Danıştay 13. Daire E.2024/1864 K.2024/2835

Dava,... Petrol Ürünleri ve Ticaret A.Ş. vekili Av.... tarafından, ... Petrol Ürünleri Turizm Otomotiv İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.'ye verilmiş olan... tarih ve ...no.lu akaryakıt bayilik lisansının iptali istemiyle... Kurumu'na karşı açılmıştır.

Ankara 17. İdare Mahkemesi'nin 08/02/2024 tarih ve E:2023/1471, K:2024/192 sayılı kararıyla, dava konusu edilen akaryakıt bayilik lisansı işlemine karşı davacı tarafından ileri sürülen iddiaların asgari mesafe şartı, kavşağa yaklaşma mesafe şartı gibi hususlara ilişkin olduğu, başka bir anlatımla, ileri sürülen iddiaların akaryakıt bayilik lisansı verilen taşınmazın aynının sahip olduğu özelliklerine dair olduğu,

taşınmazlar ile ilgili uyuşmazlıklarda özel yetki kuralının getiriliş amacının uyuşmazlığın kaynağı olan taşınmazlara kolayca erişilebilmesi olduğu göz önünde bulundurulduğunda, uyuşmazlığın görüm ve çözümünde taşınmazın bulunduğu yerdeki İstanbul İdare Mahkemesi'nin yetkili olduğu gerekçesiyle davanın yetki yönünden reddine dava dosyasının İstanbul İdare Mahkemesi'ne gönderilmesine verilmiştir.

İstanbul 13. İdare Mahkemesi'nin 30/05/2024 tarih ve E:2024/899, K:2024/983 sayılı kararıyla ise dava konusu akaryakıt bayilik lisansının Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından verildiği dikkate alındığında, işbu davanın görüm ve çözümünde yetkili olan Mahkemenin, 2577 sayılı Kanun'un 32. maddesinde öngörülen genel yetki kuralı uyarınca dava konusu işlemi tesis eden Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun bulunduğu yerdeki İdare Mahkemesi olan Ankara İdare Mahkemesi olduğu gerekçesiyle davanın yetki yönünden reddine, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 43. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi uyarınca yetkili Mahkemenin belirlenmesi için dosyanın Danıştay'a gönderilmesine karar verilmiştir.

Aktarılan kararlar üzerine ortaya çıkan yetki uyuşmazlığına ilişkin dosya, 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 27. maddesi ve 2577 sayılı Kanun'un 43. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca incelenerek gereği görüşüldü:

2577 sayılı Kanun'un "İdari davalarda genel yetki" başlıklı 32. maddesinin birinci fıkrasında, "Göreve ilişkin hükümler saklı kalmak şartıyla, bu Kanun'da veya özel kanunlarda yetkili idare mahkemesinin gösterilmemiş olması hâlinde, yetkili idare mahkemesi, dava konusu olan idari işlemi veya idari sözleşmeyi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir."; 34. maddesinin birinci fıkrasında ise, "İmar, kamulaştırma, yıkım, işgal, tahsis, ruhsat ve iskan gibi taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasında veya bunlara bağlı her türlü haklara veya kamu mallarına ilişkin idari davalarda yetkili mahkeme taşınmaz malların bulunduğu yer idare mahkemesidir." kuralına yer verilmiştir.

İdari davalarda genel yetki, 2577 sayılı Kanun'un 32. maddesinde düzenlenmiştir. Anılan maddenin birinci fıkrasına göre, iptal davalarında yetki konusundaki genel kural, dava konusu idari işlemi tesis eden idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinin yetkili olmasıdır.

Anılan Kanun'un 34. maddesinde, taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasından kaynaklanan iptal ve tam yargı davaları ile konusu taşınmaz mal olan idari sözleşme uyuşmazlıklarından ve ayrıca kamu mallarına ilişkin idari davalardan söz edilmiştir. Maddenin öngördüğü özel yetki kuralı kesin nitelikte olduğundan; anılan davaların mutlaka uyuşmazlık konusu taşınmaz malın bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde görülmesi gerekmekte, 32. maddenin birinci fıkrasındaki genel yetki kuralının bu alanda geçerliliği bulunmamaktadır (Kazım YENİCE/Yüksel ESİN, Açıklamalı-İçtihatlı-Notlu İdari Yargılama Usulü, Ankara, 1983, s.656).

Aslında, 2577 sayılı Kanun'un 2. maddesinde düzenlenen idari dava türlerinden hiçbirinin konusu taşınmaz mallar değildir. Dolayısıyla, 34. maddede yer alan "taşınmaz mallara ilişkin davalar" ifadesinden anlaşılması gereken, taşınmaz malları konu edinen idari davalar değil; "idari uyuşmazlığın kaynağı olan taşınmaz mallarla ilgili bir isteği karşılayan" ya da "taşınmaz mallar üzerindeki bir hakkı ihlal eden" idari işlemleri konu edinen idari davalardır (Turgut CANDAN, Açıklamalı İdari Yargılama Usulü Kanunu, Ankara, 2022, s.1301).

Bu durumda, idari dava türlerinden olan iptal davalarında, yetkili mahkemenin tespitinde 32. maddede belirlenen ilkenin uygulanmasının esas olduğu; bu genel kuraldan ayrılmanın ancak istisna öngören özel bir yetki kuralının varlığı hâlinde mümkün olduğu; 2577 sayılı Kanun'un 34. maddesinde düzenlenen özel yetki kuralının ise, taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasını veya taşınmaza bağlı hakları konu alan işlemlere karşı açılan davalara yönelik olduğu açıktır.

Bu itibarla, ... Petrol Ürünleri Turizm Otomotiv İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.'ye verilmiş olan ... tarih ve ... no.lu akaryakıt bayilik lisansının iptali istemine yönelik uyuşmazlığın, 2577 sayılı Kanun'un 34. maddesinin birinci fıkrası kapsamında imar, kamulaştırma, yıkım, işgal, tahsis, ruhsat ve iskân gibi taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasına veya taşınmaza bağlı hak kapsamında bulunan bir işleme yönelik olmadığı anlaşıldığından, uyuşmazlığın çözümünde 2577 sayılı Kanun'un 32. maddesinin birinci fıkrası kapsamındaki genel yetki kuralı uyarınca, dava konusu akaryakıt bayilik lisansını tesis eden idari merci olan Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun bulunduğu yerdeki Ankara İdare Mahkemesi'nin yetkili olduğu sonucuna varılmıştır.