Danıştay 2. Daire E.2021/11070 K.2023/1775

Dava konusu istem: İzmir ili, Foça ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı ve İzmir I Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun 09/09/1993 günlü 4685 sayılı kararı uyarınca III. derece arkeolojik sit alanında bulunan, davacıya ait taşınmazdaki (85 m2) konut ve (165 m2) harap dam ile müştemilatı niteliğindeki yapılar için, işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi isteminin reddine ilişkin Foça Belediye Başkanlığının … günlü, … sayılı işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin temyize konu kararıyla; davacının, … günlü, … sayılı işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi isteminin reddine ilişkin Foça Belediye Başkanlığının … günlü, … sayılı işleminin, ...

İdare Mahkemesinin … günlü, E:…, K:… sayılı kararıyla iptaline karar verildiği; davacı tarafından anılan Mahkeme kararının uygulanması ve taşınmazına tekrar işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi istemiyle 13/07/2015 günlü dilekçe ile davalı idareye başvuruda bulunulduğu, anılan başvuru üzerine İzmir II Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Kuruluna işyeri açma ve çalışma ruhsatına ilişkin görüş sorulduğu, anılan Kurulun … günlü, … sayılı; … günlü, … sayılı; … günlü, … sayılı;

… günlü … sayılı kararları gereğince parsel üzerinde yapılan uygulamaların, 3194 sayılı İmar Kanun'un 21. maddesi kapsamına giren ruhsata tabi olmayan tadilat ve tamiratları aştığından istenilen işyeri açma ve çalışma ruhsatı talebinin yürürlükteki uygulama imar planı kararları çerçevesinde uygun olmadığı yönünde görüş belirtildiği,

anılan görüş uyarınca adı geçen parselde bulunan harap dam ve müştemilatının fonksiyon değişikliği yapılarak işyerine dönüşüm tadilatının 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında İzmir II Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Kurulunun ... günlü, ... sayılı kararı gereğince işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmesinin imar mevzuatı açısından mümkün olmadığı belirtilerek davacının başvurusunun reddedilmesi üzerine açılan davada; ...

İdare Mahkemesinin … günlü, E:…, K:… sayılı kararı üzerine İzmir İli, Foça İlçesi,. Mahallesinde bulunan ve tapunun … ada, … sayılı parselinde kayıtlı olan taşınmaza işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi gerekirken, ...

İdare Mahkemesince değerlendirilerek hükme bağlanan davalı idarenin ret gerekçesine benzer bir gerekçe ile davacının işyeri açma ve çalışma ruhsatı başvurusunun tekrar reddedilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlem iptal edilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından; market ruhsatı talep edilen taşınmazda, ruhsat verilmesi isteminin, ancak İzmir II Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun iznine bağlı olduğu; Kurulun 25/02/2015 günlü kararı ile istemin, "yürürlükteki imar planı kararları çerçevesinde uygun olmadığına" karar verildiği; idarelerince ruhsat verilmesinin ise, yetki gaspı oluşturacağı ileri sürülerek kararın bozulması istenilmiştir.

KARŞI TARAFIN CEVABI

İstemin reddi gerektiği yolundadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İkinci Dairesince; Danıştay (Kapatılan) Onyedinci Dairesi tarafından, Danıştay Başkanlık Kurulunun 01/08/2016 günlü, K:2016/32 sayılı kararı uyarınca Danıştay Onuncu Dairesine; Danıştay Onuncu Dairesi tarafından ise, Danıştay Başkanlık Kurulunun 18/12/2020 günlü, K:2020/62 sayılı kararının "Ortak Hükümler" kısmının 6. fıkrası uyarınca, ayrıca bir gönderme kararı verilmeksizin Dairemize iletilen dosyada, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Mülkiyeti davacıya ait, İzmir ili, Foça ilçesi,.

Mahallesi, İzmir I Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun, 09/09/1993 günlü 4685 sayılı kararı uyarınca III. derece arkeolojik sit alanında kalan, … ada, … parsel sayılı taşınmazda bulunan (85 m2) konut ve (165 m2) harap dam ile müştemilat niteliğindeki yapılar için işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesine ilişkin davacının, … günlü, … sayılı başvurusunun, Foça Belediye Başkanlığının … günlü, … sayılı işlemiyle, davaya konu parselin 3. Derece Arkeolojik Sit Alanı dahilinde kaldığı...

"Konut" koşullu yapılaşma hakkı bulunan imar adasına isabet ettiği; ...85 m2 konut ve 165 m2 harap dam ve müştemilatının fonksiyon değişikliği yapılarak işyerine dönüşüm tadilatının, ... Koruma Bölge Kurulu'nun izni alınmadan işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmesinin imar mevzuatı açısından mümkün olmadığı gerekçesiyle reddi işleminin, ...

