuz havalimanında ...’nin istisnai uçuşları ve mesafeli uçuşları haricindeki tüm yurt içi ve yurt dışı uçuşları ile dolmuş uçak uçuşları için ikram ve ürünleri münhasıran ...’dan almayı taahhüt ettiği sözleşmeye 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 5. maddesi uyarınca 15 yıl süreyle bireysel muafiyet tanınmasına yönelik ... tarih ve ... sayılı Rekabet Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi’nce verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan şartları sağlayan işlemlere Kurul tarafından muafiyet tanınabileceği, uyuşmazlığın anılan maddede yer alan şartları sağlanıp sağlanmadığı yönüyle denetlenmesi gerektiği; Uyuşmazlığın, malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması yönünden yapılan incelemeden;

Uyuşmazlığa konu sözleşmenin amacının dünya çapında önde gelen kabin içi ürünler oluşturmak, fiyat istikrarını sağlamak, en kaliteli kabin içi ürünleri tedarik etmek, yenilikçi bir Türk girişimi oluşturmak ve ürünlerini değişen talep modellerine paralel olarak değiştirilmesi için gerekli esnekliği sağlamak olduğu, ayrıca en yeni konseptlerin geliştirilip ...'ye sunulmasının taahhüt edildiği,

öte yandan, 21. yüzyılla beraber gelişmekte olan hava yolu sektörünün yeniliklerine açık olması için böyle bir anlaşmanın yapılabileceğinin bu şart bakımından kabulü gerektiği, her ne kadar davacı şirket tarafından, ilgili coğrafi pazarın Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde yer alan sivil hava alanları olarak belirlenmesine rağmen sadece İstanbul havalimanında yapılacak tesis yatırımı gelişme ve iyileştirme olduğu ancak diğer havalimanları yönünden bir geliştirmenin olmadığı iddia edilmiş ise de ...

Havalimanı’nın büyüklüğü ve fonksiyonu gözetildiğinde burada yapılan yatırımın bir nevi tüm Türkiye'yi kapsadığı, transit ve aktarmalı uçuşların ülke içinde büyük bir bölümünün bu havalimanından gerçekleşmesi hususunun da bunu desteklediği, dolayısıyla coğrafi pazarın bu şekilde belirlenmesinde ve bu şartın sağlandığına ilişkin Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmadığı;

Uyuşmazlığın, tüketicinin bundan yarar sağlaması şartı yönünden yapılan incelemeden. Uyuşmazlığa konuş sözleşme ile 15 yıl süreyle belirli havalimanlarında, ...'nin uçuşlarında ikram hizmetlerinin müdahil ... verildiği, bu sözleşme uyarınca ikram hizmetlerinin belirli bir standartta devam edeceğinin beklenebilir olduğu,

hava yolu şirketinin ikram bütçesinin de önceden belirlenebilir olması ile yolcu başına düşen maliyetinde azalabileceği, nihaî olarak da tüketicinin bundan yarar sağlanabileceği, her ne kadar davacı tarafından, nihaî olarak tüketicinin bundan yarar sağladığına ilişkin verinin bulunmadığı ve bu şartın gerçekleşemediği iddia edilmiş ise de bu şekilde yapılan sözleşme ile ikram şirketinin alacağı malzemenin miktarı artarken ve maliyetinin de düşeceği,

bu kapsamda ...'ye belli oranda kâr ile malzemeleri vereceğinin de belli olması sebebiyle...'nin de yolcu başına bilet maliyetinin düşeceği ve nihaî olarak tüketicinin bundan fayda sağlayabileceği, uçan şef ve ürün çeşitliliğinin azalmasının pandemi nedeniyle olduğu, aksini gösterir herhangi bir delil bulunmadığı, bu şartın sağlandığına ilişkin Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmadığı;

Uyuşmazlığın, İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması şartının sağlanması yönünden yapılan incelemeden;

...'nin pazardaki konumuna bağlı olarak ...'nun pazar payının yüksek olduğu, yine ...'nun satışlarının ...'ye yapılıyor olmasının ana sebeplerinden bir tanesinin de ...'nin rakiplerinin uçak içi ikramlarını ...'nin aksine ücretli sunmaları olduğu, muafiyetin süresi ile ilgili olarak her olay bazında değerlendirme yapılacağı, ...'nun İstanbul Havalimanı’na yeni kuracağı tesisin maliyeti ve kâr elde etmeye başlama süresinin yapılan senaryolara göre belirli bir zaman alacağı, bu kapsamda uzun süreli anlaşmaların dünyada da yer aldığı,

