Danıştay 13. Daire E.2024/1493 K.2025/1315

Dava konusu istem: Konya ili, Yunak ilçesi, ... Mahallesinde bulunan mülkiyeti Hazineye ait ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca açık teklif usulüyle satışına ilişkin 19/08/2021 tarihli ihalenin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda.

Mahkemelerinin 12/01/2024 tarihli ara kararı üzerine idarece gönderilen belgeler incelendiğinde, Yunak ilçesinde günlük gazete çıkmadığından satış ilanın Belediye Başkanlığı ilan panosu ile ses ve yayın cihazıyla ilan edildiğinin belirtildiği, günlük gazete çıkmayan yerlerde ihale ilanının, hükümet ve belediye binalarının ilan tahtalarına asılacak yazılar ve belediye yayın araçlarıyla yapılacağı, ilk ilan ile ihale günü arasında 10 günden, son ilan ile ihale günü arasında 5 günden daha az süre olamayacağı, ihalenin hükümet binasının ilan tahtasında ilan edildiğine ilişkin belge sunulmadığı,

Yunak Belediye Başkanlığı İlan ve Reklam Birimi'ne ait ilan pano askı tutanağında 19/08/2021 tarihinde gerçekleştirilen ihaleye ait ilanların 06/08/2021 ve 17/08/2021 tarihinde yapıldığının belirtildiği, son ilan ile ihale günü arasında 5 günden daha az bir süre bulunduğu, bu durumda, dava konusu taşınmazın satışına ilişkin ihalede, 2886 sayılı Kanunda yer verilen ihale ilanına ilişkin usule ve sürelere riayet edilmediği anlaşıldığından, usulüne uygun şekilde ilanı yapılmaksızın gerçekleştirilen ihalede hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle, hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare yanında müdahil tarafından, davanın süresinde açılmadığı, süre aşımı nedeniyle davanın reddine karar verilmesi gerekirken işin esasına girildiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, müdahilin yanında katıldığı taraf olmadan tek başına temyiz isteminde bulunamayacağı, davanın süresinde açıldığı, ihalenin usulüne uygun bir şekilde duyurulmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Konya ili, Yunak ilçesi, ... Mahallesinde bulunan mülkiyeti Hazineye ait ... ada, ... parsel sayılı 1.336,99 m² yüz ölçümüne sahip arsa niteliğindeki taşınmazın 2886 sayılı Kanun'un 45. maddesi uyarınca açık teklif usulüyle satışına ilişkin ihalesi 19/08/2021 tarihinde gerçekleştirilmiştir.

İki isteklinin katıldığı ihale, en yüksek teklifi veren davalı idare yanında müdahil ... uhdesinde kalmış, 01/09/2021 tarihinde ihale üzerinde kalan müdahil ile Yunak Kaymakamlığı arasında ihalesi sonuçlanan taşınmaza yönelik taksitli satış sözleşmesi imzalanmış, sonrasında satış bedeli ödenen taşınmaz tapu kütüğüne davalı idare yanında müdahil ... adına tescil edilmiştir.

Müdahil ... tarafından ihale konusu taşınmazın komşu taşınmazı olan 205 ada 5 parsel sayılı taşınmazın maliki davacı ... aleyhine 20/04/2022 tarihinde ihale sonucu mülkiyetini kazandığı dava konusu taşınmaz lehine geçit hakkı kurulması istemiyle Yunak Asliye Hukuk Mahkemesinde dava açılmıştır.

... Asliye Hukuk Mahkemesinin ... sayılı esasına kayıtlı davada, işbu davanın davacısı olan ...'in vekili tarafından 03/06/2022 tarihinde cevap ve karşı dava dilekçesi sunulmuştur.

Bahse konu 03/06/2022 tarihli dilekçenin (2) numaralı paragrafında "... Davacı (...) Konya ili Yunak ilçesi ... Mah. ... ada ... parsel sayılı taşınmazı Maliye Hazinesinden satın almak sureti ile Hazine arazisine malik olmuştur." şeklinde beyana yer verilmiştir.

