Danıştay 13. Daire E.2024/989 K.2024/1824

Dava konusu istem: Karayolları 14. Bölge Müdürlüğü'nce ... tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen ... ihale kayıt numaralı "Karayolları 14. Bölge Müdürlüğü ve Bağlı İşyerleri İle Kamu Özel Sektör Ortaklığı Bölge Müdürlüğü ve Bağlı İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Kısmi Süreli Hizmet Alımı İşi" ihalesinin idarece iptaline yönelik olarak davacı tarafından yapılan itirazen şikayet başvurusunun reddine ilişkin 10/01/2024 tarih ve 2024/UH.I-88 sayılı Kamu İhale Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; davalı idarece, ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibinin iş deneyim belgesi bulunmadığının tespiti üzerine değerlendirme dışı bırakılması sonrasında davacının teklifinin de yaklaşık maliyetin %96'sı oranında olduğu gerekçesiyle ihalenin iptali kararının 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun temel ilkelerine uygun olduğu ileri sürülmekte ise de, 4734 sayılı Kanun'un hem idarelere hem ihaleye katılabilecek olan ya da katılanlar veya yüklenicilere yükümlülük getirdiği,

bu yükümlülükler kapsamında ihaleye katılan isteklilerin haklı beklentilerinin korunması gerektiği, davaya konu ihalede rekabet şartlarının tüm teklifler üzerinden değerlendirilmesi gerektiği, ihale komisyonu tarafından söz konusu ihalede rekabet ortamının sağlanamadığına ilişkin başkaca bir tespit ile kaynakların verimli kullanılması ilkesinin sağlanamayacağına yönelik somut bir değerlendirmenin bulunmadığı, yapılan teklif değerlendirmesi sonucunda ihalede 3 geçerli teklifin kaldığı, davacının teklifinin sınır değerin üzerinde ve yaklaşık maliyetin altında olduğu,

ihtiyaçların uygun şartlarla, zamanında karşılanması ve kaynakların verimli kullanılması ilkeleri göz önüne alındığında, tüm tekliflerin değerlendirme dışı bırakılarak ihalenin iptaline karar verilmesine ilişkin ihale komisyonu kararına yapılan itirazen şikayet başvurusunun reddine yönelik dava konusu Kurul kararında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, 4734 sayılı Kanun’un 40. maddesinde ihale yetkilisine gerekçesini açıkça belirtmek suretiyle ihalenin iptali konusunda yetki verildiği, ihalenin iptaline ilişkin ihale komisyonu kararı incelendiğinde, iptal gerekçesi olarak başvuru sahibi isteklinin davacının teklifinin yaklaşık maliyete yakın olduğu ve rekabetin sağlanması, kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanılması ilkeleri uyarınca kamu yararının gözetildiği hususunun gösterildiği, ihale dokümanını indiren 6 firmadan 4’ünün teklif verdiği, bu isteklilerden ...

Ortak Sağlık Güvenlik Birimi Araştırma Mühendislik Eğitim Danışmanlık ve Periyodik Kontrol San. ve Tic. Ltd.

Şti.'nin (...) teklifinin geçerli iş deneyim belgesi bulunmadığının tespiti üzerine değerlendirme dışı bırakıldığı ve ihalede 2’si yaklaşık maliyetin üzerinde olmak üzere toplam 3 geçerli teklifin kaldığı, 4734 sayılı Kanun’un 5. maddesindeki temel ilkelerinden ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve kaynakların verimli kullanılması ilkeleri çerçevesinde işin aksamadan yürütülmesinin sağlanması noktasında idarelerin görevi ve sorumluluğu bulunduğu, dava konusu ihalede ihale komisyonu tarafından alınan ihalenin iptali kararında temel ilkelere aykırılık tespit edilmediği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, benzer durumdaki ihalelerde davalı idarece ihalenin iptali yoluna gidilmediği, idarenin aynı biriminin, başka ihaleleri teklif tutarları yaklaşık maliyetin %99'u olan isteklilere ihale ettiği, bu ihalede oranın %96 olduğu ve ihalenin iptalini gerektirmediği, katılımcı sayısının normal olduğu, idarece teklifin yüksek olduğu kanaatine varılmış olsaydı teklifin en avantajlı 2. teklif olarak belirlenmeyeceği, ihalede 3 geçerli teklif bulunduğundan rekabetin de oluştuğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Karayolları 14. Bölge Müdürlüğü'nce 04/12/2023 tarihinde açık ihale usulü ile "Karayolları 14. Bölge Müdürlüğü ve Bağlı İşyerleri İle Kamu Özel Sektör Ortaklığı Bölge Müdürlüğü ve Bağlı İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Kısmi Süreli Hizmet Alımı İşi" ihalesi gerçekleştirilmiş, ihalede yaklaşık maliyet 10.591.065,67-TL ve aşırı düşük teklif sınır değeri 7.369.880,11-TL olarak belirlenmiş, söz konusu ihalede 6 adet ihale dokümanı indirilmiş, ihaleye teklif bedelleri 4.363.975,00-TL, 10.169.160,00-TL (davacı), 10.933.500,00-TL ve 11.342.600,00-TL olmak üzere dört istekli teklif vermiştir.

