Danıştay 13. Daire E.2023/3640 K.2024/316

Dava konusu istem: İstanbul Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı'nca 2886 sayılı Devlet İhale Kanunun'un 45. maddesi uyarınca açık ihale usulü ile 02/10/2023 tarihinde gerçekleştirilen "İstanbul İli, Üsküdar İlçesi, Haydarpaşa Lisesi Okul Binası, Lojman ve Kültür Merkezi Binaları, Spor Salonu Binası Görünen ve Görünmeyen Vaziyetteki, Taşınmaz Nitelikli, Ekonomik Değeri Bulunan Hurdaların Karşılığı Yıkım İşi" ihalesinin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; davacı Derneğin kuruluş amacının, "Validebağ Havzasını oluşturan Altunizade, Barbaros, Koşuyolu ve Acıbadem Mahallelerinde doğmuş ve/veya yaşamış olup, çeşitli nedenlerle başka semtlerde yaşayanlarla, hâlen bu havzada yaşayanları birbirlerine kaynaştırarak ortak bir kent kültürü yaratmak, dayanışma ortamını oluşturmak, havzanın doğal, tarihi ve kültürel değerlerine sahip çıkarak var olanların korunup geliştirilmesi için her türlü çabayı sarf etmek, havzanın ortak sorunlarının çözümü için sorunu yaşayanların görüşlerini ve çözüm önerilerini ilgili kurumlara iletmek, ekonomik,

sosyal ve kültürel haklarının korunup geliştirilmesine vasıta olmak, eğitim, kültürel geliştirme, yaşamı kolaylaştırma, havza sınırları içinde mevcut mimari ve yeşil dokuyu koruma, güzelleştirme ve yeşillendirme çalışmaları yapmak ve kültürel etkinliklerde bulunmak ve havzada yaşayanlar arasında ekonomik, sosyal ve kültürel dayanışmayı sağlamak" olduğu, dava konusu işlemin, davalı idarece depreme dayanaklı olarak yeniden yapılmasına karar verilen ve İstanbul ili, Üsküdar ilçesinde yer alan, Haydarpaşa Lisesi Okul Binası, Lojman ve Kültür Merkezi Binalarının yıkımına ilişkin bir ihale olduğu,

dolayısıyla, davacı Derneğin ilgi alanını teşkil eden Validebağ Havzasında yeni bir düzenleme yapılmasına ilişkin bir durumun söz konusu olmadığı, ihale öncesindeki yıkıma ilişkin karar sürecinde tesis edilen işlemlerle ilgili olarak davacı Dernek tarafından açılmış bir dava da bulunmadığı, bu nedenle bakılan davayla ilgili olarak davacı Derneğin kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilişkisi bulunmadığından, davacının dava açma ehliyetinin bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

. Belirtilen gerekçelerle davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, dava açma ehliyetinin olduğu, alanın Validebağ korusu-havzası alanında kaldığı, 1. Derece Doğal Sit alanı olduğu, yapılacak tüm işlemlerin Kültür Varlıklarını Koruma Kurulu iznine tâbi olduğu, ihale şartnamesinde Koruma Kurulu'ndan izin alınacağına dair bir düzenleme bulunmadığı, imar planlarına karşı açılan davalar olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, davacının işbu davayı açmakta hukuki menfaatinin bulunmadığı, zaten mevcut olan okulun yıkılıp yeniden yapılmasının davacı Derneğin kuruluş amacı ile bir bağlantısının bulunmadığı, Validebağ Korusunun çevresinin yerleşim alanı olduğu, Haydarpaşa Lisesinin yıkımı sırasında yapılacak çalışmaların Korudaki yaşama zarar vereceği iddiasının kabul edilemeyeceği, bu iddianın kabul edilmesi halinde Korunun çevresinin de koruma altına alınıp komşu parsellerinde hiçbir inşai faaliyete izin verilmemesi gerektiği, söz konusu alanın sürdürülebilir ve kontrollü kullanım alanı olarak tescil edildiği, söz konusu alanda sadece eğitim tesisi kurulabileceğine dair karar alındığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın "Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü" başlıklı 11. maddesinde, Anayasa hükümlerinin, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kuralları olduğu; "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36. maddesinde, herkesin, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, iptal davaları, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlanmaktadır.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 56. maddesinde, "Dernekler, gerçek veya tüzel en az yedi kişinin kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere, bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmek suretiyle oluşturdukları, tüzel kişiliğe sahip kişi topluluklarıdır..." kuralı yer almıştır.

