Danıştay 13. Daire E.2025/1433 K.2025/2519

Dava konusu istem: Samsun İl Sağlık Müdürlüğünce 04/09/2024 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen... ihale kayıt numaralı "Müdürlüğe Bağlı Sağlık Tesisleri ile Ek Hizmet Binalarının Malzemeli Yemek Pişirme, Dağıtım ve Sonrası Hizmetleri Alımı İşi" ihalesine yönelik olarak yapılan itirazen şikayet başvurularının reddine ilişkin 16/10/2024 tarihli ve 2024/UH.II-1319, 2024/UH.II-1320 sayılı Kamu İhale Kurulu (Kurul) kararlarının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; dava konusu işlemlerin, davacı şirket tarafından yapılan itirazen şikayet başvurusu üzerine tesis edilen işlemler olmadığı görüldüğünden, bu haliyle davacı şirketin işbu davayı açmakta güncel ve meşru menfaatinin bulunmadığı, bu itibarla, davanın ehliyet yönünden reddi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 15/1-b maddesi uyarınca davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, ihaleye teklif veren bir istekli olarak dava konusu ettiği hususların doğrudan hukuki durumunu etkilediği, dava konusu işlemle kişisel, meşru ve güncel bir menfaatinin ihlal edildiği, söz konusu işte çalıştırılacak personele ödenecek tazminatlara ilişkin yükümlülüğün ihale dokümanıyla yüklenici üzerinde bırakılması nedeniyle isteklilerin sağlıklı teklif hazırlayamadığı, fiyat farkına ilişkin gösterilen formülde bazı katsayıların belirlenmemesinin önemli bir hata olduğu,

ihale öncesinde idarelerin yeterlilik kriteri niteliğinde mevzuatta olmayan belge istemesinin ve idari şartnamede yeterlilik kriteri olarak sözleşme aşamasında sunulması istenilen belgelerin düzenlenmesinin ihalenin iptal sebebi olduğu, idarenin kullanılacak araçların özellikleri dışında günlük yapılacak kilometre bilgisine yer vermemesinin isteklileri tereddüte düşürdüğü ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, başka istekli olabilecekler tarafından yapılan itirazen şikayet başvurusuna ilişkin Kurul kararlarının iptali istemiyle dava açılmasında güncel ve meşru bir menfaatin bulunmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Samsun İl Sağlık Müdürlüğünce 04/09/2024 tarihinde açık ihale usulüyle 2024/992403 ihale kayıt numaralı "Müdürlüğe Bağlı Sağlık Tesisleri ile Ek Hizmet Binalarının Malzemeli Yemek Pişirme, Dağıtım ve Sonrası Hizmetleri Alımı İşi" ihalesi gerçekleştirilmiştir.

İstekli olabilecek sıfatını haiz ... Gıda Taahhüt Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve ... Sosyal Hizmetler Turizm Eğitim Kargo Bilişim İnşaat Gıda Temizlik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. tarafından ihale dokümanına yönelik olarak 28/08/2024 tarihinde yapılan şikayet başvurularının ihaleyi yapan idarece reddedilmesi üzerine 13/09/2024 tarihinde itirazen şikayet başvurularında bulunulmuş, anılan başvuruların 16/10/2024 tarihli ve 2024/UH.II-1319, 2024/UH.II-1320 sayılı Kurul kararlarıyla reddi üzerine de anılan Kurul kararlarının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın "Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü" başlıklı 11. maddesinde, Anayasa hükümlerinin, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kuralları olduğu; "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36. maddesinde, herkesin, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde, iptal davaları, idari işlemler hakkında menfaatleri ihlal edilenler tarafından, tam yargı davaları ise idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan davalar olarak tanımlanmış.

5. maddesinde, her idari işlem aleyhine ayrı ayrı dava açılacağı, ancak, aralarında maddi veya hukuki yönden bağlılık yada sebep-sonuç ilişkisi bulunan birden fazla işleme karşı bir dilekçe ile de dava açılabileceği.

14. maddesinin üçüncü fıkrasında, dava dilekçelerinin, görev ve yetki, idari merci tecavüzü, ehliyet, idari davaya konu olabilecek kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, süre aşımı, husumet, 3. ve 5. maddelere uygun olup olmadıkları yönlerinden sırasıyla inceleneceği. 15. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde ise, dilekçelerin 3. ve 5. maddelere uygun olmadıklarının tespiti halinde, yeniden dava açılmak üzere dilekçenin reddedileceği kurala bağlanmıştır.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 4. maddesinde, "İstekli: Mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalesine teklif veren tedarikçi, hizmet sunucusu veya yapım müteahhidi". "İstekli olabilecek: İhale konusu alanda faaliyet gösteren ve ihale veya ön yeterlik dokümanı satın almış gerçek veya tüzel kişi ya da bunların oluşturdukları ortak girişim" olarak tanımlanmış.

