Danıştay 13. Daire E.2025/1277 K.2025/2583

Dava konusu istem: 29 Mayıs Devlet Hastanesi Başhekimliğince 22/01/2025 tarihinde açık ihale usulüyle gerçekleştirilen 2024/1874759 ihale kayıt numaralı "12 Aylık Biyokimya ve Mikrobiyoloji Laboratuarına Ait Dış Laboratuar Testleri” ihalesine ilişkin olarak davacı şirket tarafından yapılan itirazen şikayet başvurusunun reddine dair ... tarih ve ... sayılı Kamu İhale Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; uyuşmazlığa konu ihaleye ilişkin İdari Şartname'nin "Mesleki ve teknik yeterliğe ilişkin belgeler ve bu belgelerin taşıması gereken kriterler" başlıklı 7.5.5 maddesinde, "Bu şartnamenin 7. maddesi dışında ihale dokümanında sayılan diğer belgeler veya düzenlenen diğer yeterlik kriterleri tekliflerin değerlendirilmesinde dikkate alınmaz"; Teknik Şartname’nin "Denetim Konusunda Uyulacak Hususlar" başlıklı kısmının 5. maddesinde ise, "Yüklenici, tıbbi biyokimya ve tıbbi mikrobiyoloji laboratuvarı TÜRKAK ISO 15189 tıbbi laboratuvar akreditasyonuna haiz belgeyi almış olmalı, akreditasyon sürecine dair en az 5 yıllık tecrübeye sahip olmalıdır." düzenlemesinin yer aldığı;

Davacı şirket tarafından, Teknik Şartname'de yer alan, yüklenicinin TÜRKAK ISO 15189 no.lu belgeye sahip olması ve akreditasyon sürecine dair en az 5 yıllık tecrübesinin olması gerektiği yönündeki düzenlemenin, yeterlik kriteri niteliğinde olduğu, bu durumun da ihaleye katılım yönünden rekabeti zedeleyeceği iddia edilmiş olsa da, İdari Şartname'de söz konusu düzenlemeye yer verilmediği, ayrıca İdari Şartname'nin 7.5.5 maddesine istinaden, 7. maddede sayılan belgeler dışındaki belgelerin tekliflerin değerlendirilmesinde yeterlik kriteri olarak dikkate alınmayacağı anlaşıldığından, itirazen şikayet başvrusunun reddine ilişkin dava konusu Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, yeterlik kriterlerinin idari şartname ile düzenleneceği, teknik şartnamede idari şartnamede yer almayan kriterlere yer verilemeyeceği, TÜRKAK ISO ... no'lu akreditasyon belgesine 5 yıl süre ile sahip olunması şartının, ihaleye katılımda yeterlik kriteri olarak belirlenmesine yönelik olduğu ve rekabeti engelleyici nitelikte olduğu, sözleşmenin yürütülmesi aşamasında işin yerine getirilmesi için idare tarafından bu belgenin talep edileceği, bu nedenle Teknik Şartname'de yer alan düzenleme teklif aşamasında yeterlik kriterine dönüştüğünden ihalenin iptal edilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, temyize konu kararın hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'ÜN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

29 Mayıs Devlet Hastanesi Başhekimliğince 22/01/2025 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen ... ihale kayıt numaralı "12 Aylık Biyokimya ve Mikrobiyoloji Laboratuarına Ait Dış Laboratuar Testleri” ihalesi 30/12/2024 tarihinde ilan edilmiştir.

İhaleye ilişkin Teknik Şartname'nin "Denetim Konusunda Uyulacak Hususlar" başlıklı kısmında, "(...) 5. Yüklenici, tıbbi biyokimya ve tıbbi mikrobiyoloji laboratuvarları TÜRKAK ISO ... Tıbbi Laboratuvar akreditasyonuna haiz belgeyi almış olmalı; akreditasyon sürecine dair en az 5 yıllık tecrübeye sahip olmalıdır." düzenlemesine yer verilmiştir.

Davacı tarafından, söz konusu düzenlemenin, ihaleye katılım aşamasında yeterlik kriteri niteliğinde olduğu, rekabeti engellediği ve kamu ihale mevzuatına aykırılık teşkil ettiği iddiaları ile 24/01/2025 tarihinde itirazen şikayet başvurusunda bulunulmuş, bu başvuru ...tarih ve... sayılı Kurul kararıyla reddedilmiştir.

