Danıştay 13. Daire E.2024/1351 K.2024/2846

Dava konusu istem: Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü ... Bölge Müdürlüğü'nce 31/01/2024 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilecek olan ... ihale kayıt numaralı "Uşak-Banaz-Baltalı Göleti İçmesuyu İletim Hattı Yapımı" ihalesinin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; davacının dava konusu ihaleye katılmadığı gibi ihale dokümanı da satın almadığı, bu yönlerden uyuşmazlık konusu işlemle arasında bir menfaat bağı bulunmadığı, dava konusu işlemin davacının menfaatini etkileyip etkilemediği bakımından davacının vatandaş ya da belde sakini sıfatıyla dava açıp açamayacağı hususunun incelenmesi gerektiği;

Dava dilekçesi ve ekleri incelendiğinde, davacının dava açma argümanlarının vatandaş yahut belde sakini sıfatına dayanmadığı, ...

İdare Mahkemesi'nin ... esas sayılı dosyasında açtıkları davaya ilişkin olduğu, söz konusu davanın ise Uşak ili, Banaz ilçesi, Baltalı Göleti ve Sulama Tesislerinin işletme, bakım ve yönetim hizmetlerini yapmak üzere kendileri tarafından devralma istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 2. Bölge Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işlemine yönelik olduğu, anılan davada sulama göletinin Mülga Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından açık beton kanal sistemiyle 1980 yılında işletmeye açılarak Baltalı Köyü Muhtarlığı Tüzel Kişiliğine devredildiği,

zamanla açık kanal sisteminin deforme olması ve dağılması sebebiyle de her ne kadar atıl durumda kalmış gibi görünse de halen Küçükler Barajı sisteminin ulaşmadığı ya da cevap veremediği durumlarda Ayrancı ve Baltalı Köylülerinin imdadına yetiştiği, sulama suyu olarak kadimden beri kullanılageldiği ve bu köylerin hakkı olduğu iddialarının ileri sürüldüğü, davacının halihazırda söz konusu tesis ve alanda hak sahibi olmadığı,

salt buradaki iddiasına dayanılarak ihalenin iptalini istemesinde doğrudan menfaat ve dava ehliyetinin bulunduğunun kabul edilmesinin çok geniş bir yorum olacağı, ihale işinin tarafları açısından bir takım olumsuzluklar doğuracağı ve kamu hizmetini sekteye uğratacağı dikkate alındığında, davacının ihalenin iptalini istemesinde kişisel, güncel ve meşru menfaati bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, Uşak ilinde bulunan beş köydeki davalı idareye ait sulama tesislerinin bakımı, onarımı ve yönetiminden kooperatifin sorumlu olduğu, kooperatifin varlık sebebinin dava konusu ihaleye katılmak olmadığı, ana sözleşmeleri uyarınca çiftçiye sulama suyu temin etmekle mükellef oldukları, ihalenin gerçekleşmesi durumunda binlerce çiftçinin sulama suyundan yoksun bırakılacağı, Uşak ilinin içme suyu ihtiyacının başka bir yerden çözülebilme imkanı varken sulama sahasında kuyu açılarak üretime engel olunduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek ve dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1/a fıkrasında, iptal davaları, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlanmaktadır.

Yargı kararlarında "menfaat" kavramının davacı ile iptalini istediği idari işlem arasındaki bağı, ilgiyi ifade ettiği belirtilmekte ve idari işlem ile dava açan kişi arasında meşru, güncel ve ciddi bir alâka söz konusu ise, davada menfaat bağının bulunduğu kabul edilmekte, bunun dışında ayrıca subjektif bir hakkın ihlal edilmesi şartı aranmamaktadır.

Kişisel, meşru ve güncel bir menfaat alâkasının varlığı, davanın niteliğine ve özelliğine göre idari yargı yerlerince belirlenmekte, davacının idari işlemle ciddi, makul, maddi ve manevi bir alâkasının bulunduğunun anlaşılması, dava açma ehliyeti için yeterli sayılmaktadır. Ayrıca, iptal davaları idari işlemlerin hukuka uygun olup olmadığının denetlenmesine, hukukun üstünlüğünün sağlanmasına, böylece de idarenin hukuka bağlılığının ve sonuçta hukuk devleti ilkesinin gerçekleştirilebilmesine imkân sağladığından, bu davalarda menfaat alâkasının bu amaç doğrultusunda yorumlanması gerekmektedir.

