Danıştay 2. Daire E.2021/11072 K.2021/4720

Dava Konusu İstem

Dava; ... Şube Hal'inde ... nolu işyeri kiracısı olan davacının, 2013 yılında dört üreticiye süresi içinde borcunu ödemediğinden bahisle 5957 sayılı Kanunun 11/6-g fıkrası uyarınca kira sözleşmesinin feshedilmesine ilişkin ... günlü, ...- ... sayılı Encümen Kararı ile bu karar uyarınca bahse konu işyerinin tahliye edilmesi, aksi halde belediye zabıtasınca tahliye edileceğinin bildirilmesine dair İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Gıda Tarım ve Hayvancılık Daire Başkanlığı Hal Müdürlüğünün ... günlü, ...sayılı işleminin iptali istemiyle açılmıştır.

İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti : ... İdare Mahkemesinin temyize konu kararıyla; kira sözleşmesinin feshedilmesine dayanak olan hal hakem heyeti kararları incelendiğinde; davacı tarafından zamanında ödenmeyen borçların, komisyonculara ait olduğu, üretici alacağı olmadığı anlaşıldığından, davacının kira sözleşmesinin feshine ve iş yerinden tahliye edilmesine ilişkin işlemlerde hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline hükmedilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, üreticilere süresinde ödeme yapılmadığına ilişkin Hal Hakem Heyeti kararının kesinleştiği, dava konusu işlemlerin hukuka ve mevzuata uygun olduğundan Mahkeme karınının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN CEVABI

Cevap verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İkinci Dairesince; Danıştay Onuncu Dairesi tarafından, Danıştay Başkanlık Kurulunun 18/12/2020 günlü, K:2020/62 sayılı kararının "Ortak Hükümler" kısmının 6. fıkrası uyarınca, ayrıca bir gönderme kararı verilmeksizin Dairemize iletilen dosyada Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

... Şube Hal'inde ... nolu işyeri kiracısı olan davacının, 2013 yılında dört üreticiye süresi içinde borcunu ödemediğinden bahisle 5957 sayılı Kanun'un 11/6-g fıkrası uyarınca kira sözleşmesinin feshedilmesine dair ... günlü, ... -... sayılı Encümen Kararı ile bu karar uyarınca bahse konu işyerinin tahliye edilmesi, aksi halde belediye zabıtasınca tahliye edileceğinin bildirilmesine dair İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Gıda Tarım ve Hayvancılık Daire Başkanlığı Hal Müdürlüğü'nün ... günlü, ... sayılı işleminin iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

26/03/201 günlü 27533 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan,5957 sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 5. maddesinin 6. bendinde.

"Komisyoncular teslim aldıkları malları cinslerine, doğal özelliklerine, standartlarına, gıda güvenilirliğine ve kalitesine ilişkin şartlara göre özenle korumak ve gerekli bilgileri vermek, kanunî kesintileri satış bedelinden düştükten sonra mal bedelini satış tarihinden itibaren on beş iş günü içinde üreticiye veya üretici örgütüne ödemek zorundadır.

Vadeli satışlarda bu süre otuz iş günü olarak uygulanır.", 11. maddesinin 6. fıkrasının (g) bendinde; belediye toptancı hallerinde faaliyet gösteren işletmelerden veya pazar yerlerindeki satış yerlerini kullananlardan, bir takvim yılı içinde üretici alacağını, süresi içinde üç kez ödemeyenlerin, kira sözleşmelerinin feshine ya da satış işlemlerinin veya tahsislerinin iptaline belediye encümenince karar verileceği, 7. fıkrasında;

kira sözleşmesinin feshine ya da satış işleminin veya tahsisin iptaline ilişkin kararın kendilerine tebliğinden itibaren, belediye toptancı halinde faaliyet gösterenler işyerlerini otuz gün içinde, pazar yerlerinde faaliyet gösterenler ise satış yerlerini yedi gün içinde tahliye etmeye mecbur olduğu, bu süre sonunda tahliye edilmeyen yerler, belediye zabıtası tarafından tahliye ettirileceği, geçici 1. maddesinin 4. fıkrasında ise; toptancı hallerinde tahsisli iş yerleri, mevcut tahsis sahiplerine Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren hiçbir işleme gerek kalmaksızın oniki yıl süreyle kiralanmış sayılır düzenlemesi yapılmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İdareler, özel hukuk kişileri gibi özel hukuk sözleşmeleri yapabildikleri gibi, kamusal yetkilerinin verdiği üstünlük ve ayrıcalıklara dayanarak, konusu, hüküm ve koşulları bakımından özel hukuk sözleşmelerinden farklı olan sözleşmelerde yapabilirler. İdare hukuku esaslarına tabi bulunan bu sözleşmeler “ idari sözleşme “ olarak adlandırılırlar.

İdarelerin, genel ehliyetlerini kullanarak, sözleşme serbestisi ve tarafların eşitliği gözetilerek gerçekleştirdikleri sözleşmelerin tamamen özel hukuk hükümlerine tabi olması ve dolayısıyla bunların yargısal denetiminin adli yargı yerlerince yapılmasına karşılık.

2577 sayılı yasanın idari dava türlerinin sayıldığı 2. maddesinin (1-c) fıkrasında ifade edildiği üzere “ genel hizmetlerden birinin yürütülmesi” amacıyla ve kamusal nitelikte üstün hak ve yetkilere dayanarak yaptığı idari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıkların görüm ve çözümünde ise idari yargı yerleri görevli bulunmaktadır.

Dosyanın İncelenmesinden, ... Şube Hali'nde 173 nolu işyerinde yaş meyve ve sebze ticareti ile faaliyet gösteren davacının, 2013 yılı içinde 4 üreticinin alacağını süresinde ödemediğinin hal hakem heyeti kararları ile tespit edildiğinden bahisle kira sözleşmesinin feshedilmesine ilişkin ... günlü, ... sayılı Encümen Kararı ile bu karar uyarınca bahse konu işyerinin tahliye edilmesi, aksi halde belediye zabıtasınca tahliye edileceğinin bildirilmesine dair İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Gıda Tarım ve Hayvancılık Daire Başkanlığı Hal Müdürlüğünün ... günlü, ... sayılı işleminin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Kira sözleşmesinin imzalanmasına kadar olan iş ve işlemlerin idari işlem niteliğinde olduğu, dolayısıyla bu aşamadaki işlemlere karşı açılacak davaların idari yargı yerlerince görüleceği, ancak sözleşme imzalanmasından sonraki işlemlere karşı açılacak davalarda adli yargı mahkemelerinin görevli olduğu, davacı tarafından; kira sözleşmesinin imzalanmasına kadar olan iş ve işlemlerin değil açıkça kira sözleşmesinin feshine ilişkin işlemin dava konusu edildiği görülmektedir.

Belediye toptancı hallerindeki işyerleri, kiralama veya satış yoluyla işletilebileceği, kira sözleşmesinin imzalanmasıyla, davalı belediyenin kiralayan, davacının ise kiracı sıfatı aldığı, kira sözleşmesinin feshinin adli yargının görev alanında bulunduğu, tahliye işleminin belediye zabıtası tarafından gerçekleştirilecek ise de bu hususta çıkan uyuşmazlığın yine adli yargı yerince çözümleneceği görülmektedir.

Bu durumda, İdare Mahkemesince davanın görev yönünden reddine karar verilmesi gerekirken, işin esasına girilerek bir karar verilmesinde usul hükümlerine uygunluk bulunmamaktadır.