Danıştay 13. Daire E.2024/661 K.2024/2187

Dava konusu istem: Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nce ... tarihinde gerçekleştirilen Ankara ili hudutlarında bulunan ER:... sayılı (önceki ER:... sayılı) II. Grup maden sahası arama ruhsatı ihalesinin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; uyuşmazlığa konu sahayla ilgili ... Sulh Hukuk Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., ... sayılı, ... Asliye Hukuk Mahkemesi'nin E:... sayılı, ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı, ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı, ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı dosyalarının bulunduğu;

Davacı tarafından, İhale Şartnamesi'nde ruhsat sahasının cinsi, rezervi, bulunduğu bölge, tenörü, kalitesi, istihdam, yatırım ve ülke ihtiyaçlarının belirtilmesi gerektiği halde Şartname'de bu hususların düzenlenmediği iddia edilmiş ise de, Maden Sahaları İhale Yönetmeliği uyarınca enerji, ara ve uç ürün üretme şartını içeren ihalelerin maden ruhsat sahasının cinsi, rezervi, bulunduğu bölge, tenörü, istihdam, yatırım, ülke ihtiyaçları ve benzeri hususların ihale şartnamesinde açıkça belirtilmek kaydıyla yapılabileceği, uyuşmazlığa konu ihalenin ise ara veya uç ürün üretme şartını içeren bir ihale olmadığı, bu nedenle işbu ihaleye ait Şartname'de söz konusu hususların bulunmasının zorunlu olmadığı;

Davacı tarafından, taban ihale bedelinin belirlenmesinde esas alınan verilerin neler olduğunun açık ve belirli olmadığı ileri sürülmüş ise de, dava konusu ruhsat sahası ile birlikte 478 ruhsat sahasının taban ihale bedelinin Taban İhale Bedeli Belirleme Komisyonu tarafından madenlerin grubu ile arama dönemi veya işletme dönemleri yönünden ayrıma gidilerek işletme taban ruhsat bedeline katsayı uygulanmak suretiyle belirlendiği, böylece taban ihale bedelinin belirlenmesinde ruhsat sahasının objektif niteliklerinin (maden grubu ve bulunduğu dönemi) esas alındığı;

Davacı tarafından, sadece gerçek ve tüzel kişilerin ihaleye katılabilmesine yönelik getirilen şartın ortak girişim yapılmasını engelleyici nitelikte olduğu ileri sürülmekte ise de, Maden Sahaları İhale Yönetmeliği'nin 4. maddesinde müracaatçının, ihaleye katılacak olan gerçek veya tüzel kişileri ifade ettiğinin belirtildiği, bu hâliyle ihale şartnamesinde anılan kurala uygun olarak katılımcıların gerçek veya tüzel kişi olabileceğinin düzenlendiği, ortak girişimlerin ihaleye katılımının sağlanmasına yönelik düzenleme yapılmasını zorunlu kılan bir hususun mevcut olmadığı anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, İdare Mahkemesi'nce dava konusu ihale işleminin dayanağı olan maden ruhsatının devrinin reddedilmesine ve ruhsat iptaline ilişkin değerlendirme yapılmaksızın ilgili Mahkeme kararlarından bahsedildiği, İdare Mahkemesi'nce ihale işlemi öncesi zincir işlemlerin hukuki denetiminin yapılmadığı, davalı idarenin kesinleşmiş mahkeme kararına rağmen ruhsatın devrinden kaçınarak alanı ihaleye çıkarmasının mülkiyet hakkının kısıtlanmasına neden olduğu, ...

Sulh Hukuk Mahkemesi'nin kararının uygulanmasını teminen açılan davada, ... Asliye Hukuk Mahkemesi'nin E:... sayılı dosyasında ... erişim numaralı ve ... sicil numaralı ruhsatın ihyasına ve ...