ilgili pazarda rekabetin ortadan kalkmasından bahsedilemeyeceği, her ne kadar davacı şirket tarafından, pazarın kapandığı, pazara girişin engellendiği, rekabetin ortadan kalktığı, 15 yıl süreli muafiyetin kılavuza aykırı olduğu ve sektörde eşi benzeri olmadığı iddia edilmiş ise de söz konusu pazarın kapanmasına imkân bulunmadığı, piyasada ...'den başka şirketlerin de olduğu, söz konusu hava yolu taşımacılığının doygunluk iddiasının ise 21. yüzyılla beraber gelişmeye başlayan hava yolu sektörü için doğru bir iddia olmadığı,

rekabet iddiasına ilişkin olarak da ...'nin pazar payının yüksek olması sebebiyle ...'nun pazardaki durumunun yüksek olduğu, ...’nin ... dışında bir şirketin anlaşması durumunda da söz konusu hususunun gerçekleşebileceği, dolayısıyla rekabetin engellendiği iddiasının dayanaksız olduğu, Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz'un ilgili maddelerince, üretici ya da dağıtıcının kimi durumlarda bazı özellikli yatırımlar yapması,

maliyetini kotarabilmesi ve kârlılık durumuna geçebilmesi için bazı şartları zorunlu olarak koşabileceği, sözleşmeye özgü yatırımın korunması veya mal satın alınması ya da hizmetin sağlanması ile ilgili olmayan esaslı bir know-how transferi bakımından gerekli olması gibi objektif haklı gerekçelerin varlığı hâlinde dikey anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamı dışına çıkabileceği, ...'nun da uyuşmazlıkta İstanbul Havalimanı’nda yeni bir tesis kurması, bu tesisi maliyeti gibi unsurlar göz önüne alındığında kapsam dışına çıkmasının mümkün olduğu, yine yapacağı tesis sebebiyle 15 yıllık muafiyet süresinin makul olduğu,

sektörde de benzer şekilde sürelerin olduğunun müdahillerce ifade edildiği ve Kurul kararında da benzer ifadelerin bulunduğu, davacının bu iddia ve ifadelere karşı bir beyanda bulunmadığı, bu şartın sağlandığına ilişkin Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmadığı;

Uyuşmazlığın, rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla sınırlanmaması şartı yönünden yapılan incelemeden;

Yatırım hacminin büyüklüğü sebebiyle objektif haklı gerekçenin var olduğunun kabulü gerekeceği, 15 yıllık sürenin bu anlamda makul olduğu, davacının iddialarının dayanaksız olduğu, dünya piyasasında bu sürelere yakın sürelerdeki anlaşmaların da bulunduğu, bu şartın sağlandığına ilişkin Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmadığı;

Öte yandan, her ne kadar davacı tarafından, 2008 tarihli Kurul kararıyla çelişkili karar verildiği iddia edilmiş ise de piyasadaki teknolojik ve pazar gelişmesinin o günkü koşullarla nazar edilemeyecek seviyede olduğu, ayrıca bu tarihten sonra yeni bir tesis olarak ... Havalimanı’nın yapıldığı ve ...'nun buraya yapacağı yatırımın anılan karardan farklılaşılması noktasında önem arz ettiği, dava konusu işlemin mevzuata uygun olduğu anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nce; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, Bölge İdare Mahkemesi kararının gerekçesiz olduğu, istinaf sebeplerinin incelenmediği, 15 yıl boyunca rekabetin sınırlanması ile muafiyetin verdiği faydanın tam olarak ortaya konulmadığı, sadece ... Havalimanı’na yapılacak yatırıma yer verildiği, gelişmenin sadece ...

Havalimanı bakımından olabileceği, münhasırlık şartı ile dava dışı şirketin kâr edeceği, herhangi bir gelişme ve iyileşme olmayacağı, tüketiciye sunulacak yemek hizmetinin incelenmediği, yenilikçi Türk girişimi oluşturulmadığı, ...’nun ... tarafından devir alındığı, sözleşmenin amacının önemli olmadığı, sözleşmenin rekabeti engellemesi yönünden incelenmesi gerektiği, yerli şirketlerin dışlanması ve monopol oluşmasına yol açıldığı, Mahkeme kararlarının varsayıma dayandığı, bilirkişi incelemesine başvurulmadığı, dosyada teknik verilerin var olmadığı, idarenin açıklamalarının gerçekliğinin araştırılmadığı,

...’nun ikram çeşitlerinin yıllar içinde azaldığı, her olay bazında değerlendirme yapılması gerektiğinin belirtildiği ancak uyuşmazlık bakımından herhangi bir değerlendirme yapılmadığı, dünya uygulamalarının da bu yönde olduğuna dair delillerin sunulmadığı, pazarın kapanmayacağına yönelik değerlendirmenin somut verilerle açıklanmadığı, sözleşmenin taraflarının kendi piyasalarında hâkim durumda oldukları, ...’nin pazarı kapatacağının 2023 beklentilerinden de anlaşılabildiği, uçak içi ikram pazarına ilişkin olarak hâlihazırda bir çok engelin bulunduğu, muafiyet kararı ile ek giriş bariyeri yaratıldığı, rekabetin yok edildiği,