Davacı ... vekili tarafından 19/04/2023 tarihinde Yunak Milli Emlak Müdürlüğüne konusu "Konya ili Yunak ilçesi ... Mevkii ... ada ... parsel, Konya ili Yunak ilçesi ... Mevkii ... ada ... parsel ve Konya ili Yunak ilçesi ...

Mevkii ... ada ... parsel sayılı Hazineye ait taşınmazların satışı hakkında" olarak belirtilen bir başvuru yapılmış, başvuru metninde "Talepte bulunan müvekkil ... yukarıda ada ve parsel numaraları belirtilen hazineye ait taşınmazların satışı hususunda form ibraz etmek sureti ile alıcı olarak kurumunuzdan talepte bulunmuştur. Talep tarihinden bu yana müvekkil ...'e Hazineye ait taşınmazların satışı hususunda herhangi bir bilgi verilmemiştir.

Bu sebeple yukarıda ada ve parsel numarası belirtilen Hazineye ait taşınmazların satışı hususunun akıbetinin öğrenilmesi amacı ile kurumunuza başvurma zorunluluğu hasıl olmuştur. Yukarıda bahsettiğimiz sebeplerle Konya ili Yunak ilçesi ... Mevkii ... ada ... parsel, Konya ili Yunak ilçesi ... Mevkii ... ada ... parsel ve Konya ili Yunak ilçesi ...

Mevkii ... ada ... parsel sayılı Hazineye ait taşınmazların satışı hakkında tarafımıza bilgi verilmesini talep ederiz." ibarelerine yer verilmiştir.

Davacı vekilinin 19/04/2023 tarihinde yaptığı başvuruya davalı idarenin ... tarih ve ... sayılı işlemiyle, "Yapılan incelemeler sonucunda ... ada ... parsel Hazine taşınmazı ihale ile satılmış olup ... ihaleye katılmadığı için satış yapılamamıştır. ... ada ... parsel ve ... ada ... parsel olan Hazine taşınmazları doğrudan satış yolu ile satılmıştır. Ancak yapılan tespitler sonucunda ...'in dilekçesi olmasına rağmen hak sahibi olmadığı tespit edildiğinden tebligat gönderilmemiştir." şeklinde yanıt verilmiştir.

Bunun üzerine ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı dava dilekçesinin reddine ilişkin kararın verildiği dosyada davanın açıldığı tarih olan 24/07/2023 tarihinde bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasa'nın "Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü" başlıklı 11. maddesinde, Anayasa hükümlerinin, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kuralları olduğu; "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36. maddesinde, herkesin, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğu; 125. maddesinin üçüncü fıkrasında ise, idari işlemlere karşı açılacak davalarda sürenin, yazılı bildirim tarihinden başlayacağı kurala bağlanmıştır.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinde, dava açma süresinin özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış gün olduğu; 11. maddesinde, ilgililer tarafından idari dava açılmadan önce idari işlemin kaldırılmasının, geri alınmasının, değiştirilmesinin veya yeni bir işlem yapılmasının üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresinde istenebileceği, bu başvurunun işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durduracağı kuralına yer verilmiştir.

2577 sayılı Kanun'un "İvedi yargılama usulü" başlıklı 20/A maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, ihaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda ivedi yargılama usulünün uygulanacağı; ikinci fıkrasının (a) bendinde, ivedi yargılama usulünde dava açma süresinin otuz gün olduğu; (b) bendinde ise, ivedi yargılama usulünde Kanun'un 11. maddesinin uygulanmayacağı kuralı yer almaktadır.

Anılan Kanun'un "Dilekçeler üzerine ilk inceleme" başlıklı 14. maddesinin üçüncü fıkrasının (e) bendinde, dava dilekçesinin, süre aşımı yönünden inceleneceği; altıncı fıkrasında, süre aşımı hususunun davanın her safhasında dikkate alınacağı; "İlk inceleme üzerine verilecek karar" başlıklı 15. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, süre aşımı bulunan hallerde davanın reddedileceği kuralına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Mahkemeye başvuruyu aşırı derecede zorlaştıran ya da imkansız hale getiren uygulamalar mahkemeye erişim hakkını ihlal edebilir. Bununla birlikte, dava açma ya da kanun yollarına başvuru için belli sürelerin öngörülmesi, bu süreler dava açmayı imkansız kılacak ölçüde kısa olmadıkça hukuki belirlilik ilkesinin bir gereğidir ve mahkemeye erişim hakkına aykırılık oluşturmaz (Anayasa Mahkemesi (AYM) Kararı, Remzi Durmaz Başvurusu, B.No: 2013/1718, 02/10/2013, §27).