Sulh Hukuk Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının tedbiren infazına karar verildiği, bu nedenle ihale işleminin dayanaksız hâle geldiği, ihale üzerinde kalan şirkete davanın ihbarının gerektiği, İdare Mahkemesi'nin Maden Sahaları İhale Yönetmeliği'nin 7. maddesinin 3. fıkrasını yanlış yorumladığı, dava konusu ihalede taban ihale bedelinin yanlış hesaplandığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, ... Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ihtiyati tedbir kararının geçici bir hukuki koruma sağladığı, bu karara itiraz edildiği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile Mahkeme kararının gerekçeli olarak onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı şirket ile dava konusu maden sahası adına tescilli olan ... Mermer İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (...) arasında 24/11/2011 tarihinde rödovans sözleşmesi imzalanmıştır. Davacı şirket tarafından, saha adına tescilli olan ...'e karşı rödavans sözleşmesi uyarınca ruhsatın devri ve el atmanın önlenmesi istemiyle açılan davada, ... Sulh Hukuk Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla, "Taraflar arasında akdedilen 24/11/2011 tarihli rödovans sözleşmesi gereğince sözleşme konusu ... erişim numaralı mermer ocağı ruhsatının davacı şirket adına devir ve tesciline" hükmedilmiş, anılan karar istinaf yoluna başvurulmayarak 06/10/2017 tarihinde kesinleşmiştir.

Dava dışı A.Ö. tarafından, şirket ortaklığından çıkma ve kâr payı alacağının tahsiline yönelik olarak ... aleyhine açılan ve ... Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ... esasında görülen davada, dava konusu maden sahasının ruhsatı ve kaydının üçüncü kişilere satış ve devrinin önlenmesine yönelik ihtiyati tedbir talebi 13/10/2017 tarihinde kabul edilmiş, tedbir kararının kaldırılması istemiyle davacı şirket tarafından yapılan itirazın kısmen kabulüne ve 10.000,00-TL teminat karşılığında ihtiyati tedbirin devamına 14/11/2017 tarihinde karar verilmiş, davacı şirket tarafından ihtiyati tedbir kararının kaldırılması istemiyle yapılan itiraz ... Bölge Adliye Mahkemesi ... Hukuk Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla kesin olarak reddedilmiştir.

Davacı şirket tarafından, 21/03/2018 tarihli dilekçeyle, ... Sulh Hukuk Mahkemesi kararı sunularak, davalı idareden ... uhdesinde bulunan maden sahasının adına devir ve tescilinin yapılması istenilmiş, davalı idarece, maden sahası üzerinde ihtiyati tedbir kararı bulunması sebebiyle devir ve tescilin mümkün olup olmadığı hususunda tereddüte düşüldüğünden, bu husus maden sahasının devir ve tesciline karar veren ... Sulh Hukuk Mahkemesi'nden sorulmuş, ...

Sulh Hukuk Mahkemesi'nce ... tarih ve ... sayılı yazıyla, "Mahkememiz kararının ... Asliye Hukuk Mahkemesinin ihtiyati tedbir kararından önce kesinleştiği, ... Asliye Hukuk Mahkemesinin ihtiyati tedbir kararının 3. kişilere devir ve satışı önlemek için verilmiş bir tedbir kararı olduğu, mahkeme kararının uygulanmasına engel teşkil etmeyeceği değerlendirilmektedir." yönünde cevap verilmiş, davalı idarece, aynı husus tedbir kararını veren ...

Asliye Hukuk Mahkemesi'nden de sorulmuş, anılan Mahkeme'nin ... tarih ve E:... sayılı yazısında "(...) davalı şirket vekili ile üçüncü kişi olan ... Asfalt Yol Yapı İnş. Taah. Mad. Turz. San. ve Tic. Ltd. Şti. vekilinin yerinde bulunmayan istinaf başvurularının ayrı ayrı esastan reddine karar verilerek (...)" ifadelerine yer verilerek ihtiyati tedbir kararının kaldırılmadığı belirtilmiştir.

Davalı idare tarafından, ... tarih ve ... sayılı işlemle, Ankara ili hudutlarında ve ...'in uhdesinde bulunan ER:..., Sicil No:... sayılı II-B Grubu (mermer) işletme ruhsat sahasıyla (dava konusu ER:... sayılı saha) ilgili olarak 2018 yılına ait ruhsat bedeli ödenmediğinden bahisle dava dışı ...'e 25.098,00-TL idari para cezası verilmiş, 2018 yılına ait işletme ruhsat bedelinin yatırılması için verilen sürenin üç ay daha uzatıldığı ve bu süre içerisinde de ruhsat bedelinin ödenmemesi halinde ruhsatın iptal edileceği bildirilmiş, verilen süre içinde 2018 yılına ait işletme ruhsat bedeli yatırılmadığından 14/06/2018 tarihinden geçerli olmak üzere ruhsat iptal edilmiş ve bu husus ...'e 02/05/2019 tarihli yazıyla bildirilmiştir.

