Danıştay 13. Daire E.2024/1390 K.2024/2737

Dava konusu istem: Kayseri Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü'nce, 04/12/2023 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen... ihale kayıt numaralı "İl Müdürlüğümüz Bünyesinde Kullanılmak Üzere Kuru Gıda, Et Ürünleri, Meyve, Sebze ve Unlu Mamülleri Alım İşi" ihalesine ilişkin olarak davacı şirket tarafından yapılan itirazen şikayet başvurusunun reddine dair 04/01/2024 tarih 2024/UM.I-29 sayılı Kamu İhale Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: .... İdare Mahkemesi'nce verilen kararda.

4 kısım olarak gerçekleştirilen ve her kısıma ilişkin olarak 3 geçerli teklifin bulunduğu ihalede toplam yaklaşık maliyetin 22.423.224,98-TL olarak belirlendiği, 05/12/2023 tarihli ihale komisyonu kararında, sunulan tekliflerin 4734 sayılı Kanun'un 38. maddesinde belirtilen iki ölçüte göre (diğer teklifler veya yaklaşık maliyet) aşırı düşük olup olmadığı konusunda herhangi bir değerlendirmeye yer verilmeksizin en düşük teklifi sunan isteklinin en avantajlı teklif sahibi olarak belirlenmesi suretiyle toplam 14.276.125,00-TL teklif sunan dava dışı Ş.T. üzerinde ihalenin bırakıldığı,

anılan ihale komisyonu kararına yönelik olarak davacı tarafından, "en avantajlı teklif sahibinden aşırı düşük teklif açıklaması istenilmesi gerektiği" iddiasıyla yapılan şikayet başvurusunun anılan maddede belirtilen ölçütlere göre değerlendirme yapılmaksızın reddedildiği, bunun üzerine yapılan itirazen şikayet başvurusunun da reddine karar verildiği, 4734 sayılı Kanun'un 38. maddesinin amir hükmüne ve İdari Şartname'ye aykırı olarak Ş.T. adlı kişi tarafından verilen teklifin diğer teklifler veya yaklaşık maliyete göre aşırı düşük olup olmadığı yönünde ihale komisyonunca bir değerlendirme yapılmadığından itirazen şikayet başvurusu üzerine,

anılan maddede belirtilen iki ölçüte göre (diğer teklifler veya yaklaşık maliyet) Kurulca bir değerlendirme yapılmak suretiyle başvuruya konu Ş.T. adlı kişinin teklifinin "aşırı düşük teklif olarak" değerlendirilip değerlendirilmeyeceği hususunda bir karar verilmesi gerekirken "idarenin takdir yetkisinin bulunduğu ve bu yetki çerçevesinde teklifleri aşırı düşük olarak değerlendirmeden ihaleyi sonuçlandırmasında mevzuata aykırılık bulunmadığı" belirtilerek tesis edilen itirazen şikayet başvurusunun reddine ilişkin dava konusu Kurul kararında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, ihale komisyonunun verilen teklifleri değerlendirdikten sonra “diğer tekliflere veya yaklaşık maliyete” göre aşırı düşük teklifleri tespit edeceği, idare tarafından yapılan değerlendirme sonucunda ihalenin 1., 2. 3. ve ve 4. kısımları için isteklilerce verilen tekliflerin aşırı düşük teklif olmadığına karar verildiği, ihaleye sunulan teklif bedelleri ile yaklaşık maliyet göz önünde bulundurulduğunda idarenin takdir yetkisi çerçevesinde teklifleri aşırı düşük olarak değerlendirmeden ihaleyi sonuçlandırması işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Kayseri Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü'nce 04/12/2023 tarihinde açık ihale usulü ile "İl Müdürlüğümüz Bünyesinde Kullanılmak Üzere Kuru Gıda Et Ürünleri, Meyve Sebze ve Unlu Mamülleri Alım İşi" ihalesi gerçekleştirilmiştir.

Yaklaşık maliyet, ihalenin 1. kısmında 1.959.166,66-TL, 2. kısmında 8.026.916,66-TL 3. kısmında 10.858.600,00-TL, 4. kısmında 1.578.541,66-TL olarak belirlenmiştir. İhaleye 3 istekli teklif vermiş, 05/12/2023 tarihli ihale komisyonu kararı ile ihalenin 1. kısmında 1.415.750,00-TL, 2. kısmında 4.910.500,00-TL, 3. kısmında 6.960.765,00-TL, 4. kısmında 989.110,00-TL teklif sunan dava dışı Ş.T. ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibi; 1. kısımda 1.810.250,00-TL, 2. kısımda 5.936.300,00-TL, 3. kısımda 7.766.120,00-TL, 4. kısımda 1.179.665,00-TL teklif sunan davacı şirket ise ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi olarak belirlenmiştir.