Süre sınırı getiren kuralların iyi adalet yönetiminin güvence altına alınması amacına dayandığına işaret eden Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), bu kuralların veya bunların uygulanmasının ilgililerin başvuru yollarını kullanmalarını engelleyecek mahiyette olmaması gerektiğini değerlendirmektedir.

AİHM, bu bağlamda her bir olayın somut başvuru yolunun özellikleri ışığında ve Sözleşme'nin 6. maddesinin birinci fıkrasının amaç ve hedefleri çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğinin altını çizmektedir (AİHM kararı, Eşim/Türkiye, B.No: 59601/09, Karar tarihi: 17/9/2013, §20-21).

Mahkemeye erişim hakkının yasal birtakım şartlara tabi tutulması kabul edilebilir olsa da, mahkemelerin, usul kurallarını, uyuşmazlığın esasında mündemiç hakkı ihlal edecek kadar katı veya bu kuralları ortadan kaldıracak kadar da geniş yorumlamaktan kaçınmaları gerekir (AİHM Kararı, Walchli/Fransa, B.No. 35787/03, § 29).

AİHM, kuralların belirliliği ve iyi adalet yönetimini sağlama amacına hizmet etme işlevlerini yitirmesi halinde ve ilgililerin davalarının esasının yetkili mahkeme tarafından karara bağlanmasını önleyecek birtakım engeller oluşturma fonksiyonu görmesi durumunda mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşmaktadır (Eşim/Türkiye, §26).

2577 sayılı Kanun'un aktarılan hükümlerinin değerlendirilmesinden, ihaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemlerinden kaynaklanan uyuşmazlıkların ivedi yargılama usulüne tabi olduğu, bu usule tabi olan uyuşmazlıklarda dava açma süresinin otuz gün olduğu ve dava açılmadan önce idari işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması istemiyle 2577 sayılı Kanun'un 11. maddesi kapsamında yapılacak bir başvurunun işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmayacağı anlaşılmaktadır.

Anayasa'nın 125. ve 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesinde, idari işlemlere karşı açılacak davalarda sürenin, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlayacağı kurala bağlanmak suretiyle dava açma süresinin başlamasında "yazılı bildirim"in esas alınması öngörülmüş olup, hak arama özgürlüğünün kullanılması bakımından, idari işlemlerin idare tarafından ilgililere açık ve anlaşılabilir biçimde bildirilmesi gerekmektedir.

Öte yandan, 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca, dava açma süresinin hesabında bildirim yerine ilanın esas alınarak sürenin ilan tarihini izleyen günden itibaren başlaması, ilanı gereken düzenleyici işlemlere karşı açılan davalara yöneliktir.

Düzenleyici işlemler dışında kalan bireysel nitelikteki idari işlemlerin iptali istemiyle açılan davalarda ise, dava açma sürelerinin hesabında, işlemin ilgilisine tebliğ edildiği tarihin esas alınması gerekmekle birlikte, özellikle idarenin tesis ettiği işlemin doğrudan tarafı olmayan ve bu nedenle idarece yazılı bildirim zorunluluğu bulunmayan kişilerin açacakları davalarda, bu kişilerin idari işlemi öğrenme tarihinin belirlenebildiği durumlarda, öğrenme tarihinin esas alınması gerektiği yargısal içtihatlarla kabul edilmektedir.