Davacı şirket tarafından, 13/04/2023 tarihli dilekçe ile davalı idareden Sulh Hukuk Mahkemesi'nin kararının uygulanması talep edilmiş, davacının söz konusu talebi 14/06/2018 tarihi itibarıyla ruhsatın iptal edildiği, iptal edilen ruhsatların 3213 sayılı Maden Kanunu gereğince Devlet'e intikal ettiği, ruhsat sahipleri veya üçüncü kişilerle herhangi bir ilgisi kalmadığı ve devir ve tescilinin mümkün olmadığından bahisle ... tarih ve ... sayılı işlemle reddedilmiş, davacı şirket tarafından işletme ruhsatının iptaline dair işlemin iptal edilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada, ...

İdare Mahkemesi'nce davanın süre aşımı nedeniyle reddi yolunda verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı karara yönelik istinaf başvurusu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E. ..., K. ... sayılı kararı ile reddedilmiş, işletme ruhsatının iptaline ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada, ...

İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiş, işletme ruhsatının devir ve tescil işleminin gerçekleştirilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesi'nin, ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla davanın reddine karar verilmiştir.

18/05/2023 tarihinde Ankara ili, Kahramankazan ilçesi sınırları dahilinde bulunan ER:... sayılı (önceki ER:... sayılı) II-B Grubu (mermer) maden sahası arama ruhsatı ihalesi gerçekleştirilmiş, bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3213 sayılı Maden Kanunu'nun "Madenler" başlıklı 2. maddesinde, II. Grup madenler arasında mermer, traverten, granit, andezit, bazalt gibi blok olarak üretilen taşlar ile dekoratif amaçla kullanılan doğal taşlar sayılmış. "Hakların bölünmezliği, devir ve intikali" başlıklı 5. maddesinin ikinci fıkrasında, "Maden ruhsatları, görünür rezerv geliştirme hakkı ve buluculuk hakkı devredilebilir.

Devir yapılmadan önce arama ve işletme ruhsatlarının devredildiği tarihteki ruhsat bedelinin iki katı tutarında devir bedeli alınır. Devir Bakanlık onayı ile gerçekleşir.". "İhale" başlıklı 30. maddesinde, "Herhangi bir sebeple hükümden düşmüş, terk edilmiş veya taksir edilmiş alanlar ile II. Grup (b) bendi ve IV. Grup madenler dışındaki yeni alanlar ihale yolu ile ruhsatlandırılır. İhale ilanı Resmî Gazete’de yayımlanır. İhale bedeli işletme ruhsat taban bedelinden az olamaz.

Maden ruhsat sahasının cinsi, rezervi, bulunduğu bölge, tenörü, istihdam, yatırım, ülke ihtiyaçları ve benzeri hususlar dikkate alınarak şartnamelerde açıkça belirtmek kaydıyla ara ve uç ürün üretme şartını içeren ihaleler yapılabilir.

Bu ihalelerde rezervin özellikleri dikkate alınarak ihaleye katılma şartları, taban ihale bedeli, ihale bedelini ödeme şekli ve süresi, üretim süreleri veya tesislerin yatırım süreleri ve diğer hususlar şartnameler ile belirlenebilir." kurallarına yer verilmiştir.

Maden Sahaları İhale Yönetmeliği'nin "İhale şartnamesi" başlıklı 7. maddesinde, "(1) İhale şartnamesi, ihale konusu işlerin özelliğini belirtecek şekilde Genel Müdürlükçe hazırlanır ve internet sayfasında yayımlanır. Müracaatçılar, ihale şartname bedelini Genel Müdürlükçe belirlenen banka hesabına yatırır.

(2) İhale şartnamesi, yapılacak ihaleye göre aşağıdaki hususları içerir: a) İhale edilecek sahanın ili ve erişim numarasını, b) İhale edilecek sahanın taban ihale bedeli, ihale teminat tutarı, işletme ruhsat taban bedeli ve ihale şartname bedeli ile bunların ödeme yerleri ve süreleri, c) İhalenin yapılacağı yer, tarih ve saati, ç) Müracaatçılarda aranılan şartlar ve istenilen belgeleri, d) Genel Müdürlüğün ihaleyi ertelemeye veya iptal etmeye yetkili olduğu,

e) Kapalı teklif ve açık artırma yoluyla ihale uygulama şekli, f) İhtilafların çözüm şekli ve yeri, g) İhale edilecek sahanın bulunduğu listenin ilana çıkarıldığı tarihi, ğ) İhale teklif zarfının kapalı olarak, teslim edileceği saat aralığı, yer ve tarihi.