Davacı şirket tarafından, anılan ihale komisyonu kararına yönelik olarak "ihalenin aşırı düşük teklif sorgulaması yapılmadan sonuçlandırılmasının mevzuata aykırı olduğu" iddiasıyla şikayet başvurusunda bulunulmuş, anılan başvurunun, ihalede sunulan tekliflerin ihale komisyonu tarafından ayrıntılı olarak incelendiği ve sunulan tekliflerin aşırı düşük olmadığının değerlendirilerek ihalenin sonuçlandırıldığından bahisle reddi üzerine itirazen şikayet başvurusunda bulunulmuştur.

04/01/2024 tarih ve 2024/UM.I-29 sayılı Kurul kararıyla "idare tarafından yapılan değerlendirme sonucunda ihalenin 1., 2., 3. ve 4. Kısımları için isteklilerce verilen tekliflerin aşırı düşük olmadığına karar verildiği, ilgili Kanun hükümleri gereğince idarenin bu konuda takdir yetkisine sahip olduğu, ihaleye sunulan teklif bedelleri ile yaklaşık maliyet göz önünde bulundurulduğunda idarenin anılan yetki çerçevesinde teklifleri aşırı düşük olarak değerlendirmeden ihaleyi sonuçlandırması işleminde mevzuata aykırılık tespit edilmediği"nden bahisle itirazen şikayet başvurusunun reddine karar verilmiştir.

Anılan Kurul kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun "Aşırı düşük teklifler" başlıklı 38. maddesinde, "1) İhale komisyonu verilen teklifleri değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister.

2) İhale komisyonu; a) İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması, b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar, c) Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir.

Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir.

3) Kurum, ihale konusu işin türü, niteliği ve yaklaşık maliyeti ile ihale edilme usulüne göre aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değerler ve sorgulama kriterleri belirlemeye, ihalenin bu maddede öngörülen açıklama istenilmeksizin sonuçlandırılabilmesine, ayrıca yaklaşık maliyeti 8. maddede öngörülen eşik değerlerin yarısına kadar olan hizmet alımları ile yapım işleri ihalelerinde sınır değerin altında olan tekliflerin bu maddede öngörülen açıklama istenilmeksizin reddedilmesine ilişkin düzenlemeler yapmaya yetkilidir.

İhale komisyonu bu maddenin uygulanmasında Kurum tarafından yapılan düzenlemeleri esas alır." kurallarına yer verilmiştir.

Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nin “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 58. maddesinde, “(1) İhale komisyonu verilen teklifleri değerlendirdikten sonra diğer tekliflere veya yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister.

(2) İhale komisyonu; a) İmalat sürecinin ekonomik olması, b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal temininde kullanacağı avantajlı koşullar, c) Teklif edilen malların özgünlüğü, gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir.” kuralı yer almıştır.

Dava konusu ihaleye ait İdari Şartname’nin “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 33. maddesinde, “33.1. Verilen tekliflerden diğer tekliflere veya yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanların tespit edilmesi halinde, bu teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğu tespit edilen bileşenler ile ilgili ayrıntılar yazılı olarak istenir. İhale komisyonu tarafından; a) İmalat sürecinin ekonomik olması b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal temininde kullanacağı avantajlı koşullar, c) Teklif edilen malların özgünlüğü gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamalar dikkate alınarak aşırı düşük teklifler değerlendirilir. Bu değerlendirme sonucunda açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Aktarılan mevzuat hükümlerinden, ihale komisyonunca, ihale sonuçlandırılmadan önce, tekliflerin aşırı düşük olup olmadığının tespit edileceği, aşırı düşük tekliflerin ise, diğer teklif fiyatları veya idarece tespit edilen yaklaşık maliyete göre belirleneceği anlaşılmaktadır.

