Danıştay 2. Daire E.2021/10707 K.2023/3802

İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti

…İdare Mahkemesinin temyize konu kararıyla; maden işletme ruhsatının 524,61 hektarlık alan için düzenlendiği, bu nedenle maden sahasına yönelik projenin ÇED Yönetmeliğine göre Çevresel Etki Değerlendirmesi Uygulanacak Projeler kapsamında olduğu, bu itibarla anılan projeye yönelik olarak düzenlenen "ÇED Gerekli Değildir" kararına dayalı olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmesinin yerinde olmadığı,

yine İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin ilgili maddeleri uyarınca toplam ruhsat alanı 524,61 hektar olan dava konusu maden işletmesine yönelik işyeri ruhsatının 25 hektar ve üzeri alana sahip olması nedeniyle birinci sınıf gayrisıhhi müessese kapsamında düzenlenmesi gerektiği, bu durumda, Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğindeki gerekliliklere uyulmadan ve işyeri sınıfının mevzuata aykırı bir biçimde belirlenmek suretiyle düzenlenen dava konusu işyeri açma ve çalışma ruhsatında hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlem iptal edilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından; 524,61 hektarlık alan için maden işletme ruhsatı alındığı, ÇED sınırları içinde 19,58 hektarlık alan için işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlendiği, ruhsat alanı ile çalışma alanının birbirinden farklı kavramlar olduğu, 25 hektar üzerinde ruhsat alınıp 25 hektarın altında çalışma alanı belirlenmesinde bir kısıtlama bulunmadığı ileri sürülmektedir. Davalı idare yanında davaya katılan tarafından ise; faaliyet gösterilen alanın 19,58 hektarlık alan olduğu, maden verimi nedeniyle bu alanda çalışma yapıldığı, çalışma alanı olmayan ruhsat alanı için ÇED Raporu alınmasında menfaat bulunmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN CEVABI

Cevap verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

Maden sahasının belirli bir kısmı için çevresel etki değerlendirme belgesinin (ÇED Gerekli Değildir Kararı) alınması ve bu belgeye karşı açılan bir dava olmamasına rağmen iş yeri açma ve çalışma ruhsatının iptali istemiyle açılan bu davada, dava konusu işlemin dayanaklarından biri olan çevresel etki değerlendirme belgesinin hukuki incelemesinin yapılması ve bu belgenin hukuka uygun olmadığından bahisle dava konusu işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptal edilmesinde hukuka uyarlık bulunmadığından, aksi yöndeki İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İkinci Dairesince, Danıştay Onuncu Dairesi tarafından, Danıştay Başkanlık Kurulunun 18/12/2020 günlü, K:2020/62 sayılı kararının "Ortak Hükümler" kısmının 6. fıkrası uyarınca, ayrıca bir gönderme kararı verilmeksizin Dairemize iletilen dosyada, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dava dosyasının incelenmesinden.

Afyonkarahisar ili, Emirdağ ilçesi, …Köyü sınırları içerisinde bulunan IV. grup 524,61 hektarlık maden sahasına yönelik …günlü, … sayılı maden işletme ruhsatının Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü tarafından düzenlendiği, bahsi geçen maden sahasına yönelik projenin çevresel etki değerlendirmesi sonucunda Afyonkarahisar Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından …günlü, …sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı"nın tanzim edildiği, anılan maden işletmesine yönelik işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi istemiyle …tarafından davalı idareye başvuruda bulunulduğu,

19,58 hektarlık alan için dava konusu 2. sınıf gayrisıhhi müessese ruhsatının (işyeri açma ve çalışma ruhsatının) düzenlenmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun'un 3. maddesinde; işyeri açma ve çalışma ruhsatını vermeye yetkili olan merciler sayılmış, 4. maddesinde ise; "3 üncü maddede belirtilen merciler, iznin verilmesi için yapılacak beyan ve incelemelerde aşağıda öngörülen genel kriterlere göre düzenlenecek yönetmeliği esas alırlar.

a) İnsan sağlığına zarar vermemek,

b) Çevre kirliliğine yol açmamak,

c) Yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak." hükmüne yer verilmiştir.

