Danıştay 13. Daire E.2024/892 K.2024/1519

Dava konusu istem: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nce 02/11/2017 tarihinde gerçekleştirilen Amasya ili hudutlarında bulunan ER:3343484 ve ER:... sayılı II. Grup maden sahası arama ruhsatı ihalelerine yönelik teklifleri değerlendirme dışı bırakılan davacı şirket tarafından, söz konusu ihalelere müracaat sırasında yatırdığı toplam 21.924,00-TL tutarındaki işletme ruhsat taban bedelinin iadesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve E... sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen 31/12/2018 tarih ve E:2018/1030, K:2018/1770 sayılı kararda; davacı şirketin uyuşmazlığa konu ihalelere yönelik tekliflerinin, müracaat evrakları eksik olduğundan bahisle değerlendirme dışı bırakıldığı, bunun üzerine davacı şirketin söz konusu ihalelere müracaat sırasında yatırdığı işletme ruhsat taban bedellerinin iadesi istemiyle başvuru yaptığı, anılan başvurunun, "3213 sayılı Maden Kanunu'nun 30. maddesinin 1. fıkrası ve Maden Sahaları İhale Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde yapılan ihalelere katılmak için yatırılan işletme ruhsat taban bedelinin geri ödenmesinin söz konusu olmadığı" gerekçesiyle reddedildiği;

3213 sayılı Kanun'un 30. maddesinin 1. fıkrası ve Maden Sahaları İhale Yönetmeliği hükümlerinde müracaat evraklarında eksiklik bulunması hâlinde ihale iştirakçisine işletme ruhsat taban bedelinin geri verilmeyeceğine ilişkin bir düzenleme bulunmadığı, aksine bahsi geçen Yönetmelik'in 23. maddesinin 2. fıkrasında, ihalenin iptal edilmesi durumunda müracaatçıların bir hak talep edemeyeceği ancak yatırılan işletme ruhsat taban bedeli ve teminatların iade edileceğinin düzenlendiği,

uyuşmazlıkta, söz konusu Yönetmelik'te işletme ruhsat taban bedelinin iade edilmeyeceği hâl olarak sayılan, ihaleden sonra ruhsat düzenlenmeden önce veya ruhsat düzenlendikten sonra 3213 sayılı Kanun'un 7. maddesinde belirtilen izinlerin alınamaması ve/veya ruhsatın herhangi bir neden ile iptal edilmesi durumunun söz konusu olmadığı, anılan Yönetmelik'te genel olarak, müracaat evraklarında eksiklik bulunması hâlinde isteklinin ihaleye iştirak edemeyeceği ve teklifinin değerlendirmeye alınmayarak teminatının iade edileceğinin düzenlendiği anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdarî Dava Dairesi'nce; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, maden mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlık hakkında Bölge İdare Mahkemesi'nce kesin olarak karar verilmesinin 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 46. maddesinin birinci fıkrasının (h) bendine aykırı olduğu,

anılan karara yönelik temyiz talebinin incelenmesi gerektiği, ihaleye müracaat için işletme ruhsat taban bedelinin yatırıldığına dair makbuzun, ihaleye müracaat sırasında sunulması gereken belgelerden olduğu ve Maden Sahaları İhale Yönetmeliği'nin 6. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca ihale müracaatı için gerekli olan belgelerin iade edilmeyeceği,

3213 sayılı Maden Kanunu'nun 30. maddesinin birinci fıkrası ve Maden Sahaları İhale Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde yapılan ihalelere katılma şartı olarak yatırılan ve genel bütçeye gelir kaydedilen işletme ruhsat taban bedelinin ihale sonrası iade edileceğine dair mevzuatta bir kural bulunmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Davacı şirket, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nce 02/11/2017 tarihinde gerçekleştirilen Amasya ili hudutlarında bulunan ER:... ve ER:... sayılı II. Grup maden sahası arama ruhsatı ihalelerine teklif vermiş, müracaat sırasında her bir ihale için 10.962,00-TL işletme ruhsat taban bedeli yatırmış, ancak müracaat evrakları eksik olduğundan bahisle teklifleri değerlendirme dışı bırakılmıştır.

Teklifleri değerlendirme dışı bırakılan davacı şirket, söz konusu ihalelere müracaat sırasında yatırdığı toplam 21.924,00-TL tutarındaki işletme ruhsat taban bedelinin iadesi istemiyle 19/03/2018 tarihinde Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü'ne başvurmuştur. Söz konusu başvuru, "3213 sayılı Maden Kanunu'nun 30. maddesinin 1. fıkrası ve Maden Sahaları İhale Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde yapılan ihalelere katılmak için yatırılan işletme ruhsat taban bedelinin geri ödenmesinin söz konusu olmadığı" gerekçesiyle 26/04/2018 tarih ve E.420147 sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü işlemiyle reddedilmiştir.

Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, idarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davaları idarî dava türleri arasında sayılmış; 14. maddesinin üçüncü fıkrasında, dilekçelerin görev ve yetki, idarî merci tecavüzü, ehliyet, idarî davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, süre aşımı, husumet ve Kanun'un 3. ve 5. maddelerine uygun olup olmadıkları yönlerinden sırasıyla inceleneceği belirtilmiş; 15. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, yetkili olmayan mahkemeye açılan davanın yetki yönünden reddine karar verileceği kurala bağlanmıştır.

