Danıştay 13. Daire E.2024/2797 K.2024/4266

Dava konusu istem: Marmara Üniversitesi Sağlık, Kültür ve Spor Daire Başkanlığınca 07/05/2024 tarihinde gerçekleştirilen ... ihale kayıt numaralı "Marmara Üniversitesi Yemekhanelerine 01/07/2024-30/06/2025 tarihleri arası 1.600.000 Adet Malzeme Dahil 4 Kap Yemek Hizmeti Alımı İşi" ihalesinin iptal edilmesine ilişkin 14/05/2024 tarihli işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; dava konusu ihalenin iptal edilmesine ilişkin 14/05/2024 tarihli işlemin kaldırılması istemiyle yapılan başvuru üzerine Kamu İhale Kurulu'nca söz konusu işlemin iptal edildiği belirlendiğinden, bu yönüyle davanın konusunun kalmadığı sonucuna varılmıştır.

Bununla birlikte, yargılama giderinin davanın açılmasına sebebiyet veren davalı İdare üzerinde bırakılmasının hakkaniyet ilkesinin gereği olduğu belirtilmiştir.

Belirtilen gerekçelerle, konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına, 948,00-TL yargılama giderinin davanın açılmasına sebebiyet veren davalı idareden alınarak davacıya verilmesine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, harçtan muaf olunduğundan aleyhe harca hükmedilemeyeceği, ihalenin idarece iptali işleminin mevzuata uygun olduğu, hukuka aykırılıktan söz edilemeyeceği, açılan davanın reddine ve yargılama giderinin ve vekalet ücretinin davacıya yüklenilmesine karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Marmara Üniversitesi Sağlık, Kültür ve Spor Daire Başkanlığı tarafından ... tarihinde ... ihale kayıt numaralı "Marmara Üniversitesi Yemekhanelerine 01/07/2024-30/06/2025 tarihleri arası 1.600.000 Adet Malzeme Dahil 4 Kap Yemek Hizmeti Alımı İşi" ihalesi gerçekleştirilmiştir.

Davalı idarece, üniversitenin bazı yerleşkelerinin taşınması sebebiyle 1.600.000 adet yemeğin tamamlanamayacağı, 1.400.000 adet yemeğin yeterli olacağı, dolayısıyla yemek adedi ve ihale dokümanlarında değişikliğe gidilmesi gerektiği belirtilmiş ve ihaleye katılan tüm isteklilerin teklifleri reddedilerek 14/05/2024 tarihinde anılan ihalenin iptaline karar verilmiştir.

İhalenin iptali kararının EKAP üzerinden isteklilere bildirilmesi akabinde davacı tarafından 20/05/2024 tarihinde idareye şikayet başvurusunda bulunulduğu, başvurunun 27/05/2024 tarihinde reddedildiği, bunun üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.

Ayrıca, anılan ihaleye yönelik olarak dava dışı istekli ... Sosyal Hizmetler Bilgisayar İnşaat Temizlik San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından da 30/04/2024 tarihinde davalı idareye şikayet başvurusunda bulunulmuş olup, başvurunun reddi kararı anılan istekliye EKAP üzerinden 07/05/2024 tarihinde bildirilmiş, ardından dava konusu ihalenin iptaline ilişkin işlem tesis edilmiştir.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesinin 3. fıkrasının (b) bendinde, "Dilekçeler, Danıştayda daire başkanının görevlendireceği bir tetkik hakimi, idare ve vergi mahkemelerinde ise mahkeme başkanı veya görevlendireceği bir üye tarafından: (...) b) İdari merci tecavüzü, (...) yönlerinden sırasıyla incelenir."; 15. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinde, "Danıştay veya idare ve vergi mahkemelerince yukarıdaki maddenin 3. fıkrasında yazılı hususlarda kanuna aykırılık görülürse, 14. maddenin; (...) e) 3/b bendinde yazılı halde dilekçelerin görevli idare merciine tevdiine, (...) karar verilir." kurallarına yer verilmiştir.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 53. maddesinin (b) bendinin (1) numaralı alt bendinde, "b) Bu Kanun'a göre yapılacak ihaleler ile ilgili olarak Kurumun görev ve yetkileri aşağıda sayılmıştır: 1) İhalenin başlangıcından sözleşmenin imzalanmasına kadar olan süre içerisinde idarece yapılan işlemlerde bu Kanun ve ilgili mevzuat hükümlerine uygun olmadığına ilişkin şikayetleri inceleyerek sonuçlandırmak.".