İhale komisyonu tarafından 4.363.975,00-TL teklif sunan ... ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibi, 10.169.160,00-TL teklif sunan davacı da ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi olarak belirlenmiş, davacı şirket söz konusu karara yönelik idareye şikayet başvurusu üzerine, 22/12/2023 tarihli ihale komisyon kararı ile geçerli bir iş deneyim belgesi bulunmayan ... değerlendirme dışı bırakılmış ve geçerli en düşük teklif olan davacının teklifi yaklaşık maliyetin %96'sı oranında olduğundan, rekabetin sağlanması, kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanılması ilkeleri uyarınca 4734 sayılı Kanun'un 39. maddesi gereğince tüm teklifler değerlendirme dışı bırakılarak ihalenin iptaline karar verilmiştir.

İhalenin davacı şirket üzerinde bırakılması gerekirken iptal edilmesinin yerinde olmadığı iddiasıyla davacı şirket tarafından yapılan itirazen şikâyet başvurusu üzerine alınan Kurul kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun, ''Temel ilkeler'' başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasında, ''İdareler, bu Kanun'a göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur.'';

"Bütün tekliflerin reddedilmesi ve ihalenin iptali'' başlıklı 39. maddesinde, ''İhale komisyonu kararı üzerine idare, verilmiş olan bütün teklifleri reddederek ihaleyi iptal etmekte serbesttir. İhalenin iptal edilmesi halinde bu durum bütün isteklilere derhal bildirilir. İdare bütün tekliflerin reddedilmesi nedeniyle herhangi bir yükümlülük altına girmez. Ancak, idare isteklilerin talepte bulunması halinde, ihalenin iptal edilme gerekçelerini talep eden isteklilere bildirir.

'';

''Kurum'a itirazen şikâyet başvurusu'' başlıklı 56. maddesinde, ''İdareye şikâyet başvurusunda bulunan veya idarece alınan kararı uygun bulmayan aday, istekli veya istekli olabilecekler tarafından 55. maddenin dördüncü fıkrasında belirtilen hâllerde ve sürede, sözleşme imzalanmadan önce itirazen şikâyet başvurusunda bulunulabilir.

İhalenin iptaline ilişkin işlem ve kararlardan, sadece şikâyet ve itirazen şikâyet üzerine alınanlar itirazen şikâyete konu edilebilir ve bu kararlara karşı beş gün içinde doğrudan Kurum'a başvuruda bulunulabilir. Kurum itirazen şikâyet başvurularını başvuru sahibinin iddiaları ile idarenin şikâyet üzerine aldığı kararda belirlenen hususlar ve itiraz edilen işlemler bakımından eşit muamele ilkesinin ihlâl edilip edilmediği açılarından inceler.

İdare tarafından şikâyet veya itirazen şikâyet üzerine alınan ihalenin iptal edilmesi işlemine karşı yapılacak itirazen şikâyet başvuruları ise idarenin iptal gerekçeleriyle sınırlı incelenir. ..." kurallarına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Aktarılan mevzuata göre, bütün tekliflerin reddedilerek ihalenin iptal edilmesi konusunda ihale komisyonunun takdir yetkisi bulunduğu gibi, ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibi belirlenerek ihalenin sonuçlandırılmasına ilişkin komisyon kararlarının onaylanıp onaylanmaması konusunda da ihale yetkilisinin takdir yetkisinin bulunduğu açık olup, bu yetki kullanılırken hukuken geçerli seçenekler arasından tercihte bulunulması ve işlemin yapılıp yapılmaması noktasında makûl ve meşru sebepler dikkate alınarak karar verilmesi gerekmektedir.

