Danıştay 13. Daire E.2023/383 K.2023/3793

Av. …

DAVANIN KONUSU

1) GABİM Değerleme Sistemi Katılım Sözleşmesi çerçevesinde yayımlanan GABİM Değerleme Sistemi Usul ve Esasları'nın "5.3. GABİM Kontrol, İş Yavaşlatma veya Durdurma Süreci" maddesinin "a)Yavaşlatma" bendi kapsamında hakkında daha önce iş yavaşlatması uygulanan davacı hakkında aynı maddenin "b)Durdurma" bendi kapsamında 1 yıl içerisinde altıdan fazla kere işinin yavaşlatılması sebebiyle 12 ay süre ile işlerinin durdurulmasına ilişkin … tarih ve … numaralı Merkezi Kayıt Kuruluşu Gayrimenkul Bilgi Merkezi Anonim Şirketi Yönetim Kurulu kararının iptali talebiyle yapılan 27/12/2022 tarihli başvurunun zımnen reddine ilişkin işlem ile,

2) Dayanağı Merkezi Kayıt Kuruluşu GABİM Değerleme Usul ve Esaslarının "GABİM Kontrol, İş Yavaşlatma veya Durdurma Süreci" başlıklı 5.3. maddesinin "Durdurma" başlıklı (b) bendinin iptali istenilmektedir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ … 'UN DÜŞÜNCESİ : Davanın görüm ve çözümünde adli yargı mercilerinin görevli olduğu anlaşıldığından, davanın görev yönünden reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dava dilekçesi 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKÎ SÜREÇ

Davacı şirket gayrimenkul değerleme ve ekspertiz raporu hazırlama sektöründe faaliyet göstermekte olup, davalı Merkezi Kayıt Kuruluşu Gayrimenkul Bilgi Merkezi A.Ş. sisteminde kayıtlıdır.

… tarih ve … numaralı Merkezi Kayıt Kuruluşu Gayrimenkul Bilgi Merkezi Anonim Şirketi Yönetim Kurulu kararı ile, GABİM Değerleme Sistemi Katılım Sözleşmesi çerçevesinde yayımlanan GABİM Değerleme Sistemi Usul ve Esasları'nın "5.3. GABİM Kontrol, İş Yavaşlatma veya Durdurma Süreci" maddesinin "a)Yavaşlatma" bendi kapsamında hakkında daha önce iş yavaşlatması uygulanan davacı hakkında aynı maddenin "b)Durdurma" bendi kapsamında 1 yıl içerisinde altıdan fazla kere işinin yavaşlatılması sebebiyle 12 ay süre ile işlerinin durdurulmasına karar verilmiştir.

Davacı tarafından, 12 ay süreyle işlerinin durdurulması kararının iptali istemiyle MKK Gayrimenkul Bilgi Merkezi A.Ş.'ye başvuruda bulunulmuş, başvurunun zımnen reddi üzerine, başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali ile Merkezi Kayıt Kuruluşu GABİM Değerleme Usul ve Esaslarının "GABİM Kontrol, İş Yavaşlatma veya Durdurma Süreci" başlıklı 5.3. maddesinin "Durdurma" başlıklı (b) bendinin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

2576 sayılı Kanun'un 1. maddesinde, bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinin bu Kanunla verilen görevleri yerine getirmek üzere kurulmuş "genel görevli" mahkemeler olduğu. 5. maddesinde, idare mahkemelerinin, vergi mahkemelerinin görevine giren davalarla ilk derecede Danıştay'da çözümlenecek olanlar dışındaki davaları çözümleyeceği.

2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 24/1-c maddesinde, “Bakanlıklar ile kamu kuruluşları veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarınca çıkarılan ve ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemlere” karşı açılacak idarî davaların ilk derece mahkemesi olarak Danıştay'ca karara bağlanacağı. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14/3-a maddesinde, dilekçelerin görev ve yetki yönünden inceleneceği.

15/1-a maddesinde, 14. maddenin 3/a bendine göre adlî ve askerî yargının görevli olduğu konularda açılan davaların reddine, idarî yargının görevli olduğu konularda ise görevli veya yetkili olmayan mahkemeye açılan davanın görev veya yetki yönünden reddedilerek dava dosyasının görevli veya yetkili mahkemeye gönderilmesine karar verileceği kurala bağlanmıştır.