Bu itibarla, ihale kararı, ilanı gereken düzenleyici işlem olmadığından dava açma süresinin ilanla başlamayacağı ve yazılı bildirim yapılmayan hallerde işlemin bütün unsurlarıyla ilgililer tarafından öğrenildiği tarihten itibaren dava açma süresinin başlayacağı dikkate alındığında, davanın, ilan veya ihale tarihinden itibaren değil, ihaleden haberdar olunduğu ve öğrenme tarihi olarak belirtilen tarihi izleyen günden itibaren süresi içinde açılıp açılmadığının açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.

Dosyanın incelenmesinden, Konya ili, Yunak ilçesi, ...

Mahallesinde bulunan mülkiyeti Hazineye ait 205 ada, 8 parsel sayılı taşınmazın satışına ilişkin ihalenin 19/08/2021 tarihinde gerçekleştirildiği, davacı ...'in iştirak etmediği ihalenin davalı idare yanında müdahil ... uhdesinde kaldığı, satış bedeli ödenen taşınmazın tapu kütüğünde müdahil adına tescil edildiği, sonrasında müdahil ... tarafından davacı ...'in bitişik parselde (... ada ... parsel) bulunan taşınmazı üzerinden geçit irtifakı kurulması istemiyle 20/04/2022 tarihinde ...

Asliye Hukuk Mahkemesinde E:... sayılı davanın açıldığı, anılan davada davacı ...'in vekili tarafından dosyaya 03/06/2022 tarihinde sunulan cevap ve karşı dava dilekçesinde, müdahil ...'nin Konya ili Yunak ilçesi ...

Mahallesi ... ada ... parsel sayılı taşınmazı Maliye Hazinesinden satın almak suretiyle Hazine arazisine malik olduğunun beyan edildiği, söz konusu beyanın bakılan davanın konusunu oluşturan ve davacı ...'e yazılı bildirimi yapılmayan ihale işleminin bütün unsurlarıyla en geç ...

Asliye Hukuk Mahkemesinin ... sayılı esasına kayıtlı dosyasına cevap dilekçesinin sunulduğu 03/06/2022 tarihinde işbu davanın davacısı tarafından öğrenildiği, bu nedenle, dava açma süresinin en geç 03/06/2022 tarihini izleyen günden itibaren başladığı, bakılan davanın ise hukuki belirlilik ilkesine uygun olarak düzenlenen dava açmaya yönelik kural ve ilkelere uygun olmayan bir şekilde 1 (bir) yıldan uzun bir süre sonra 24/07/2023 tarihinde açıldığı anlaşılmaktadır.

Öte yandan, davacı vekili tarafından 19/04/2023 tarihinde dava konusu taşınmazın akıbeti davalı idareye sorulmuş ve davalı idarenin 22/05/2023 tarihli cevabi yazısında ... ada ... parsel sayılı Hazineye ait taşınmazın ihale yoluyla satıldığı bilgisine yer verilmiş ise de, gerek söz konusu başvurunun başvurudan önce bütün unsurlarıyla bilinen dava konusu 19/08/2021 tarihli ihaleye yönelik olarak yapılmış bir bilgi edinme başvurusu olması gerekse ivedi yargılama usulüne tabi uyuşmazlıklarda işlemin kaldırılması, geri alınması,

değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması istemiyle üst makama veya işlemi yapmış olan makama yapılan 2577 sayılı Kanun'un 11. maddesi kapsamındaki başvuruların işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmayacağına yönelik 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi göz önünde bulundurulduğunda, davacı tarafından davalı idareye yapılan başvurunun dava konusu işlemin öğrenilme tarihi olan 03/06/2022 tarihinde işlemeye başlayan dava açma süresini durduran veya davacıya yeniden dava açma hakkı kazandıran bir yönü olmadığı da açıktır.

Bu itibarla, 19/08/2021 tarihli ihalenin iptali istemiyle anılan ihalenin bütün unsurlarıyla öğrenildiği 03/06/2022 tarihini izleyen günden itibaren süresi içerisinde dava açılması gerektiği halde, bu tarihten itibaren 1 yıldan uzun bir süre geçirildikten sonra 24/07/2023 tarihinde açılan davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmesi gerekirken, davanın esası incelenerek verilen temyize konu İdare Mahkemesi kararında usul kurallarına uygunluk bulunmamaktadır.