Yargı kararlarında "menfaat" kavramının davacı ile iptalini istediği idarî işlem arasındaki bağı, ilgiyi ifade ettiği belirtilmekte ve idarî işlem ile dava açan kişi arasında meşrû, güncel ve ciddî bir alâka söz konusu ise, davada menfaat bağının bulunduğu kabul edilmekte, bunun dışında ayrıca subjektif bir hakkın ihlâl edilmesi şartı aranmamaktadır.

Kişisel, meşru ve güncel bir menfaat alâkasının varlığı, davanın niteliğine ve özelliğine göre idarî yargı yerlerince belirlenmekte, davacının idarî işlemle ciddî, makûl, maddî ve manevî bir alâkasının bulunduğunun anlaşılması, dava açma ehliyeti için yeterli sayılmaktadır. Ayrıca, iptal davaları idarî işlemlerin hukuka uygun olup olmadığının denetlenmesine, hukukun üstünlüğünün sağlanmasına, böylece de idarenin hukuka bağlılığının ve sonuçta hukuk devleti ilkesinin gerçekleştirilebilmesine imkân sağladığından, bu davalarda menfaat alâkasının bu amaç doğrultusunda yorumlanması gerekmektedir.

Bu bağlamda, 4721 sayılı Kanun'un 56. maddesi uyarınca, gerçek veya tüzel en az yedi kişinin kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere, bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmek suretiyle oluşturdukları derneklerin, doğrudan tüzel kişiliklerinin hak ve çıkarlarını ilgilendiren konuların yanı sıra, tüzüklerinde belirtilen ve kanunla yasaklanmamış bulunan kuruluş amaçları doğrultusunda dava açmalarına yasal bir engel bulunmamaktadır.

Uyuşmazlıkta, davacı derneğin Tüzüğünde derneğin amacının "Validebağ Havzasını oluşturan Altunizade, Barbaros, Koşuyolu ve Acıbadem Mahallelerinde doğmuş ve/veya yaşamış olup, çeşitli nedenlerle başka semtlerde yaşayanlarla, hâlen bu havzada yaşayanları birbirlerine kaynaştırarak ortak bir kent kültürü yaratmak, dayanışma ortamını oluşturmak, havzanın doğal, tarihi ve kültürel değerlerine sahip çıkarak var olanların korunup geliştirilmesi için her türlü çabayı sarf etmek, havzanın ortak sorunlarının çözümü için sorunu yaşayanların görüşlerini ve çözüm önerilerini ilgili kurumlara iletmek, ekonomik,

sosyal ve kültürel haklarının korunup geliştirilmesine vasıta olmak, eğitim, kültürel geliştirme, yaşamı kolaylaştırma, havza sınırları içinde mevcut mimari ve yeşil dokuyu koruma, güzelleştirme ve yeşillendirme çalışmaları yapmak ve kültürel etkinliklerde bulunmak ve havzada yaşayanlar arasında ekonomik, sosyal ve kültürel dayanışmayı sağlamak" şeklinde belirtildiği göz önüne alındığında, anılan derneğin İstanbul İli, Üsküdar İlçesi, Haydarpaşa Lisesi Okul Binası, Lojman ve Kültür Merkezi Binaları, Spor Salonu Binası Görünen ve Görünmeyen Vaziyetteki Taşınmaz Nitelikli,

Ekonomik Değeri Bulunan Hurdaların Karşılığı Yıkım İşi ihalesine yönelik dava açmakta hukukî menfaatinin bulunduğu sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, davanın ehliyet yönünden reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararında usûl kurallarına uygunluk bulunmamaktadır.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.