Danıştay 2. Daire E.2021/11224 K.2023/3205

Dava Konusu İstem

Dava; Sakarya ili, Geyve ilçesinde … markası ile faaliyet gösteren ve 2 adet mağazası bulunan davacı şirketin, …Mahallesi, …Caddesi, No: …adresinde …markası ile faaliyet göstermek üzere bir adet daha perakende gıda ve tüketim maddeleri satış mağazası açabilmek için işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmesi talebiyle yaptığı başvurunun reddine dair …günlü, …sayılı işlem ile anılan işlemin dayanağı olduğu belirtilen …günlü, …sayılı belediye meclisi kararının iptali istemiyle açılmıştır.

İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti : …İdare Mahkemesinin temyize konu kararıyla; dava konusu …günlü, …sayılı belediye meclisi kararı yönünden; beldede, bakkal - manav - kasap vb. mahiyetteki küçük esnafın faaliyetleri, sosyal ve kültürel duruma olan etkileri göz önünde bulundurularak, (…-…-…gibi) süper marketlerin 03/08/2015 tarihine kadar açılmış olanlarının faaliyetlerine devam etmesi,

bu tarihten sonra ise bu tür marketlerin her bir marka için sadece bir işyerinin açılması hususunda, daha önce verilen işyeri ruhsatları sonrasında nüfus gelişimi, dönemsel ve çevresel faktörler göz önüne alınarak küçük esnafın haklarının gözetilmesinin yanında rekabet ortamının sağlanması ve diğer belde sakinlerinin menfaatinin korunmasının gerektiği,

tüm belde sakinleri (hemşehriler) ile ilçede bulunan kurum ve kuruluşlar nezdinde somut verilere dayalı araştırma yapılarak (kamuoyu yoklaması gibi) bu düzenlemenin yapılmasını gerekli kılan nedenleri hukuken kabul edilebilir nitelikte kanıtlarla ortaya konulmak suretiyle belde sakinlerinin istemesi hâlinde, dava konusu meclis kararı niteliğinde bir kararın alınması gerektiği, belde sakinleri (hemşehriler) nezdinde bilimsel ve teknik çalışmaya dayalı somut nedenler ortaya konulmaksızın belde sakinlerinin çoğunluğundan bu yönde bir talep gelmeden,

salt 12 adet esnafın talebi üzerine 03/08/2015 tarihine kadar açılmış olanlarının faaliyetlerine devam etmesi, bu tarihten sonra ise aynı kişinin/şirketin sadece bir adet alışveriş merkezi-mağaza-büyük market niteliğinde işyeri açabilmesi şeklinde, süper marketlerin sayısının sınırlanmasına dair alınan dava konusu meclis kararında hukuka uygunluk bulunmadığı,

dava konusu ruhsat talebinin reddine ilişkin işlem yönünden ise dayanağının 03/08/2015 günlü meclis kararı olması ve anılan meclis kararının işbu karar ile iptal edilmesi karşısında, meclis kararının uygulanmasına dair işyeri açma ve çalışma ruhsatı talebinin reddine dair işlemde de hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemler iptal edilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI

Davalı İdarenin İddiaları : Aynı şirkete, aynı yerde iki mağaza açma izni verilmesinin küçük esnaf açısından haksız rekabet oluşturduğu, bu nedenle dava konusu meclis kararının alındığı ileri sürülmektedir. Davacının İddiaları : Davalı belediyenin küçük esnafı koruma ya da rekabet ortamını düzenleme konusunda karar alma, yasak koyma yetkisinin bulunmadığı, hiçbir yasal dayanağı olmayan bir kararın alındığı, bu gerekçelerle işlemin iptal edilmesi ve Mahkeme kararının gerekçesinin düzeltilerek onanması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN CEVABI