İhale işlemleri bakımından takdir yetkisinin yargısal denetiminde, temel ihale ilkelerinin gözetileceği, yeterli rekabetin sağlanamaması hâlinde ise ihalenin ana amacının gerçekleşemeyeceği ve dolayısıyla ihaleden beklenen faydanın sağlanamayacağı açıktır.

Öte yandan, ihale yetkilisine ihaleyi onaylama ya da onaylamayarak iptal etme konusunda tanınan yetki, ihale işlemlerinin sırf mevzuata uygunluğunu denetlemeye yönelik olmayıp, aynı zamanda ihale konusu işin özelliklerini, benzer işlere ilişkin diğer ihalelerin sonuçlarını ve ihalede oluşan fiyatın piyasa şartlarına uygun olup olmadığını en iyi bilebilecek durumda bulunması nedeniyle ihale yetkilisinin yerindelik denetimi yaparak idare menfaatini koruması amacıyla öngörülmüştür.

Nitekim, ihaleye katılanlar arasında yapılan anlaşmalar veya bazı katılımcıların ihaleden çekilmeye zorlanmaları veya belli paylar karşılığında piyasa şartlarına uygun olmayan teklifler vermeye ikna edilmeleri yoluyla kamu kaynaklarının haksız biçimde özel kişi veya kuruluşlara aktarılması şeklinde gelişen olaylara ülkemizde sıkça rastlandığı bilinen bir husustur.

İşte bütün bu gerçekler göz önünde tutularak, son kez genel bir değerlendirme yaparak idare menfaatini kollamak üzere ihale yetkilisine sözü edilen yetki tanınmıştır.

Hem hukuka uygunluk ve hem de yerindelik denetimi yapan ihale yetkilisi tarafından bu konuda alınan idarî kararın yargısal denetiminin de özellik arz edeceği açıktır.

Başka bir anlatımla, 4734 sayılı Kanun'un 40. maddesi ile ihale yetkilisine ihale komisyonu kararlarını onaylama zorunluluğu getirilmemesi nedeniyle anılan madde ile ihale yetkilisine tanınan yetkinin onaylamama yönünde kullanılması hâlinde bu yetkinin kamu yararına kullanıldığının ispatı bakımından, ihale yetkilisince hukuken kesin delil niteliği taşıyan belgelere dayanılması gibi bir zorunluluk bulunmamaktadır.

Bu nedenle, ihale komisyonu kararını onaylamama veya ihale iptali işleminin idari davaya konu edilmesi hâlinde, gerek davalı idarenin mahkemeye yapacağı açıklamalar ve sunduğu belgeler ve gerekse mahkemece re'sen yapılacak araştırma sonucunda elde edilen bulgular işlemde kamu yararına aykırılık bulunmadığını ortaya koyar nitelikte ise idarece somut belge sunulmadığından bahisle ihaleyi onaylamama veya ihale iptali işleminin yargı yerince iptal edilmemesi gerekir.

Bu itibarla, davaya konu ihalede ihale dokümanını indiren 6 firmadan 4'ünün teklif verdiği, bu isteklilerden ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibinin iş deneyim belgesi bulunmadığının tespiti üzerine değerlendirme dışı bırakıldığı ve ihalede 2'si yaklaşık maliyetin üzerinde olmak üzere 3 geçerli teklifin kaldığı, geçerli en düşük teklifin (davacının teklifi) yaklaşık maliyete çok yakın olduğu, rekabetin sağlanması, kamu kaynaklarının etkili ve verimli kullanılması ilkeleri uyarınca kamu yararı gözetilerek ihalenin iptaline karar verildiği;

dolayısıyla idarece takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı kullanıldığına yönelik somut bir tespitin bulunmadığı anlaşıldığından, ihalenin iptaline yönelik yapılan itirazen şikâyet başvurusunun reddine ilişkin dava konusu Kurul kararında hukuka aykırılık, dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararında ise hukukî isabet bulunmamaktadır.