54. maddesinin 1. ve 2. fıkralarında, "İhale sürecindeki hukuka aykırı işlem veya eylemler nedeniyle bir hak kaybına veya zarara uğradığını veya zarara uğramasının muhtemel olduğunu iddia eden aday veya istekli ile istekli olabilecekler, bu Kanun'da belirtilen şekil ve usul kurallarına uygun olmak şartıyla şikayet ve itirazen şikayet başvurusunda bulunabilirler. Şikayet ve itirazen şikayet başvuruları, dava açılmadan önce tüketilmesi zorunlu idari başvuru yollarıdır.".

55. maddesinin 1. fıkrasında, "Şikayet başvurusu, ihale sürecindeki işlem veya eylemlerin hukuka aykırılığı iddiasıyla bu işlem veya eylemlerin farkına varıldığı veya farkına varılmış olması gereken tarihi izleyen günden itibaren 21. maddenin (b) ve (c) bentlerine göre yapılan ihalelerde beş gün, diğer hallerde ise on gün içinde ve sözleşmenin imzalanmasından önce, ihaleyi yapan idareye yapılır.

İlanda yer alan hususlara yönelik başvuruların süresi ilk ilan tarihinden, ön yeterlik veya ihale dokümanının ilana yansımayan diğer hükümlerine yönelik başvuruların süresi ise dokümanın satın alındığı tarihte başlar.".

56. maddesinin 1. fıkrasında, "İdareye şikayet başvurusunda bulunan veya idarece alınan kararı uygun bulmayan aday, istekli veya istekli olabilecekler tarafından 55. maddenin dördüncü fıkrasında belirtilen hallerde ve sürede, sözleşme imzalanmadan önce itirazen şikayet başvurusunda bulunulabilir.

İhalenin iptaline ilişkin işlem ve kararlardan, sadece şikayet ve itirazen şikayet üzerine alınanlar itirazen şikayete konu edilebilir ve bu kararlara karşı beş gün içinde doğrudan Kuruma başvuruda bulunulabilir.". 57. maddesinde, "Şikayetler ile ilgili Kurum tarafından verilen nihai kararlar Türkiye Cumhuriyeti Mahkemelerinde dava konusu edilebilir ve bu davalar öncelikle görülür." kurallarına yer verilmiştir.

İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmelik'in "Başvuru yolları" başlıklı 4. maddesinde, "(1) İhalelere yönelik başvuru yolları şikayet ve itirazen şikayettir. (2) Şikayet: İhale sürecindeki işlem ve eylemlerin hukuka aykırı olduğu iddiasıyla aday, istekli veya istekli olabilecekler tarafından idareye yapılan başvurudur.

(3) İtirazen şikayet: a) Şikayet başvurusu üzerine idare tarafından alınan kararın uygun bulunmaması veya süresi içinde karar alınmaması halinde, b) Şikayet başvurusu üzerine idare tarafından şikayet dilekçesinin kayıtlara alındığı tarih veya sonrasında herhangi bir nedenle alınan ihalenin iptali kararına karşı, c) İtirazen şikayet üzerine Kurul tarafından başvurunun reddine veya düzeltici işlem belirlenmesine karar verildikten sonra idare tarafından verilen ihalenin iptali kararına karşı, Kuruma yapılan başvurudur." düzenlemesi yer almıştır.

İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Tebliğ'in 2. maddesinin 3. fıkrasında, "İhalede geçerli teklif kalmaması nedeniyle veya ihalede geçerli teklif olmakla birlikte bazı tekliflerin değerlendirme dışı bırakılması nedeniyle ihalede rekabetin oluşmadığı ve/veya kaynakların etkin kullanımının gerçekleşmediği gerekçesiyle ihalenin idare tarafından iptal edildiği durumlarda, aday veya istekliler tarafından başvuru veya teklifin değerlendirme dışı bırakılmasına veya ihalenin iptali ile birlikte başvuru veya teklifin değerlendirme dışı bırakılmasına karşı yapılan başvurular,

ihalenin iptal edilmesi işlemine karşı yapılan başvuru olarak değerlendirilmez. Bu başvurular ihalenin iptaline yönelik bir başvuru olarak değerlendirilmediğinden, başvuruların öncelikle idareye yapılması, idareye yapılan şikayet başvurusu üzerine idare tarafından alınan kararın uygun bulunmaması veya on günlük süre içerisinde idare tarafından bir karar alınmaması hallerinde Kuruma itirazen şikayet başvurusunda bulunulması gerekmektedir.