Taraflarca cevap verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan İdare Mahkemesi kararının gerekçesi değiştirilmek suretiyle onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İkinci Dairesince, Danıştay Onuncu Dairesi tarafından, Danıştay Başkanlık Kurulunun 18/12/2020 günlü, K:2020/62 sayılı kararının "Ortak Hükümler" kısmının 6. fıkrası uyarınca, ayrıca bir gönderme kararı verilmeksizin Dairemize iletilen dosyada, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Sakarya ili, Geyve ilçesinde …markası ile faaliyet gösteren ve 2 adet mağazası bulunan davacı şirketin, …Mahallesi, …Caddesi, No: …adresinde …markası ile faaliyet göstermek üzere bir adet daha perakende gıda ve tüketim maddeleri satış mağazası açabilmek için işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmesi talebiyle yaptığı başvurunun reddine dair …günlü, …sayılı işlem ile anılan işlemin dayanağı olduğu belirtilen …günlü, …sayılı belediye meclisi kararının iptali istemiyle temyizen incelenmekte olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 14. maddesinde, Belediyelerin görev ve sorumlulukları belirlenmiş olup madde hükmünde; Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla;

(a) bendinde " İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları; sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapacağı veya yaptıracağı..." düzenlemesine yer verilmiştir.

5393 sayılı Belediye Kanunu'nun Belediyenin Yetkileri ve İmtiyazları başlıklı 15. maddesinin (b) bendinde ise "Kanunların belediyeye verdiği yetki çerçevesinde yönetmelik çıkarmak, belediye yasakları koymak ve uygulamak, kanunlarda belirtilen cezaları vermek. " belediyelerin yetkileri arasında sayılmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer verilen Kanun hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; belediyelerin, kanunlarla verilmiş olan görev alanlarında ve yetki sınırları içerisinde kural ve yasak koyma, bu kural ve yasaklara aykırı hareket edilmesi halinde ise ilgililere kanunlarda belirlenen cezaları verme veya faaliyetten men türünden yaptırım uygulama yetkisinin bulunduğu görülmektedir.

Dava dosyasının incelenmesinden, davacı şirketin Sakarya ili, Geyve ilçesinde …işyeri unvanı ile faaliyet gösteren iki adet işyerinin bulunduğu, aynı belediye sınırları içerisinde üçüncü işyerini açmak için yaptığı başvurunun …günlü, …sayılı meclis kararı dayanak alınarak reddedilmesi üzerine anılan meclis kararının ve işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan davayı açtığı anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlık konusu …günlü, …sayılı meclis kararında "ilçedeki bakkal, büfe, market, şarküteri gibi işyerlerini çalıştıran ve geçimini bu yolla sağlayan esnafın vermiş oldukları dilekçelerde, davalı idareden …-…-…gibi birden fazla şube açarak faaliyet gösteren süper marketlere izin verilmemesinin, küçük esnafın ticari kazanç bakımından korunmasının talep edilmesi üzerine 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15/b maddesinde verilen yetki uyarınca ilçedeki serbest piyasa şartlarında ilçe esnafının korunması ve objektif rekabet kurallarına uyulması amacıyla aynı unvan ve isme sahip yaş-kuru gıda,

şarküteri vb. ürünlerin satışını yapan işletmelerin mevcut hakları saklı kalmak kaydıyla 03/08/2015 tarihinden sonra bu tür işletmelerin 1 (bir) adetten fazla işyeri açmalarına müsaade edilmemesine ve işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmemesine" karar verilmiştir.

Belediyelerin, Kanunlarla kendilerine verilen görev alanları ve yetki sınırları içinde kural ve yasak koyma yetkisi olduğu açık olmakla birlikte gerek yukarıda anılan Belediye Kanunu'nun 14. maddesinde sayılan görevler arasında gerekse başkaca Kanunlarda belediyelere küçük esnafı ticari kazanç bakımından korumak veya objektif rekabet kurallarına uyulmasını sağlamak konularında herhangi bir görev verilmemiştir. Bu nedenle, işletme sayısını sınırlama veya işletme açılmasını yasaklama şeklinde kural koyan meclis kararlarının herhangi bir yasal dayanağının olmaması karşısında dava konusu meclis kararında hukuka uyarlık, temyiz incelemesine konu İdare Mahkemesi kararında ise sonucu itibariyle hukuki isabetsizlik bulunmamaktadır.

Davacının işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi isteminin reddine ilişkin işlem yönünden ise; işlemin dayanağı olan …günlü, …sayılı belediye meclisi kararı yukarıda aktarılan gerekçe ile hukuka uygun bulunmadığından işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi isteminin reddine ilişkin işlemde de hukuka uyarlık görülmemiştir.