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun "Türkiye Değerleme Uzmanları Birliği" başlıklı 76. maddesinde, "(1) Gayrimenkul değerleme uzmanlığı lisansına sahip olanlar ile değerleme kuruluşları, tüzel kişiliği haiz kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşu olan Türkiye Değerleme Uzmanları Birliği'ne üye olmak için başvurmak zorundadırlar. ...

(4) Türkiye Değerleme Uzmanları Birliği, gayrimenkul piyasasının ve gayrimenkul değerleme faaliyetlerinin gelişmesini sağlamak üzere araştırmalar yapmak, eğitim ve sertifika vermek, Birlik üyelerinin dayanışma ve mesleğin gerektirdiği özen ve disiplin içinde çalışmalarına yönelik meslek kurallarını ve değerleme standartlarını oluşturmak, haksız rekabeti önlemek amacıyla gerekli tedbirleri almak, kendisine mevzuatla verilen veya Kurulca belirlenen konularda düzenlemeler yapmak, yürütmek, denetlemek, Türkiye Değerleme Uzmanları Birliği Statüsü'nde öngörülen disiplin cezalarını vermek,

ilgili konularda üyeleri temsilen ilgili kuruluşlarla iş birliği yapmak, mesleki gelişmeleri, idari ve yasal düzenlemeleri izleyerek bu konuda üyeleri aydınlatmakla görevli ve yetkilidir. ..." kuralı yer almaktadır.

Türkiye Değerleme Uzmanları Birliği Statüsü'nün "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Statü'nün amacı. Türkiye Değerleme Uzmanları Birliği'nin organlarını, görev ve yetkileri ile çalışma ilke ve esaslarını düzenlemektir.". "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde, "Bu Statü, Türkiye Değerleme Uzmanları Birliği'nin organları, komiteleri, görev ve yetkileri, gelirleri, giderleri, üyeleri, üyelik esasları, disiplin cezaları ile çalışma ilke ve esaslarına ilişkin hususları kapsar.".

"Dayanak" başlıklı 3. maddesinde, "Bu Statü, 06/12/2012 tarih ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 76. maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.". "Birliğin görev ve yetkileri" başlıklı 7. maddesinin (g) bendinde, "g) Üyelerinin faaliyetlerini kolaylaştırmak ve değerlemenin kalitesini artırmak üzere bölgesel ve ülke genelinde gayrimenkul değerleri konusunda veri analiz raporları oluşturmak ve yayımlamak amacıyla gayrimenkul bilgi merkezi kurmak.

" kuralına yer verilmiştir.

Dava konusu işlem tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan hâliyle, GABİM Değerleme Sistemi Usul ve Esasları'nın "Amaç ve Kapsam" başlıklı 1. maddesinin "Amaç" alt başlıklı 1.1. maddesinde, "Bu Usul ve Esasların amacı, GABİM Değerleme Sistemi Katılım Sözleşmesi çerçevesinde gayrimenkul değerleme raporları hazırlarken, takip edilecek usul ve esasları ortaya koymaktır.". "Kapsam" başlıklı 1.2. maddesinde, "Bu Usul ve Esaslar.

GABİM'in, katılımcının, işi verenin ve GABİM değerleme sistemindeki diğer paydaşların hak ve yükümlülüklerine, iş dağıtım işlemlerine, değerleme raporu hazırlama işlemlerine, fatura ve ödeme işlemlerine, kalite, performans ve kontrol faaliyetlerine ilişkin usul ve esasları kapsar.". "Tanımlar ve Kısaltmalar" başlıklı 2. maddesinde, "... GABİM: MKK Gayrimenkul Bilgi Merkezi A.Ş., İşi Veren: Katılımcıya GABİM üzerinden iş veren gerçek veya tüzel kişileri.

Katılımcı: Kurul tarafından sermaye piyasasında değerleme faaliyetinde bulunmak üzere yetkilendirilmiş değerleme kuruluşlarını, ... ifade eder.";

"Tarafların Görevleri, Yetkileri ve Sorumlulukları" başlıklı 3. maddesinin "Katılımcı" başlıklı 3.1. alt maddesinde, "Hazırlayacağı değerleme raporlarını TADEBİS veya GABİM'in geliştireceği benzeri dijital platformlar üzerinden hazırlar. Değerleme raporlarını işi veren ve/veya ilgili mevzuatın zorunlu kıldığı süreler içinde hazırlar. ...";

"İnceleme ve Kalite İşlemleri" başlıklı 5. maddesinin "GABİM Kontrol, İş Yavaşlatma veya Durdurma Süreci" alt başlıklı 5.3. maddesinde, "GABİM, rapor hazırlama süreci içerisinde raporun süresinde hazırlanıp hazırlanmadığının, verilerin eksiksiz ve tanımlandığı şekliyle girilip girilmediğinin, verilerin hatalı olup olmadığının, yazılan değerin izah edilemeyecek şekilde emsallerinden aşırı düşük ya da yüksek takdir edilip edilmediğinin ve benzeri konuların kontrolünü yapar.