İdare Mahkemesinin … günlü, E:…, K:… sayılı kararı ile iptaline karar verildiği; davacı tarafından anılan Mahkeme kararının uygulanması ve taşınmazına tekrar işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi istemiyle 13/07/2015 günlü dilekçeyle davalı idareye başvuruda bulunulduğu, anılan başvuru üzerine İzmir II Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Kuruluna işyeri açma ve çalışma ruhsatına ilişkin görüş sorulduğu ve Kurulun, … günlü, … sayılı; … günlü, … sayılı; … günlü, … sayılı;

… günlü, … sayılı kararları gereğince parsel üzerinde yapılan uygulamaların, 3194 sayılı İmar Kanun'un 21. maddesi kapsamına giren ruhsata tabi olmayan tadilat ve tamiratları aştığından istenilen işyeri açma ve çalışma ruhsatı talebinin yürürlükteki uygulama imar planı kararları çerçevesinde uygun olmadığı yönünde görüş belirtildiği, anılan görüş uyarınca adı geçen parselde bulunan harap dam ve müştemilatında fonksiyon değişikliği yapılarak,

işyerine dönüşüm tadilatının, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında İzmir II Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Kurulunun 25/02/2015 günlü, 4886 sayılı kararı gereğince işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmesinin imar mevzuatı açısından mümkün olmadığı belirtilerek davacının başvurusunun reddine ilişkin Foça Belediye Başkanlığının … günlü, … sayılı işleminin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun’un 3. maddesinde Belediye hudutları ile mücavir alan içinde kalan işyerleri ve işletmelere işyeri açma ve çalışma ruhsatı vermeye belediyenin yetkili olduğu belirtildikten sonra.

4. maddesinde yetkili idarenin, iznin verilmesi için yapacağı beyan ve incelemelerde; a) İnsan sağlığına zarar vermemek, b) Çevre kirliliğine yol açmamak, c) Yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak genel kriterlerine göre düzenlenecek yönetmeliği esas alacağı.

6. maddesinde ise, ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde, 4. maddede belirtilen yönetmelikte öngörülen kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde, verilmiş olan ruhsatın, ilgili mevzuattaki hükümler çerçevesinde yetkili merci veya mülki idare amirince iptal edilerek işyeri kapatılacağı kurala bağlanmıştır.

10/08/2005 günlü, 25902 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin, "İşyerlerinde aranacak genel şartlar" başlıklı 5. maddesinde, yetkili idarelerin, işyeri açma ve çalışma ruhsatının verilmesinden sonra yapacakları denetimlerde mevzuatta aranılan şartların yerine getirilip getirilmediğini kontrol edeceği düzenlemesine yer verilmiştir.

2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'nun 9. maddesinde, Koruma Yüksek Kurulunun ilke kararları çerçevesinde Koruma Bölge Kurullarınca alınan kararlara aykırı olarak, korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ve koruma alanları ile sit alanlarında inşaî ve fizikî müdahalede bulunulamayacağı, bu varlıkların yeniden kullanıma açılamayacağı veya kullanımlarının değiştirilemeyeceği.

"Yetki ve yöntem" başlıklı 10. maddesinde, kimin mülkiyetinde veya idaresinde olduğuna bakılmaksızın, taşınmaz kültür varlıklarının korunmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alma, aldırma ve bunların her türlü denetimini yapma veya kamu kurum ve kuruluşları ile belediyeler veya valiliklere yaptırtma yetkisinin Kültür ve Turizm Bakanlığı’na ait olduğu hükme bağlandıktan sonra.

"Koruma Bölge Kurullarının görev, yetki ve çalışma şekli" başlıklı 57. maddesinde, "..Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ve koruma alanları ile sit alanlarına ilişkin uygulamaya yönelik kararlar almak...." hükmüne, "Kararlara uyma zorunluluğu" başlıklı 61. maddesinde ise, Kamu kurum ve kuruluşları ve belediyeler ile gerçek ve tüzel kişilerin, Koruma Yüksek Kurulu ve koruma bölge kurullarının kararlarına uymak zorunda olduğu ve Koruma Yüksek Kurulunun ilke kararlarının Resmî Gazetede yayımlanacağı hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Mevzuatın birlikte incelenmesinden; işyeri açma ve çalışma ruhsatı vermeye yetkili idarelerin, insan sağlığına zarar verilmemesi, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, imar ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranılmamasını ruhsatın verilmesi sırasında inceleyeceği gibi, ruhsatın verilmesinden sonra da incelemekle yükümlü olduğu ve 2863 sayılı Kanunda gösterilen usulle tescil edilen taşınmaz ile komşu taşınmaz ve cephe veren taşınmazlar yönünden ise, işyeri açma ve çalışma ruhsatlarına ilişkin mevzuatta öngörülen "ilgili düzenlemelere" aykırılığın;

"taşınmaz kültür varlıklarının korunmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alma, aldırma" konusunda yetkili ve görevli Kültür ve Turizm Bakanlığı Koruma Bölge Kurullarınca tespit edilerek, karara bağlanacağı ve bu kararların uygulanması ve yürütümünde davalı idarenin takdir veya 2863 sayılı Kanunda öngörülen usullerin dışında işlem yapma yetkisinin bulunmadığı açık bulunmaktadır.

Her ne kadar, İdare Mahkemesince; önceki ruhsat başvurusunun reddi işleminin iptaline ilişkin Mahkeme kararı uyarınca, idarenin, işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlemesi gerektiği belirtilmiş ise de; yargı kararıyla ruhsat başvurusunun reddi işleminin, iptaline karar verilmesi, işyerini doğrudan ruhsatlı hale getirmeyeceği gibi, idarenin mevzuatta öngörülen şartların bulunup bulunmadığı yönünden inceleme yapmadan ruhsat düzenlemesi sonucunu da doğurmamaktadır. Kaldı ki; Mahkeme kararının gerekçesinde atıf yapılan ve davacının başvurusuna esas, ... İdare Mahkemesince verilen … günlü, E:…, K:… sayılı iptal kararının, Dairemizin aynı günlü, E:2021/3960, K:2023/1774 sayılı kararıyla bozulmasına karar verilmiştir.