Ancak ihalenin iptali işleminden önce bir şikayet başvurusunun olduğu hallerde, başvuru veya teklifi değerlendirme dışı bırakılan aday veya isteklinin, teklifinin geçerli olduğuna ve bu nedenle ihalenin iptal edilmemesi gerektiğine yönelik olarak 4734 sayılı Kanun'un 56. maddesinin 1. fıkrasında öngörülen beş günlük süre içerisinde doğrudan Kuruma itirazen şikayet başvurusunda bulunması da mümkündür." düzenlemesi yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Aktarılan mevzuat hükümleri uyarınca, ihalenin başlangıcından sözleşmenin imzalanmasına kadar olan süre içerisinde ihale makamı tarafından yapılan işlemlere karşı, istekli veya istekli olabilecekler tarafından doğrudan dava açılamayacağını, ihalenin başlangıcından sözleşmenin imzalanmasına kadar olan ihale sürecindeki hukuka aykırı işlem veya eylemler nedeniyle bir hak kaybına veya zarara uğradığını veya zarara uğramasının muhtemel olduğunu iddia eden aday, istekli veya istekli olabilecekler tarafından,

4734 sayılı Kanun'da belirtilen şekil ve usul kurallarına uygun olarak ihaleyi gerçekleştiren idareye yapılacak şikayet başvurusundan sonra yapılacak itirazen şikayet başvurusu üzerine Kurul tarafından verilen kararlara karşı dava açılabileceği, şikayet ve itirazen şikayet başvurusu üzerine alınan ihalenin iptaline ilişkin kararların ise, ihalenin iptalinin, daha önce yapılan şikayet ve/veya itirazen şikayet başvurusundaki gerekçelerden kaynaklanıp kaynaklanmadığına yönelik bir ayrım yapılmaksızın önce itirazen şikayet başvurusuna konu edilmesi gerektiği, daha sonra bu başvuru hakkında verilecek Kurul kararına karşı dava açılabileceği,

herhangi bir şikayet veya itirazen şikayet başvurusu olmaksızın alınan ihalenin iptaline yönelik kararların ise doğrudan dava konusu edilebileceği anlaşılmaktadır.

Dosyanın incelenmesinden, uyuşmazlık konusu ihaleye yönelik olarak dava dışı istekli ... Sosyal Hizmetler Bilgisayar İnşaat Temizlik San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından 30/04/2024 tarihinde davalı idareye şikayet başvurusunda bulunulduğu, davalı idarece anılan başvurunun reddine, ardından da dava konusu ihalenin iptaline karar verildiği, ihalenin iptali kararına karşı davacı tarafından 20/05/2024 tarihinde davalı idareye şikayet başvurusunda bulunulduğu, başvurunun 27/05/2024 tarihinde reddedilmesi üzerine davacı tarafından itirazen şikayet başvurusu yapılmaksızın 05/06/2024 tarihli dilekçe ile ihalenin iptal edilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle doğrudan dava açıldığı anlaşılmaktadır.

Bu durumda, dava konusu ihalenin iptali işleminden önce dava dışı şirket tarafından davalı idareye yapılmış bir şikayet başvurusu bulunduğu dikkate alındığında, kamu ihale mevzuatı uyarınca Kamu İhale Kurumuna itirazen şikâyet başvurusu yapılmadan açılan davada idari merci tecavüzü bulunduğundan, 2577 sayılı Kanun'un 15. maddesi uyarınca dava dilekçesinin Kamu İhale Kurumuna tevdii gerekmektedir.

Bu itibarla, Mahkeme tarafından davanın esası hakkında karar verilmesine yer olmadığına ilişkin verilen kararda usul hükümlerine uygunluk bulunmamaktadır.