"İhalelere Yönelik Başvurular" başlıklı 54. maddesinde, "İhale sürecindeki hukuka aykırı işlem veya eylemler nedeniyle bir hak kaybına veya zarara uğradığını veya zarara uğramasının muhtemel olduğunu iddia eden aday veya istekli ile istekli olabilecekler, bu Kanun'da belirtilen şekil ve usul kurallarına uygun olmak şartıyla şikayet ve itirazen şikayet başvurusunda bulunabilirler.

Şikayet ve itirazen şikayet başvuruları, dava açılmadan önce tüketilmesi zorunlu idari başvuru yollarıdır.". "Yargısal inceleme" başlıklı 57. maddesinde ise, "Şikayetler ile ilgili Kurum tarafından verilen nihai kararlar Türkiye Cumhuriyeti Mahkemelerinde dava konusu edilebilir ve bu davalar öncelikle görülür." kurallarına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

2577 sayılı Kanun'un 2. maddesinde, iptal davaları, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlanmıştır.

Menfaat ihlali, iptal davalarının kabulü ve dinlenilmesi için aranılan şartlardan biri olup, gerek doktrinde gerekse yargı içtihatlarında bu şart, subjektif ehliyet koşulu olarak kabul edilmekte, ancak ne tür bir menfaat ihlalinin gerçek ve tüzel kişilere iptal davası açma yeterliğini sağladığını gösterecek kesin bir ölçü ortaya konulamamakta ve bu alâka kural olarak iptal davasına konu olan kararın niteliğine göre belirlenmektedir. Genelde meşru, kişisel ve güncel bir menfaatin varlığı ve bunların ihlali menfaat alakasının kurulmasında yeterli sayılmakta ve bu husus davanın niteliğine ve özelliğine göre idari yargı mercilerince belirlenmekte, davacının idari işlemle ciddi ve makul, maddi ve manevi bir alakasının varlığı, dava açma ehliyeti için gerekli görülmektedir.

Kamu ihale mevzuatına göre, ihale sürecindeki hukuka aykırı işlem veya eylemler nedeniyle bir hak kaybına veya zarara uğradığını veya zarara uğramasının muhtemel olduğunu iddia eden isteklilerin, ihalelere yönelik başvuru yollarını kullanma hakları bulunduğu, Kurul tarafından verilen nihai kararlara karşı Mahkemelerde dava açabileceği, ihaleye ilişkin olarak yapılan itirazen şikayet başvurusu sonucunda verilen kararlardan da menfaatlerinin etkileneceği kuşkusuzdur.

Bu durumda, her ne kadar dava konusu işlem davacı şirketin yaptığı itirazen şikayet başvurusu sonucunda tesis edilmiş olmasa da, davacı şirketin teklif vermek suretiyle ihaleye katıldığı, ihalede istekli olabilecek başka şirketler tarafından yapılan itirazen şikayet başvuruları sonucunda verilen Kurul kararlarının davacı şirketin ihaleye ilişkin olarak hak ve menfaatlerini etkileyebileceği gözetildiğinde, dava konusu işlemlerle davacı şirketin menfaat ilgisinin bulunduğu, başka bir anlatımla dava açma ehliyetinin olduğu sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, davanın ehliyet yönünden reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararında usul hükümlerine uygunluk bulunmamaktadır.

Her ne kadar İdare Mahkemesi kararında Dairemizin 26/12/2017 tarih ve E:2017/2617, K:2017/4304 sayılı kararına atıf yapılmış ise de anılan kararın ...İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı davanın ehliyet yönünden reddine dair kararının onanmasına ilişkin olduğu, söz konusu davada dava konusu edilen Kurul kararında "itirazen şikayet başvurusunun ehliyet yönünden reddine" karar verildiği, ancak itirazen şikayet başvurusunda bulunan istekli tarafından Kurul kararının dava konusu edilmediği, başvuru sahibi olmayan kişi tarafından anılan Kurul kararının iptalinin talep edildiği anlaşıldığından, Dairemizin anılan kararına konu Kurul kararı ile dava konusu Kurul kararlarının içeriklerinin farklı olduğu dikkate alındığında, bakılan davaya emsal teşkil etmeyeceği açıktır.

Öte yandan, dava konusu 16/10/2024 tarihli ve 2024/UH.II-1319, 2024/UH.II-1320 sayılı Kurul kararları arasında maddi veya hukuki yönden bağlılık yada sebep-sonuç ilişkisi bulunmadığı anlaşıldığından, İdare Mahkemesince yeniden yapılacak olan yargılamada her idari işlem aleyhine ayrı ayrı dava açılmasını teminen 2577 sayılı Kanun'un 15/1-d bendi uyarınca karar verilmesi gerekmektedir.