Kamu İhale Genel Tebliği'nde, yapım işlerinde sınır değerin SD (Sınır değer)=KxTort2/CxN eşitliğinden bulunacağı, personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde kar hariç yaklaşık maliyet tutarının sınır değer olarak kabul edileceği; personel çalıştırılmasına dayalı olmayan hizmet alımı ihalelerinde ise, sınır değerin belirlenmesine yönelik formüle yer verilmekle birlikte Tebliğ'de ve ilgili mevzuatta mal alımı ihalelerine yönelik olarak hangi tekliflerin aşırı düşük olarak belirleneceği konusunda bir tespite yer verilmemiştir.

Buna göre mal alımı ihalelerinde aşırı düşük tekliflerin ihale komisyonunca, 4734 sayılı Kanun'da belirtilen iki ölçüte göre (diğer teklifler veya yaklaşık maliyet) değerlendirilmesi gerekmektedir. Ancak ihale komisyonuna verilen bu yetki mutlak ve sınırsız olmayıp takdir yetkisinin hukuka uygun olarak kullanılıp kullanılmadığının yargı denetimine tabi olduğu kuşkusuzdur.

Uyuşmazlıkta, davacı şirketin şikayet başvurusu üzerine verilen cevapta, "ihalede sunulan tekliflerin incelendiği ve aşırı düşük olmadığının değerlendirilerek ihalenin sonuçlandırıldığı"nın belirtildiği, ardından davacı şirket tarafından itirazen şikayet başvurusunda bulunulması üzerine dava konusu Kurul kararında " ihaleye sunulan teklif bedelleri ile yaklaşık maliyet göz önünde bulundurulduğunda idarenin anılan yetki çerçevesinde teklifleri aşırı düşük olarak değerlendirmeden ihaleyi sonuçlandırması işleminde mevzuata aykırılık tespit edilmediği"nin belirtilerek itirazen şikayet başvurusunun reddine karar verildiği dikkate alındığında,

Kurul tarafından 4734 sayılı Kanun'un 38. maddesi uyarınca ihaleye sunulan teklif bedelleri ve yaklaşık maliyet göz önünde bulundurulmak suretiyle başvuru hakkında değerlendirme yapıldığı açıktır.

Yukarıda, kararın maddi olay kısmında yer verilen, davaya konu ihaleye verilen teklif bedelleri ile yaklaşık maliyet incelendiğinde, ihale uhdesinde kalan firmanın teklifinin, "diğer tekliflere" kıyasla düşük olmakla birlikte, Kanun'un aradığı anlamda "aşırı düşük" olmadığı, dolayısıyla davalı idarece takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı kullanıldığına yönelik somut bir tespitin bulunmadığı anlaşıldığından, itirazen şikayet başvurusunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Öte yandan temyize konu Mahkeme kararında her ne kadar Dairemizin 10/01/2023 tarih ve E:2022/4454, K:2023/23 sayılı kararı emsal gösterilmişse de anılan Dairemiz kararında dava konusu Kurul kararıyla "mal alımı ihalelerine yönelik olarak ihaleye verilen tekliflerin, diğer tekliflerle veya yaklaşık maliyetle kıyaslanmak suretiyle, hangisinin veya hangilerinin aşırı düşük teklif olarak belirleneceği hususunda idarenin takdir yetkisinin bulunduğu, bu yetki çerçevesinde sunulan teklifin aşırı düşük teklif olarak belirlenmesinin idarenin sorumluluğunda olduğu,

bu sebeplerle ihale üzerinde bırakılan isteklinin teklifinin aşırı düşük teklif olarak değerlendirilmesinin mümkün olmadığı, bu belirleme ve değerlendirmenin idare tarafından yapılması gerektiği"nden bahisle itirazen şikayet başvurusunun reddine karar verildiği, bahse konu Kurul kararında "diğer tekliflere" veya "yaklaşık maliyete" göre bir değerlendirme yapılmadığı,

ancak uyuşmazlığa konu Kurul kararında, mal alımı ihalelerinde aşırı düşük tekliflerin belirlenmesine ilişkin ölçütler göz önünde bulundurulmak suretiyle ihaleye sunulan tekliflerin aşırı düşük teklif olarak değerlendirilip değerlendirilmeyeceği hususunda Kurulca bir değerlendirme yapılarak itirazen şikayet başvurusunun reddine karar verildiği görüldüğünden anılan Dairemiz kararının dava konusu uyuşmazlığa emsal teşkil etmediği anlaşılmıştır.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.