3572 sayılı Kanun'un 5. maddesinde; "işyeri veya işletme açmak isteyen; işin özelliğine göre 4 üncü maddede belirtilen yönetmelikte öngörülen kriterlere uygun olarak işyerini düzenledikten sonra başvuru formunu doldurarak 3 üncü maddede belirtilen mercie ibraz ederler. Bu başvurunun yönetmelikte öngörülen kriterlere uygun olarak doldurulduğunun tespiti halinde, başkaca bir işleme gerek kalmaksızın işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenerek ilgiliye verilir. İlgili, bu belgeye dayanarak işyeri açabilir." düzenlemesi yer almıştır.

10/08/2005 günlü, 25902 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin "Başvuru" başlıklı 17. maddesinde; maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere dayalı ruhsat sahasındaki geçici tesisler için işyeri açma ve çalışma ruhsatının il özel idareleri tarafından verileceği, maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere bağlı geçici tesislere dayalı olarak üretim yapmak isteyen gerçek veya tüzel kişiler Örnek 7’de yer alan formu doldurarak il özel idaresine başvuracağı, başvurularda bu formda yer alanlar dışında başka bir bilgi ve belge istenilmeyeceği,

maden arama faaliyetlerinin işyeri açma ve çalışma ruhsatına tabi olmadığı, ancak arama ruhsat dönemi içinde üretim yapılması halinde işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmasının zorunlu olduğu düzenlenmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda aktarılan mevzuat hükümlerinde maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere dayalı ruhsat sahasındaki geçici tesisler için işyeri açma ve çalışma ruhsatının il özel idareleri tarafından verileceği, maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere bağlı geçici tesislere dayalı olarak üretim yapmak isteyen gerçek veya tüzel kişilerin Örnek 7’de yer alan formu doldurarak il özel idaresine başvuracakları, başvurularda bu formda yer alanlar dışında başka bir bilgi ve belge istenilmeyeceği belirtilmiş, Örnek 7’de yer alan formda ise ÇED Yönetmeliği kapsamında alınmış karar (ÇED Olumlu Kararı, ÇED Gerekli Değildir Kararı,

ÇED Kapsamı Dışında) başvuru için gerekli belgeler arasında sayılmış ve formda "Not: Bu forma ÇED olumlu kararı ve ÇED raporu veya ÇED gerekli değildir kararı ve proje tanıtım dosyası ya da ÇED kapsamı dışındadır belgesi eklenir." ibaresine yer verilmiştir.

Bu itibarla, madencilik faaliyetleri için iş yeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmeden önce işletme ruhsatı, çevresel etki değerlendirme belgesi, gerekli ise çevre izni, orman izni ve mevzuatın öngördüğü diğer bilgi ve belgelerin yanı sıra maden sahasının yeri ve özelliğine göre temin edilmesi zorunlu olan ruhsat ve izinlerin alınmış olması gerekmektedir.

Dava konusu uyuşmazlıkta, maden sahasının belirli bir kısmı için çevresel etki değerlendirme belgesi (ÇED Gerekli Değildir Kararı) alındığı ve bu belgeye karşı açılan bir davanın olmadığı anlaşılmaktadır. Anılan belgeye karşı açılan bir dava olmamasına rağmen işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali istemiyle açılan bu davada, dava konusu işlemin dayanaklarından biri olan çevresel etki değerlendirme belgesinin hukuki incelemesinin yapılması ve bu belgenin hukuka uygun olmadığından bahisle dava konusu işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptal edilmesinde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.

Öte yandan, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'in 23. maddesi uyarınca yetkili idarelerin yapacağı incelemelerde; insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemeleri esas alacağı kurala bağlandığından, İdare Mahkemesince; söz konusu maden sahasına yönelik olarak düzenlenen ve dava konusu edilmeyerek hukuki geçerliliğini koruyan ruhsat ve izinler verilirken gözetilen hususlar dışında irdelenmesi gereken bir husus olup olmadığı tespit edilerek, buna göre işyeri açma ve çalışma ruhsatının hukuka aykırı olup olmadığının araştırılması ve incelenmesi gerekmektedir.