Bu kontrol sonucunda: ... b) Durdurma - Katılımcı hakkında açılmış, bir müeyyide ile sonuçlanması muhtemel bir soruşturma veya inceleme olduğunun TDUB veya SPK tarafından bildirilmesi durumunda soruşturma veya inceleme neticelenene kadar, ..., - Bir yıl içinde 6'dan fazla kere işi yavaşlatıldığında 12 ay süre ile, ..., katılımcıya iş ataması GABİM Yönetim Kurulu kararı ile durdurulabilir. Bu durum gerekçesi ile birlikte katılımcıya bildirilir." kuralı yer almıştır.

Davacı ile davalı arasında imzalanan "GABİM Değerleme Sistemi Katılım Sözleşmesi"nin "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde, "İş bu sözleşme, GABİM sisteminde icra edilecek değerleme faaliyetleri ile GABİM tarafından sağlanacak hizmetlere ilişkin tarafların hak ve yükümlülüklerinin belirlenmesi amacıyla tanzim ve imza olunmuştur.

Taşınır veya taşınmazlara ilişkin ilgili mevzuatın gerektirdiği şartları taşıyan ve iş bu sözleşmeyi imzalayan katılımcı, GABİM Değerleme Sistemine katılım hakkını elde eder.". "Tarafların Hak ve Yükümlülükleri" başlıklı 4. maddesinde, "4.1. Katılımcı, iş bu sözleşme kapsamında hazırlayacağı değerleme raporlarını GABİM tarafından geliştirilmiş olan TADEBİS veya bundan sonra geliştireceği benzeri dijital platformlar üzerinden hazırlayacağını kabul ve taahhüt eder. ... 4.3.

GABİM Yönetim Kurulu tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde. GABİM'in dijital platformlarında verileri eksiksiz ve istenildiği gibi girmediği, raporların hazırlanmasında gerekli dikkati, özeni ve mesleki titizliği göstermediği tespit edilen katılımcıya, GABİM tarafından yapılan iş ataması yavaşlatılabilir veya durdurulabilir. Bu durum gerekçesi ile ilgilisine bildirilir. ..." düzenlemesi yer almıştır.

Davalı tarafından, 6362 sayılı Kanun'un Türkiye Değerleme Uzmanları Birliği (TDUB)'ne ilişkin usul ve esasları düzenleyen 76. maddesine dayanılarak hazırlanan Türkiye Değerleme Uzmanları Birliği Statüsü'nün 7. maddesi ile verilen yetki kapsamında %100 TDUB iştiraki olarak 23/02/2016 tarihinde TDUB Gayrimenkul Bilgi Merkezi A.Ş. unvanı ile İstanbul'da kurulduğu, daha sonra hisselerinin tamamının Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş.'ye devredildiği ve unvanının MKK Gayrimenkul Bilgi Merkezi A.Ş. olarak tescil edildiği,

münhasıran özel hukuk hükümlerine tâbi bir anonim şirket statüsünde bulunmakta olup dava konusu işlemle ilgili herhangi bir kamusal imtiyazı bulunmadığı; temel olarak yabancılara konut satışı için zorunlu olan gayrimenkul değerleme raporları hazırlayacak olan (davacı şirket gibi) gayrimenkul değerleme kuruluşları ile imzalanan sözleşme çerçevesinde, bu kuruluşların hazırladıkları değerleme raporlarının kalite kontrolünü gerçekleştirdiği,

kalite kontrol sisteminin ise tamamen, değerleme kuruluşları ile arasında imzalanan "GABİM Değerleme Sistemi Katılım Sözleşmesi" hükümleri çerçevesinde yürütülmekte olup, tümüyle bu sözleşme ilişkisi çerçevesinde hareket edildiği, sözleşme ilişkisi çerçevesinde tesis edilmiş olan işlemlerin "idari işlem" niteliğinde olmadığı, dolayısıyla davanın görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu ileri sürülmüştür.