Anılan Kurul kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun "Temel ilkeler" başlıklı 5. maddesinde, "İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur. ...".

"İhaleye katılımda yeterlik kuralları" başlıklı 10. maddesinde, "İhaleye katılacak isteklilerden, ekonomik ve mali yeterlik ile mesleki ve teknik yeterliklerinin belirlenmesine ilişkin olarak aşağıda belirtilen bilgi ve belgeler istenebilir: ... b) Mesleki ve teknik yeterliğin belirlenmesi için; ...

İhale konusu işin niteliğine göre yukarıda belirtilen bilgi veya belgelerden hangilerinin yeterlik değerlendirmesinde kullanılacağı, ihale dokümanında ve ihale veya ön yeterliğe ilişkin ilan veya davet belgelerinde belirtilir. ...”. "Şartnameler" başlıklı 12. maddesinde, "... İhale konusu mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin teknik kriterlerine ihale dokümanının bir parçası olan teknik şartnamelerde yer verilir.

Belirlenecek teknik kriterler, verimliliği ve fonksiyonelliği sağlamaya yönelik olacak, rekabeti engelleyici hususlar içermeyecek ve bütün istekliler için fırsat eşitliği sağlayacaktır. ..." kuralına yer verilmiştir.

Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin "İhale ve ön yeterlik dokümanının içeriği" başlıklı 12. maddesinde, “(1) İhale dokümanında; isteklilere talimatları da içeren idari şartname, sözleşme tasarısı ve teknik şartname ile gerekli diğer belge ve bilgiler bulunur. ... (3) İhale veya ön yeterlik dokümanında yapılan düzenlemeler birbirine aykırı olamaz.”.

"Yeterliğin belirlenmesinde uyulacak ilkeler” başlıklı 28. maddesinde, “(1) Ekonomik ve mali yeterlik ile mesleki ve teknik yeterliğin saptanması amacıyla öngörülecek değerlendirme kriterleri ve istenecek belgeler, rekabeti engelleyecek şekilde belirlenemez.

(2) Yeterlik değerlendirmesi için istenecek belgelerin ve yeterlik değerlendirilmesinde aranılacak kriterlerin, ihale veya ön yeterlik ilanı ile idari şartnamede veya ön yeterlik şartnamesinde ya da davet yazısında belirtilmesi zorunludur…”.

“Sözleşmenin yürütülmesi aşamasındaki mesleki ve teknik yükümlülüklere yönelik düzenlemeler” başlıklı 30. maddesinde, “(1) Ön yeterlik şartnamesinde veya idari şartnamede yeterlik kriteri olarak belirlenmeyen, ancak sözleşmenin yürütülmesi aşamasında işin yerine getirilmesi için gerekli olduğu öngörülen mesleki ve teknik yükümlülüklere yönelik düzenlemeler teknik şartnamede yer alır. Bu düzenlemelerde, işin niteliği ile bu Yönetmelik ve ilgili mevzuat hükümleri esas alınır.

Bu yükümlülüklere ilişkin olarak yüklenici tarafından hangi belgelerin idareye sunulması gerektiğinin teknik şartnamede açıkça düzenlenmesi zorunludur. (2) Bu Yönetmeliğin ilgili maddeleri uyarınca idarelerce belirlenmesi zorunlu olan mesleki ve teknik yeterlik kriterlerine ve bu kapsamda istenecek belgelere teknik şartnamede yer verilemez.” kuralı yer almıştır.

Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Kalite ve standarda ilişkin belgeler” başlıklı 74. maddesinde, “74.1. İdareler, ihale konusu işin niteliğini ve uygulama yönetmeliklerinin bu konuyu düzenleyen maddelerini esas alarak, ihale dokümanında kalite ve standart belgelerine ilişkin düzenleme yapabilirler.

İhale konusu ile ilgisi bulunmayan veya işin niteliğinin gerektirmediği kalite ve standarda ilişkin belgelerin istenilmesi, 4734 sayılı Kanunun temel ilkelerine ve Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliğine aykırılık teşkil edecektir. 74.2.

İdarece kalite ve standarda ilişkin belge istenmesi durumunda, standarda ilişkin tanıma (kritere), belgenin başvuru veya teklif kapsamında istenmesi halinde ön yeterlik şartnamesinde veya idari şartnamede, yükleniciden istenmesi halinde ise teknik şartnamede yer verilecektir." düzenlemelerine yer verilmiştir.