(3) Maden ruhsat sahasının cinsi, rezervi, bulunduğu bölge, tenörü, istihdam, yatırım, ülke ihtiyaçları ve benzeri hususlar dikkate alınarak ihale şartnamesinde açıkça belirtilmek kaydıyla enerji, ara ve uç ürün üretme şartını içeren ihaleler yapılabilir.

Bu ihalelerde ihaleye katılma şartları, taban ihale bedeli, ihale bedelini ödeme şekli ve süresi, üretim süreleri veya tesislerin yatırım süreleri ve diğer hususlar ihale şartnamesi ile belirlenebilir." kuralları bulunmaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dosyanın incelenmesinden, dava konusu ihalenin, ... erişim numaralı ve ... sicil numaralı ruhsatın iptali sonrasında maden sahasının ... erişim numarasıyla ihaleye çıkarılmasına ilişkin olduğu, davacı şirket tarafından, ... erişim numaralı ve ... sicil numaralı ruhsatın iptali işleminin söz konusu ruhsatın şirketlerine devredilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddinden kaynaklandığının ileri sürüldüğü, ruhsatın davacı şirkete devri talebinin ise farklı adli yargı mercileri tarafından verilen çelişkili kesinleşmiş kararlar nedeniyle reddedildiği, bununla birlikte, idari yargı mercileri önünde açılan gerek ruhsatın iptali işlemine gerek bu işleme yönelik yapılan başvurunun reddi işlemine ilişkin davalarda, davaların süre yönünden reddine karar verildiği anlaşılmaktadır.

İdare Mahkemesi'nce davacının ihale işlemine ilişkin iddiaları karşılanmakla birlikte davacı tarafından ihale işleminin sebep unsuru olduğu ileri sürülen ruhsat aşamasına ilişkin süreç açıklanmakla yetinildiğinden iptal edilen ruhsata ilişkin idari ve yargısal sürecin dava konusu ihaleye olan etkisinin ortaya konulması gerekmektedir.

Davacı şirketin, ... erişim numaralı ve ... sicil numaralı ruhsatın iptaline dair işlemin iptal edilmesi istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin davalı idare işleminin iptali istemiyle açtığı davada, ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla, davalı idarenin ruhsatın iptaline ilişkin işlemi davacı şirketin alacaklı sıfatıyla başlattığı ...

İcra Müdürlüğü'nün ... sayılı icra dosyasına 25/06/2019 tarihinde bildirdiği, icra takip dosyasının 21/12/2020 tarihinde kapandığı, dolayısıyla ruhsatın iptal edildiği hususunun davacı tarafından en geç 21/12/2020 tarihinde öğrenildiğinin kabulü gerektiği, öğrenme tarihinden itibaren 60 gün içerisinde dava açılması veya itiraz edilmesi gerektiği hâlde bu süreler geçirildikten sonra dava açıldığı gerekçesiyle davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verildiği, bu karara yönelik istinaf başvurusunun ...

Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E. ...,K. ... sayılı kararı ile reddedildiği, temyiz talebi üzerine Danıştay Sekizinci Dairesi'nin 2023/6850 sayılı esasına kaydedilen dosyanın derdest olduğu anlaşılmaktadır.

Bununla birlikte, davacı tarafından 09/01/2024 tarihinde ... Sulh Hukuk Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının uygulanmasını teminen açılan davada, ... Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla ... erişim numaralı ve ... sicil numaralı ruhsatın ihyası ile anılan ruhsatın davacı şirket adına devir ve tesciline gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içerisinde istinaf yolu açık olmak üzere karar verildiği, dolayısıyla bu kararın henüz kesinleşmediği anlaşılmaktadır.

Bu durumda, davacı tarafından dava konusu ihale işleminin sebep unsuru olduğu ileri sürülen ruhsat aşamasına ilişkin adli ve idari yargı mercileri tarafından birbiriyle çelişen kararlar verildiği, ancak farklı yargı kolları önünde devam eden yargılama süreçlerinin henüz kesin bir şekilde sonuca bağlanmadığı, davalı idarenin kesinleşen yargı kararlarının sonuçlarına göre yeniden işlem tesis edeceğinin tabî olduğu, dava konusu ihale işleminin tesis edildiği tarihte hukuka uygun bir ruhsatın bulunmadığı hususları birlikte değerlendirildiğinde, dava konusu ihale işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukukî isabetsizlik bulunmamaktadır.