2577 sayılı Kanun'un "İdarî davalarda genel yetki" başlıklı 32. maddesinin birinci fıkrasında, "Göreve ilişkin hükümler saklı kalmak şartıyla, bu Kanun'da veya özel kanunlarda yetkili idare mahkemesinin gösterilmemiş olması hâlinde, yetkili idare mahkemesi, dava konusu olan idarî işlemi veya idarî sözleşmeyi yapan idarî merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir."; 34. maddesinin birinci fıkrasında ise, "İmar, kamulaştırma, yıkım, işgal, tahsis, ruhsat ve iskan gibi taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasında veya bunlara bağlı her türlü haklara veya kamu mallarına ilişkin idarî davalarda yetkili mahkeme taşınmaz malların bulunduğu yer idare mahkemesidir." kurallarına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İdari davalarda genel yetki, 2577 sayılı Kanun'un 32. maddesinde düzenlenmiş olup 32. maddenin birinci fıkrasına göre, iptal davalarında yetki konusundaki genel kural, dava konusu idari işlemi tesis eden idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinin yetkili olmasıdır.

2577 sayılı Kanun'un 33. ile 37. maddeleri arasında ise, kamu görevlileri ile ilgili davalarda, taşınmaz ve taşınır mallara ilişkin davalarda, tam yargı davalarında ve vergi uyuşmazlıklarında geçerli olan özel yetki kuralları düzenlenmiştir.

2577 sayılı Kanun'un 34. maddesinde, taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasından kaynaklanan iptal ve tam yargı davaları ile konusu taşınmaz mal olan idarî sözleşme uyuşmazlıklarından ve ayrıca kamu mallarına ilişkin idari davalardan söz edilmiştir. Maddenin öngördüğü yetki kuralı özel ve kesin nitelikte olduğundan; anılan davaların mutlaka uyuşmazlık konusu taşınmaz malın bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde görülmesi gerekmekte, 32. maddenin birinci fıkrasındaki genel yetki kuralının bu alanda geçerliliği bulunmamaktadır (YENİCE Kâzım / ESİN Yüksel, Açıklamalı-İçtihatlı-Notlu İdari Yargılama Usulü, 1983, Ankara, s.656).

Aslında, 2577 sayılı Kanun'un 2. maddesinde düzenlenen idarî dava türlerinden hiç birinin konusu taşınmaz mallar değildir. Dolayısıyla, 34. maddede yer alan "taşınmaz mallara ilişkin davalar" ifadesinden anlaşılması gereken, taşınmaz malları konu edinen idarî davalar değil; "idarî uyuşmazlığın kaynağı olan taşınmaz mallarla ilgili bir isteği karşılayan" ya da "taşınmaz mallar üzerindeki bir hakkı ihlâl eden" idarî işlemleri konu edinen idarî davalardır (CANDAN Turgut, Açıklamalı İdari Yargılama Usulü Kanunu, 2017, Ankara, s.929).

Bu durumda, idarî dava türlerinden olan iptal davalarında, yetkili mahkemenin tespitinde kural olarak 32. maddede belirlenen ilkenin uygulanmasının esas olduğu; bu genel kuraldan ayrılmanın ancak istisna öngören özel bir yetki kuralının varlığı hâlinde mümkün olduğu; 2577 sayılı Kanun'un 34. maddesinde düzenlenen özel yetki kuralının ise taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasını veya taşınmaza bağlı hakları konu alan işlemlere karşı açılan davalara yönelik olduğu açıktır.

Dosyanın incelenmesinden, uyuşmazlığın, 2577 sayılı Kanun'un 34. maddesinin birinci fıkrası kapsamında imar, kamulaştırma, yıkım, işgal, tahsis, ruhsat ve iskân gibi taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasına veya taşınmaza bağlı hak kapsamında bulunan bir işleme yönelik olmadığı,

taşınmaz hukukuna ilişkin herhangi bir kuralla ilgili olmaksızın, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nce gerçekleştirilen maden sahası arama ruhsatı ihalelerine müracaat sırasında yatırılan toplam 21.924,00-TL tutarındaki işletme ruhsat taban bedelinin iadesi istemiyle yapılan başvurunun anılan idarece reddine ilişkin işlemin iptali istemine yönelik olduğu anlaşıldığından,

uyuşmazlığın çözümünde 2577 sayılı Kanun'un 32. maddesinin birinci fıkrası kapsamındaki genel yetki kuralı uyarınca, dava konusu işlemi tesis eden idarî merci olan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü (Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü)'nün bulunduğu yerdeki Ankara İdare Mahkemesi yetkili olduğu sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, davanın yetki yönünden reddedilerek dava dosyasının Ankara İdare Mahkemesi'ne gönderilmesini teminen İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak Mahkemesi'ne iadesi gerekirken esasın incelenmesi suretiyle verilen karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında usul hükümlerine uygunluk bulunmamaktadır.