İhaleye ait İdari Şartname’nin “İhale konusu işe/alıma ilişkin bilgiler” başlıklı 2. maddesinde, “2.1. İhale konusu işin/alımın; ... e) Miktarı: Biyokimya ve Mikrobiyoloji Laboratuvarına Ait Dış Laboratuvar Testleri Hizmet Alımı f) İşin yapılacağı/malın teslim edileceği yer: Ankara 29 Mayıs Devlet Hastanesi ...”. “İhaleye katılabilmek için gereken belgeler ve yeterlik kriterleri” başlıklı 7. maddesinde, "7.1.

İsteklilerin ihaleye katılabilmeleri için aşağıda sayılan belgeler ve yeterlik kriterleri ile fiyat dışı unsurlara ilişkin bilgileri e-teklifleri kapsamında beyan etmeleri gerekmektedir. ... 7.5.5. Bu Şartnamenin 7. maddesi dışında ihale dokümanında sayılan diğer belgeler ve/veya düzenlenen diğer yeterlik kriterleri tekliflerin değerlendirilmesinde dikkate alınmaz." açıklamaları yer almıştır.

İhaleye ait Teknik Şartname'nin "Denetim Konusunda Uyulacak Hususlar" kısmının 5. maddesinde, "Yüklenici, tıbbi biyokimya ve tıbbi mikrobiyoloji laboratuvarları TÜRKAK ISO 15189 tıbbi laboratuvar akreditasyonuna haiz belgeyi almış olmalı; akreditasyon sürecine dair en az 5 yıllık tecrübeye sahip olmalıdır." açıklamalarına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

4734 sayılı Kanun'un 5. maddesinde, Kanun'un temel ilkelerine, yani idarelerin ihale dokümanını hazırlarken ve ihale aşamasında dikkate alması gereken ilkelere yer verilmiştir. Bu bağlamda, Kanun'un 5. maddesi, idarelerin, bu Kanun'a göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğunu kurala bağlamıştır.

Kamu İhale Kanunu'nda sayılan ilkelerin hayata geçirilebilmesi için, her şeyden önce, sözleşme konusu işin herkese duyurulması ve mümkün olduğu kadar çok sayıda kişinin sözleşme yapmak (ihaleye katılmak) üzere başvurmasının sağlanması gerekir. İhale ilkeleri içinde en önemli ikisi, saydamlık ve rekabetin sağlanması ilkeleridir. Diğer ilkeler bu ilkeleri tamamlayıcı niteliktedir.

Kamu İhale Kurulu kararlarında saydamlık ilkesi, ihale ilanının herkes tarafından görülebilmesi, ihale dokümanının ihaleye katılmak isteyen herkes tarafından satın alınabilmesi, gizlilik şartı bulunan işlemler dışındaki işlemlerin istekliler tarafından bilinmesinin teminat altına alınmasına ilişkin ilke olarak tanımlanmaktadır.

Aleniyet ya da saydamlık ilkesi ile, idarenin yapacağı sözleşmelerde, hem en yetenekli kişilerin bulunması ve hem de yolsuzluk şüphe ve söylentilerinin önlenmesi ve böylece de gereksinimlerin uygun şartlarla ve zamanında karşılanması amaçlanmıştır.

Kanun'daki rekabetten kasıt ise, aynı ihale üzerinde mümkün olabildiğince çok isteklinin katılımı sonucu birbirleriyle yarışabilmeleridir. Bu itibarla, ihale kriterleri oluşturulurken, verimliliği ve fonksiyonelliği sağlamaya yönelik olması, rekabeti engelleyici hususlar içermemesi ve bütün istekliler için fırsat eşitliğini sağlaması gerekir. Bunun için ilgili düzenlemelerin de, ihalede katılımın ve rekabetin artmasını sağlayacak nitelikte olması gerekir. Başka bir deyişle, ihalelerde rekabet ilkesine uygunluğun sağlanabilmesi için, ihale ilanları kolayca takip edilerek dokümanlara kolayca ulaşılabilmeli, ihale dokümanları, mümkün olduğunca çok istekliyi teklif vermeye davet eder nitelikte olmalı, kısıtlayıcı ve engelleyici olmamalı, katılımı azaltan nitelikte şartlar içermemelidir.