Kamu ihalelerinde ihale sürecine ilişkin icrai nitelikteki işlemler, sadece ihaleye katılan veya katılmak isteyenlerin hukuki durumunu etkilememekte, bunların yanında üçüncü kişilerin de hak veya menfaatlerini etkileyebilmektedir. Böyle bir durumda, söz konusu kişilerin menfaatlerinin zedelendiği iddiasıyla, mevzuatta öngörülen usuller çerçevesinde dava açabileceklerinin kabulü gerekmektedir.

Aksi yöndeki kısıtlayıcı bir yaklaşım, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin "Adil yargılanma hakkı" başlıklı 6. maddesinin, "Herkes, davasının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyuşmazlıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamaların esası konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından, kamuya açık olarak ve makul bir süre içinde görülmesini isteme hakkına sahiptir." kuralı ile "Etkili başvuru hakkı" başlıklı 13. maddesinin, "Bu Sözleşme’de tanınmış olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes,

söz konusu ihlal resmi bir hizmetin ifası için davranan kişiler tarafından gerçekleştirilmiş olsa dahi, ulusal bir merci önünde etkili bir yola başvurma hakkına sahiptir." kuralını ihlal edecektir.

Aynı şekilde, ihale sürecinde, dava ehliyetinin bir alt unsuru olan subjektif ehliyetin varlığının, aday, istekli ve istekli olabileceklerle sınırlandırılması, Anayasa'nın idari işlemlere karşı yargı yolunu açan 125. maddesi ile "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36. maddesine de aykırılık teşkil edecektir.

Uşak ili Banaz ilçesinde bulunan uyuşmazlığa konu "Baltalı Göleti ve Sulama Tesisi" Uşak İl Özel İdaresi tarafından 14/04/2017 tarihinde Devlet Su İşleri 2. Bölge Müdürlüğü'ne devredilmiştir.

Akabinde 18/09/2023 tarihinde DSİ ile Uşak Belediyesi arasında "Baltalı Göleti ve Ayrancı Regülatöründen İçme, Kullanma ve Endüstri Suyu Temini" başlığını taşıyan bir protokol imzalanmıştır.

Bu protokolün uygulanması kapsamında, Baltalı Göleti ve Ayrancı mevkiinde yapılacak olan regülatör ve iki adet kuyudan sağlanacak içme suyunun mevcut Küçükler Arıtma Tesisine iletilebilmesi için17 km iletim hattı, 1 adet regülatör, 1 adet terfi merkezi, 1 adet 500 m³ depo ve sanat yapısı yapılması amacıyla davalı idarece ihaleye çıkılmasına ve ihalenin 31/01/2024 tarihinde yapılmasına karar verilmiştir.

Davacı tarafından dava dilekçesinde, söz konusu göletin davalı idareye devrinden sonra tahsis amacına uygun olarak kullanılmadığı, bölgedeki tarım sektörünün bu durumdan olumsuz yönde etkilendiği ileri sürülerek anılan göletin kendilerine devredilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddi üzerine ... İdare Mahkemesi'nin ... esasına kayıtlı dosyasında dava açıldığı, dava devam etmekte iken bölgedeki tarımsal sulamayı sekteye uğratacak şekilde Uşak Belediyesi'nin içme suyu ihtiyacını karşılamak, bunun için de gölet üzerinden içme suyunu iletebilmek amacıyla ihaleye çıkılacağının öğrenilmesine istinaden bakılan davanın açıldığı belirtilmektedir.

Ayrıca, davacı kooperatifin ana sözleşmesi incelendiğinde, kooperatifin çalışma bölgesinin Ayrancı-Baltalı-Küçükler-Çamsu ve Gürlek köyleri olduğu, bu sahada Devletçe ikmal edilmiş veya edilecek sulama tesislerinden alınacak veya her ne suretle olursa olsun tarım sahalarından çıkarılacak suyun ziraatte kullanılması ile ilgili arazi tesviyesi, tarla başı kanalları, tarla içi sulama ve drenaj gibi zirai sulama tesislerini kurmak ve kurulmuş olan sulama tesislerini işletmek, işlettirmek ve bakımını yapmak ve yaptırmak amacıyla kurulduğu anlaşılmaktadır.

Bu itibarla, uyuşmazlığa konu Baltalı Göleti'nin de içinde bulunduğu Uşak ilinin beş köyünde sulama tesislerinin bakım, onarım ve yönetiminden sorumlu olan kooperatif, her ne kadar bahse konu ihaleye katılmamış olsa da aktarılan hususlar karşısında, dava konusu ihale ile kooperatifin menfaat ilgisinin varlığının kabulü gerektiğinden, ehliyet yönünden davanın reddine ilişkin Mahkeme kararında usul hükümlerine uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.