Dosyanın incelenmesinden, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü'nce yayımlanan 2019/1 sayılı "Yabancıların Taşınmaz Edinimlerinde Değerleme Raporu Aranılması Hakkında" Genelge ile, yabancı gerçek kişilerin alıcı olduğu işlemlerde; verilerin toplanması, taşınmazın gerçek değerinin tespit edilmesi ve bu verilerin ihtiyaç doğrultusunda analiz edilmesi ile değer haritalarının oluşturulmasına altlık teşkil etmesi amacıyla değerleme kuruluşlarınca uluslararası değerleme standartlarına uygun olarak hazırlanan ve onaylanan, taşınmazın piyasa değerini gösterir değerleme raporu sunulmasının 04/03/2019 tarihi itibarıyla zorunlu tutulduğu,

yine Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin uygulanmasına yönelik olarak hazırlanan 2019/5 sayılı Genelge'de de istisnai yoldan Türk vatandaşlığı kazanma amacıyla yapılan taşınmaz mal edinimlerindeki Yönetmeliğin aradığı bedelin sağlanıp sağlanmadığının tespitinde yararlanılmak üzere taşınmaz değerleme raporu aranılmasının kurala bağlandığı, yabancı gerçek kişilerin alıcı olduğu işlemlere ilişkin olarak düzenlenen değerleme raporlarının 2021/6 sayılı Genelge kapsamında incelendiği,

bu Genelge uyarınca TADEBİS (Taşınmaz Değerleme Bilgi Sistemi) - WEB Tapu uygulaması kapsamında ilgililer tarafından başvuruda bulunulması, değerleme raporlarının yetkili kuruluşlarca hazırlanması, onaylanması ve doğrudan TAKBİS (Tapu ve Kadastro Bilgi Sistemi)'e gönderilerek uygulayıcı birimlerin kullanılmasının amaçlandığı, Tadebis-Web Tapu uygulamasının çalışma şeklinin Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü (TKGM) - MKK Gayrimenkul Bilgi Merkezi A.Ş.

(GABİM) - Türkiye Değerleme Uzmanları Birliği (TDUB) arasında imzalanan 30/07/2021 tarihli Taşınmaz Değerleme Çalışmaları Hakkında İşbirliği Protokolü ve 08/04/2022 tarihli ek protokol ile düzenlenerek TADEBİS sisteminin oluşturulması ve yönetilmesi görevinin davalı MKK Gayrimenkul Bilgi Merkezi A.Ş.'ye verildiği,

2019/1 sayılı Genelge uyarınca yabancı gerçek kişilerin taraf olduğu işlemlerde talep edilen değerleme raporlarının, Uluslararası Değerleme Standartları, Sermaye Piyasası Kurulu tarafından onaylı Türkiye Değerleme Uzmanları Birliği tarafından yayınlanan düzenlemeler ile 2021/6 sayılı Genelge hükümlerine göre kontrolünün ve yeknesaklığının sağlanmasına yönelik olarak Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü ile GABİM arasında 30/01/2023 tarihli "Taşınmaz Değerleme Raporlarının Kontrolüne Yönelik İş Birliği Protokolü" imzalandığı,

GABİM sisteminde icra edilecek değerleme faaliyetlerine ilişkin olarak taraflar ile GABİM arasında GABİM değerleme sistemi katılım sözleşmesi imzalandığı ve bu sözleşme kapsamında değerleme faaliyetinin yürütüldüğü görülmektedir.

Bu durumda, davalı MKK Gayrimenkul Bilgi Merkezi A.Ş.(GABİM)'nin özel hukuk tüzel kişisi olduğu, GABİM Değerleme Sisteminin uygulama usul ve esaslarının Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü ile GABİM arasında imzalanan iş birliği protokolüne göre belirlendiği, GABİM ile katılımcılar arasında imzalanan katılım sözleşmesi ile belirlenen esaslar uyarınca değerleme raporlarının hazırlandığı ve dava konusu iş yavaşlatmaya yönelik kararın da katılım sözleşmesine dayanılarak alındığı hususları birlikte değerlendirildiğinde, davanın görüm ve çözümünde adli yargı mercilerinin görevli olduğu anlaşıldığından, davanın görev yönünden reddi gerektiği sonucuna varılmıştır.