Öte yandan, yukarıda aktarılan kurallardan, ihaleye katılacak isteklilerden, mesleki ve teknik yeterliğin belirlenmesi için ihale konusu işin niteliğine göre istenecek bilgi veya belgelerden hangilerinin yeterlik değerlendirmesinde kullanılacağının ihale dokümanında belirtileceği, yeterlik değerlendirmesi için istenecek belgelerin ve yeterlik değerlendirilmesinde aranılacak kriterlerin, ihale ilanı ile idari şartnamede belirtilmesinin zorunlu olduğu,

idari şartnamede yeterlik kriteri olarak belirlenmeyen, ancak sözleşmenin yürütülmesi aşamasında işin yerine getirilmesi için gerekli olduğu öngörülen mesleki ve teknik yükümlülüklere yönelik düzenlemelerin teknik şartnamede yer alacağı, yüklenici tarafından hangi belgelerin idareye sunulması gerektiğinin teknik şartnamede açıkça düzenlenmesinin zorunlu olduğu anlaşılmaktadır.

İhale konusu işin gerekli kıldığı mesleki ve teknik yeterliğin belirlenmesi için birtakım bilgi ve belgelerin aday veya isteklilerden başvuru veya teklifleri kapsamında sunmaları istenebilecek ise de, bu belgelerin ihalede olması gereken rekabeti zedelemeyecek nitelikte olması gerektiği de açıktır. Bu anlamda, isteklilerden bilgi ve belge talep edilirken ihalelere hakim olan rekabet ile kaynakların etkin ve verimli kullanılması ilkelerine doğrudan katkı sağlayacak şekilde belirlemeler yapılması gerekmektedir.

Uyuşmazlığa konu ihaleye ait Teknik Şartname ve İdari Şartname düzenlemeleri birlikte değerlendirildiğinde; sahip olunması gereken tıbbi biyokimya ve tıbbi mikrobiyoloji laboratuvarı TÜRKAK ISO ... tıbbi laboratuvar akreditasyonuna haiz belgenin sözleşmenin uygulanması aşamasında iş ve işlemlerin yürütülmesine ilişkin belge niteliğinde olduğu ve ihale uhdesinde kalan yükleniciden sözleşme aşamasında sunulmasının idare tarafından isteneceği anlaşılmakla birlikte, ihale ilan tarihi öncesinde temin edilmiş olması gereken belgelerin,

tekliflerin sunulması sırasında yeterlik kriteri olarak isteklilerden istenilmesi ile sözleşme imzalanması sonrasında yükleniciden istenilmesi arasında, rekabet ilkesi ve ihaleye katılım yönünden yapılacak değerlendirme yönünden anlamlı bir fark bulunduğundan bahsedilemeyecektir.

Zira, kamu ihale mevzuatında ihale üzerinde kalan isteklinin kesin teminatı vererek sözleşmeyi imzalamakla ve sözleşme imzalandıktan sonra da taahhüdünü ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmekle yükümlü olduğu, bu yükümlülüklerin hilafına fiil ve davranışlarda bulunması halinde ihalelerden yasaklama ve teminatın irat kaydı gibi müeyyidelerle karşı karşıya kalacağı ve bu durumun sözleşmenin yürütülmesi aşamasında ihtilaflara neden olabileceği açıktır.

Bu itibarla, sözleşmenin yürütülmesi aşamasında işin yerine getirilmesi için gerekli olduğu öngörülen mesleki ve teknik yükümlülüklere yönelik uyuşmazlık konusu "tıbbi biyokimya ve tıbbi mikrobiyoloji laboratuvarı TÜRKAK ISO ... tıbbi laboratuvar akreditasyonuna haiz" belgenin akreditasyon sürecine dair en az beş yıllık tecrübeye sahip olacak şekilde istenilmesinin ihaleye katılımda yeterlik kriterleri niteliğine dönüştüğü, ayrıca aranılan şartın ihale konusu hizmetin daha verimli ve fonksiyonel bir şekilde gerçekleştirilmesine yönelik katkısının da ortaya konulamadığı,

aksine bu durumun rekabet ilkesine aykırı olacak şekilde ihaleye katılımı azalttığı sonucuna varıldığından, itirazen şikayet başvurusunun reddine ilişkin dava konusu Kurul kararında hukuka uygunluk, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet görülmemiştir.