İstanbul Havalimanı’nın 2029 yılında tam kapasite kullanıma gireceği, pazarın gelişeceği tespitinin somut verilerle desteklenmediği, 15 yıllık muafiyet süresinin makullüğünün ortaya koyulamadığı, diğer ülkelerde gerçekleştirilen aynı uzunlukta sözleşmeler bulunmadığı, hiçbir ülkede ana havalimanında böyle bir tekelleşmeye izin verilmediği, bu kapsamda incelemeler yapılmadığı, emsal gösterilen sözleşmelerde kapsamın tek havalimanı ile sınırlı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, dava konusu Kurul kararı öncesinde detaylı incelemeler gerçekleştirildiği, uçak içi ikram hizmeti ve kalitesinin tüketici tercihleri ve sektör açısından önemli olduğu, pandemi döneminde ...’nun hızlı ve uyumlu çözümler üretmesinin altının çizildiği, İstanbul Havalimanı’na yapılacak tesis yatırımının hizmetin sunulmasındaki etkinliği artıracağı, ...

Havalimanı’nın ...’nin merkez üssü olduğu, pazar içi rekabet dinamiğinin işlediği, rekabet hukukunda asgari bir süre belirlenmediği, muafiyetin her zaman geri alınabileceği, ...’nin konumu nedeniyle hangi şirketle sözleşme yaparsa o şirketin pazarda lider duruma geleceği, ...

Havalimanı’na yapılacak olan tesis yatırımı ile yolcu başına düşen maliyetin azalacağı, değerlendirmenin Kılavuzlarda yer alan düzenlemelere uygun yapıldığı, savuma dilekçesindeki beyanların geçerliliğini koruduğu, dava konusu Kurul kararı ile temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

Davalı yanında müdahil ... tarafından, ...’nun pandemi sürecindeki hızlı ve uyumlu çözüm bulma kabiliyetinin altının çizildiği, ...

Havalimanı’nın merkez üssü olduğu, buraya yapılacak yatırımın tüm Türkiye’yi ilgilendirdiği, kamu yararının bulunduğu, tüketiciye daha ucuz ve daha kaliteli hizmet sağlanacağı, uçan şef sayısının pandemi nedeniyle düştüğü, pandemi sonrasında bu sayının arttığı, %80 oranında Türkiye’de yetişen ve az yağlı ve şekerli tasarlanan menülerin sunulmaya başlandığı, tüketiciden gelen şikâyetlerin yakından takip edildiği, ...’nun ikram hizmetinin diğer aktörlerden ciddi şekilde farklı olduğu, kendi ihtiyacını ancak bu şekilde karşılayabileceği, sözleşmede rekabet karşıtı herhangi bir düzenleme bulunmadığı, pazarda rekabetin kapanmadığı,

dava konusu Kurul kararı ile temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

Davalı yanında müdahil ... tarafından, ... Havalimanı’nda kurulacak tesisin büyüklüğü ve fonksiyonu göz önüne alındığında tüm Türkiye’yi kapsadığı değerlendirmesinin yerinde olduğu, ... Havalimanı’nın ...’nin merkez üssü olduğu, ...’nin düşük maliyetli modelin aksine ücretsiz ikram hizmeti sunduğu, İstanbul dışındaki havalimanlarında da aynı kalite düzeyinin sağlanması gerektiği, iki havalimanı dışındaki havalimanlarında zarar ettiği, ...

Havalimanı dışındaki havalimanlarında münhasırlık içeren düzenlemenin bulunmaması hâlinde uçak içi ikram hizmetinin güçleşeceği, muafiyetin her zaman geri alınabileceği, sözleşmenin bir bütün olarak değerlendirilmesi gerektiği, davacının iddialarının gerçekle uyuşmadığı, Kurul kararı sırasında ...’nun kontrolünde değişiklik olmadığı, münhasırlık düzenlemesinin ...’nin tüm uçuşlarını kapsamadığı, istisnaî ve uzun mesafeli uçuşların kapsama alınmadığı, pazarda uyuşmazlık konusu sözleşmeye benzer sözleşmelerin bulunduğu, Kurul kararının Kılavuza uygun olduğu, rekabetin ortadan kaldırılmadığı, pazardaki tek oyuncu olmadığı,

dava konusu Kurul kararı ile temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek ve dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Bölge idare mahkemesi kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.